بارداری به تنهایی تجربه ای پر از تغییرات جسمی و روحی است. بسیاری از مادران در این دوران با خستگی، بی حوصلگی و تغییرات خواب دست وپنجه نرم می کنند. اما در کنار این موارد، نشانه های غیرمنتظره ای هم ظاهر می شوند که گاهی مادران را غافلگیر می کند. یکی از این علائم، خواب رفتن دست و پا در بارداری است. شاید پیش از بارداری شنیده باشید که خستگی یا کمردرد شایع هستند، اما احساس بی حسی یا مورمور شدن در انگشتان، دست ها، پاها، کمر یا حتی نشیمنگاه، به ویژه در ماه های پایانی، برای بسیاری از خانم ها غافلگیرکننده است.
علائم خواب رفتن دست و پا در بارداری
مادران معمولا مجموعه ای از نشانه های خواب رفتن دست و پا در بارداری را تجربه می کنند که برخی موقتی و برخی مداوم هستند:
- تشدید علائم هنگام بیدار شدن از خواب یا در نیمه شب.
- احساس بی حسی، مورمور یا همان «سوزن سوزن شدن» که گاهی با درد همراه است.
- شدت گرفتن این حالات در میانه یا پایان بارداری، یعنی درست زمانی که افزایش وزن و احتباس مایعات در بدن به اوج می رسد.
گاهی این علائم آن قدر آزاردهنده اند که بر کیفیت خواب و زندگی روزمره تأثیر می گذارند و مادران به دنبال راهکارهای رفع خواب رفتن دست و پا در بارداری می گردند.
علت خواب رفتن دست و پا در بارداری
این حالت ترکیبی از تغییرات هورمونی و تغییرات فیزیکی بدن در دوران بارداری است. یکی از هورمون هایی که در این دوران ترشح می شود «ریلکسین» است. این هورمون باعث شل شدن رباط ها و آماده شدن لگن برای زایمان می شود. اما همین تغییر، وضعیت بدن و مرکز ثقل را هم تغییر می دهد. در نتیجه اعصاب در نقاط مختلف بدن ممکن است تحت فشار قرار گیرند و احساس درد تیرکشنده یا مورمور در پاها، کمر و نشیمنگاه ایجاد شود.
از طرف دیگر، با بزرگ تر شدن رحم و سنگین تر شدن آن، فشار غیرطبیعی بر عضلات، رباط ها و اعصاب وارد می شود. این فشار یکی از مهم ترین دلایل علت خواب رفتن دست و پا در بارداری است.
در سه ماهه دوم و سوم، ورم دست و پاها به دلیل احتباس آب در بدن شایع می شود. همین تورم باعث فشار بر اعصاب مچ دست، پا و حتی کمر شده و حس بی حسی یا مورمور و خواب رفتن دست و پا در بارداری را تشدید می کند.
خواب رفتن دست ها و انگشتان در بارداری
یکی از مشکلاتی که بسیاری از خانم ها تجربه می کنند، بی حسی و مورمور شدن دست ها و انگشتان است. دلیل آن معمولا تجمع مایعات در بدن و فشار بر عصب میانی مچ دست است؛ همان چیزی که به آن سندرم تونل کارپال گفته می شود.
سندرم تونل کارپال در بارداری
این مشکل در دوران بارداری بسیار شایع است. بر اساس تحقیقات، بین 30 تا 60 درصد از خانم های باردار درجاتی از این سندرم را تجربه می کنند. علل اصلی آن شامل احتباس مایعات، تغییرات هورمونی و افزایش وزن است.
علائم این سندرم در بارداری عبارت اند از:
- سوزش در دست، مچ و بازو
- مشکل در گرفتن اشیاء یا افتادن وسایل از دست
- مورمور و خواب رفتن انگشتان، به ویژه شست، اشاره و میانی
- درد تیرکشنده در بازو، شانه و گردن
- ورم دست ها و انگشتان
این نشانه ها معمولا در ماه های پایانی بارداری شدت بیشتری پیدا می کنند، اما اگر در بارداری قبلی چنین تجربه ای داشته اید، ممکن است زودتر بروز کنند. خوشبختانه در بیشتر موارد، علائم پس از زایمان کاهش پیدا می کند.
خواب رفتن پاها، کمر و نشیمنگاه در بارداری
کمردرد در بارداری بسیار رایج است. رحم در حال رشد، اندام های داخلی را جابه جا می کند و فشار زیادی بر ستون فقرات و اعصاب وارد می کند. این وضعیت می تواند باعث انتشار درد به پاها و نشیمنگاه شود.
عوامل اصلی خواب رفتن پاها و کمر در بارداری عبارت اند از:
- احتباس آب و تورم
- شل شدن رباط ها به دلیل هورمون ریلکسین
- فشار رحم در حال رشد بر اندام ها و اعصاب
- افزایش وزن و تغییرات حالت بدن
این فشارها باعث می شوند عضلات کشیده شوند و وضعیت قرارگیری بدن تغییر کند. اگر بیشتر به سمت جلو یا عقب خم شوید، کمر باید تلاش بیشتری برای حفظ تعادل کند و همین موضوع موجب درد و مورمور می شود. علاوه بر این، در دوران بارداری به دلیل افزایش انعطاف مفاصل، احتمال آسیب دیدگی های ورزشی و کمردرد بیشتر است.
خیلی از خانم ها در این دوران دچار شل شدگی بیش از حد مفاصل (هایپرموبیلیتی) می شوند. این حالت باعث ناپایداری بدن و در نتیجه دردهای تیرکشنده، حساسیت عضلانی، بی حسی و مورمور در کمر و پاها می شود.
خواب رفتن دست و پا در بارداری و نقش سیاتیک
یکی از شایع ترین دلایل خواب رفتن دست و پا در بارداری، خصوصا در کمر، پاها و نشیمنگاه، بیماری سیاتیک است. این مشکل زمانی رخ می دهد که عصب سیاتیک درگیر شده و تحت فشار قرار می گیرد.
سیاتیک معمولا در سه ماهه سوم بارداری ظاهر می شود. در بیشتر مادران این حالت خفیف است، اما برای برخی می تواند به قدری شدید باشد که انجام کارهای روزمره را دشوار کند.
علائم سیاتیک در بارداری شامل موارد زیر است:
- درد، سوزش یا احساس کوفتگی در کمر و پاها
- بروز علائم معمولا در یک طرف بدن، اما گاهی هر دو طرف درگیر می شوند
- شروع درد در کمر یا لگن که به سمت باسن و پا انتشار پیدا می کند
- احساس مورمور، بی حسی و حتی ضعف عضلانی در پاها
مرالژی پارستتیکا در بارداری
گذشته از سیاتیک، برخی مادران دچار وضعیتی به نام «مرالژی پارستتیکا» می شوند. علت این مشکل فشار روی عصب «فمورال جانبی» است؛ عصبی که در جلوی ران قرار دارد و تا بخش بیرونی ران امتداد پیدا می کند.
علائم این وضعیت عبارتند از:
- درد و کوفتگی در ران که ممکن است تا زانوی بیرونی هم کشیده شود
- احساس بی حسی، سوزش یا مورمور در ران
- گاهی حس تیر کشیدن یا «چاقو مانند» در ناحیه ران
- علائم معمولا در یک پا دیده می شوند، اما در برخی موارد باسن هم تحت تأثیر قرار می گیرد
راهکارهای رفع خواب رفتن دست و پا در بارداری
در بسیاری از موارد، راهکارهای ساده و خانگی که در ادامه بیان می کنیم می توانند علائم خواب رفتن دست و پا در بارداری را کاهش دهند:
- ماساژ ملایم برای افزایش گردش خون
- تغییر وضعیت در هنگام خواب (استفاده از بالش بارداری کمک زیادی می کند)
- حمام و دوش آب گرم برای آرام سازی عضلات
- حرکات کششی ساده و سبک مخصوص دوران بارداری
علاوه بر این، پزشک ممکن است درمان های اختصاصی تر را توصیه کند.
درمان سندرم تونل کارپال (یکی از دلایل خواب رفتن دست و پا در بارداری)
- استفاده از کمپرس یخ برای کاهش ورم
- بالا نگه داشتن دست ها و مچ ها
- داروهای مسکن ایمن در بارداری
- بستن آتل یا مچ بند برای ثابت نگه داشتن مچ در وضعیت مناسب
درمان سیاتیک و مرالژی پارستتیکا
- استفاده از کیسه آب گرم یا پد حرارتی
- ماساژ درمانی یا فیزیوتراپی با روش های مخصوص بارداری
- داروهای مسکن ایمن در دوران بارداری
- خوابیدن به پهلوی مخالف سمت درگیر
- حمام یا دوش آب گرم برای کاهش فشار عضلات
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
بیشتر موارد خواب رفتن دست و پا در بارداری طبیعی و شایع هستند. اما هر علامت تازه ای باید با پزشک مطرح شود. اگر خواب رفتن اندام ها همراه با موارد زیر باشد، مراجعه فوری ضروری است:
- خونریزی واژینال
- درد شدید شکم یا انقباضات مکرر
- سردردهای شدید یا تاری دید
- تورم بیش از حد در دست ها، پاها یا صورت
- تهوع، استفراغ یا تشنج
کم خونی و خواب رفتن اندام ها
کمبود آهن یا کم خونی فقر آهن در بارداری می تواند باعث سندرم پای بی قرار شود که همراه با مورمور و احساس ناخوشایند «حرکت چیزی در پا» است.
همچنین، کمبود ویتامین B12 ممکن است به آسیب عصبی منجر شود و علائمی مانند بی حسی دست ها، ضعف عضلانی، اختلال در راه رفتن، کاهش حافظه و حتی مشکلات روحی ایجاد کند.
پره اکلامپسی
پره اکلامپسی یکی از شرایط جدی بارداری است که با ورم شدید همراه است و می تواند علت خواب رفتن دست و پا در بارداری باشد. در صورت بروز علائم زیر باید فورا با پزشک تماس بگیرید:
- اختلالات بینایی
- سردردهای شدید
- کاهش حجم ادرار
- تهوع و استفراغ
- درد شدید شکم
- تشنج
دیابت در بارداری
خانم هایی که پیش از بارداری یا در طول بارداری مبتلا به دیابت هستند، در صورت کنترل نامناسب قند خون ممکن است دچار آسیب عصبی شوند. این آسیب می تواند باعث مورمور و بی حسی در نتیجه خواب رفتن دست و پا در بارداری شود. اگر چنین علائمی دارید، لازم است با پزشک درباره مدیریت بهتر دیابت مشورت کنید.
سخنی از نی نی تینی
خبر خوب این است که بیشتر موارد خواب رفتن دست و پا در بارداری خطرناک نیستند و پس از تولد نوزاد برطرف می شوند. با این حال، هر علامت جدید در دوران بارداری نیازمند توجه و پیگیری است. بیشتر مواقع این حس ناخوشایند فقط نشانه تغییرات طبیعی بدن است و جای نگرانی ندارد، اما آگاهی و مراقبت به موقع می تواند از مشکلات جدی پیشگیری کند.
