اریتما توکسیکوم در نوزادان یک عارضه پوستی بسیار شایع و کاملا بی خطر است که معمولا در چند روز اول زندگی دیده می شود. این وضعیت با ایجاد بثورات پوستی و دانه های کوچک و گاهی حاوی مایع همراه است. اگرچه ظاهر این دانه ها ممکن است مادر را نگران کند، اما این حالت هیچ گونه درد، خارش یا ناراحتی برای نوزاد ایجاد نمی کند. در اغلب موارد، ضایعات پوستی طی یک تا دو هفته خودبه خود از بین می روند و نیازی به استفاده از پماد، دارو یا درمان های خاص نیست.
برای بسیاری از مادران، آشنایی با علت اریتما توکسیکوم در نوزادان و دانستن این که این مشکل کاملا بی خطر است، آرامش بیشتری ایجاد می کند. در ادامه این مقاله در مورد این عارضه پوستی در نوزادان توضیح خواهیم داد.
اریتما توکسیکوم در نوزادان دقیقا چیست؟
اریتما توکسیکوم در نوزادان یا ETN یک اختلال پوستی است که شباهت ظاهری زیادی به جوش های صورت دارد. معمولا لکه های قرمز یا دانه های ریز حاوی مایع (که به آن ها پاپول و پستول گفته می شود) روی صورت، بازوها، پاها یا قفسه سینه نوزاد دیده می شود.
این وضعیت نه دردناک است، نه آزاردهنده، و نه اثری بلندمدت روی پوست باقی می گذارد. بسیاری از والدین ETN را با «جوش نوزادی» اشتباه می گیرند، اما جوش نوزادی (آکنه نوزادان) یک بیماری دیگر است که معمولا مدت طولانی تری روی پوست باقی می ماند و الگوی متفاوتی دارد.
چه نوزادانی بیشتر دچار اریتما توکسیکوم می شوند؟
هر نوزادی ممکن است دچار اریتما توکسیکوم شود، اما برخی عوامل احتمال بروز آن را کمی افزایش می دهند. این عوامل شامل موارد زیر هستند:
- اولین بارداری مادر
- به دنیا آمدن نوزاد در زمان مقرر (نه زودتر از موعد)
- نوزادان پسر
- تغذیه با برخی انواع شیرخشک های پودری
- وزن بالاتر هنگام تولد
همچنین احتمال بروز این حالت با شرایط زیر افزایش می یابد:
- زایمان طبیعی
- طولانی بودن مدت زایمان
- زندگی در محیط های گرم و مرطوب
این نکات از تجربه پزشکان ایرانی نیز حمایت می شود و در منابع داخلی نیز به شایع تر بودن این وضعیت در نوزادان ترم اشاره شده است.
علت نام گذاری اریتما توکسیکوم در نوزادان چیست؟
کلمه «اریتما» به معنای «قرمزی» است و «نئوناتوروم» به دوره نوزادی اشاره دارد. بنابراین این نام نشان می دهد که این قرمزی ها و بثورات، مربوط به دوران نخست زندگی هستند.
واژه «توکسیکوم» ممکن است مادر را نگران کند، اما این اسم کاملا گمراه کننده است. هیچ چیز سمی یا خطرناک در این وضعیت وجود ندارد و اریتما توکسیکوم در نوزادان کاملا بی خطر است.
شیوع اریتما توکسیکوم در نوزادان چقدر است؟
تقریبا نیمی از نوزادان دچار این وضعیت می شوند. این آمار در نوزادان ترم بسیار بیشتر از نوزادان نارس است. پزشکان ایرانی نیز در کلینیک ها به طور روزانه با این حالت مواجه می شوند و آن را یکی از شایع ترین مشکلات پوستی نوزادان می دانند.
علائم و علت اریتما توکسیکوم در نوزادان
علت اریتما توکسیکوم در نوزادان چیست؟
علت دقیق ETN هنوز به صورت قطعی مشخص نشده است. برخی از متخصصان معتقدند که نارس بودن فولیکول های مو و غدد چربی پوست در روزهای اول زندگی نقش مهمی دارد.
گروهی از پزشکان نیز می گویند که این وضعیت ممکن است نوعی واکنش طبیعی بدن نوزاد به باکتری های مفیدی باشد که پس از تولد روی پوست مستقر می شوند. این واکنش خفیف التهابی می تواند بخشی از فرایند تکامل سیستم ایمنی باشد.
علائم اریتما توکسیکوم در نوزادان چیست؟
شاخص ترین علامت، وجود دانه های کوچک حاوی مایع است که ممکن است شبیه چرک به نظر برسند، اما نشان دهنده عفونت نیستند. این دانه ها ممکن است مشخصات زیر را داشته باشند:
- در عرض چند ساعت ناپدید شوند و در نواحی جدید ظاهر شوند
- با فشار خفیف رنگشان روشن تر شود
- همراه با لکه های قرمز اطراف خود باشند
علائم معمولا در قسمت هایی از بدن ظاهر می شود که فولیکول مو دارند؛ مثل صورت، بازو، پا یا قفسه سینه.
این دانه ها هرگز روی کف پا و کف دست دیده نمی شوند.
علائم ممکن است از بدو تولد وجود داشته باشند یا در چند روز پس از تولد ظاهر شوند. این وضعیت هیچ علامت داخلی یا خطرناک ایجاد نمی کند.
تشخیص اریتما توکسیکوم در نوزادان
چگونه اریتما توکسیکوم در نوزادان تشخیص داده می شود؟
در اکثر موارد، پزشک یا ماما تنها با مشاهده پوست نوزاد، تشخیص قطعی می دهد.
به ندرت، اگر پزشک بخواهد سایر بیماری های پوستی مشابه اما خطرناک تر را رد کند، ممکن است نمونه کوچکی از مایع داخل دانه را برای بررسی به آزمایشگاه بفرستد.
اگر مادر در هنگام زایمان طبیعی تبخال تناسلی فعال داشته باشد، پزشک ممکن است برای اطمینان از اینکه نوزاد مبتلا به تبخال نشده است، یک نمونه گیری به نام «اسمیر تزانک» انجام دهد. در این روش، با یک ابزار کوچک، بخش سطحی دانه برداشته شده و زیر میکروسکوپ بررسی می شود.
درمان اریتما توکسیکوم در نوزادان
درمان اریتما توکسیکوم در نوزادان چیست؟
برای درمان اریتما توکسیکوم در نوزادان هیچ اقدام خاصی لازم نیست. مهم ترین نکته این است که در ادامه به آن ها اشاره می کنیم:
- دانه ها و لکه ها معمولا بین 5 تا 14 روز خودبه خود از بین می روند.
- ممکن است گاهی بعد از چند هفته دوباره ظاهر شوند، اما باز هم بدون درمان خاصی رفع می شوند.
- نباید دانه ها را فشار دهید یا دستکاری کنید؛ این کار می تواند باعث عفونت واقعی پوست شود.
تجربه متخصصان پوست کودکان در ایران نیز همین را تأیید می کند: «بهترین درمان ETN، دست نزدن و صبر کردن است.»
آینده و پیش آگهی اریتما توکسیکوم در نوزادان
اگر نوزاد من اریتما توکسیکوم داشته باشد چه انتظاری باید داشته باشم؟
اگرچه ظاهر ضایعات ممکن است مادر را نگران کند، اما نوزاد هیچ درد، خارش یا بی قراری ندارد. بهتر است اقدامات زیر را انجام دهید:
- پوست نوزاد را تمیز نگه دارید
- از شست وشوی زیاد یا استفاده از شوینده های قوی خودداری کنید
- از صابون ها و لوسیون های مخصوص پوست های حساس استفاده کنید
خشک شدن بیش از حد پوست می تواند نوزاد را اذیت کند؛ پس شست وشو باید ملایم و به اندازه باشد.
آیا اریتما توکسیکوم دوباره برمی گردد؟
اگرچه شایع نیست، اما برخی نوزادان ممکن است در شش هفته اول دوباره دچار ضایعات شوند. حتی در این حالت هم جای نگرانی نیست و بثورات دوباره بدون درمان ناپدید می شوند.
چگونه می توان از اریتما توکسیکوم در نوزادان پیشگیری کرد؟
متأسفانه هیچ راهی برای پیشگیری وجود ندارد؛ اما خوشبختانه این وضعیت کاملا بی خطر است و پوست نوزاد در کمتر از دو هفته به حالت طبیعی برمی گردد.
مراقبت از نوزاد مبتلا به اریتما توکسیکوم در نوزادان
چه زمانی باید با پزشک تماس بگیرم؟
در بیشتر نوزادان، علائم اریتما توکسیکوم در نوزادان خفیف هستند و طی یک تا دو هفته کاملا از بین می روند. اما اگر هر یک از نشانه های زیر را دیدید، بهتر است با پزشک یا متخصص کودکان تماس بگیرید تا از نبود مشکل جدی تر مطمئن شوید:
- وجود تاول هایی که ترکیده اند یا از آن ها مایع خارج می شود.
- بروز علائم سرماخوردگی مانند سرفه، آبریزش بینی یا عطسه های مکرر.
- بی حالی یا خستگی غیرعادی نوزاد.
- تب در هر سنی مخصوصا در هفته های اول زندگی.
- راش یا بثوراتی که خونریزی دارد.
- بثوراتی که بیش از دو هفته ادامه پیدا کند و از بین نرود.
این توصیه ها مطابق با راهنمای متخصصان کودکان در ایران نیز هست، زیرا وجود چنین علائمی می تواند نشان دهنده بیماری های دیگر باشد و نه اریتما توکسیکوم در نوزادان که همیشه بی خطر است.
سخنی از نی نی تینی
اریتما توکسیکوم در نوزادان یک بثور پوستی بسیار شایع و کاملا بی ضرر است که معمولا طی دو هفته برطرف می شود. نوزادانی که دچار این وضعیت می شوند، ممکن است روی سینه، شکم، صورت یا اندام ها دانه های کوچک و برآمده داشته باشند که حاوی مقدار کمی مایع هستند.
اگرچه ظاهر این دانه ها می تواند مادر را نگران کند، اما خوشبختانه هیچ گونه درد، خارش یا احساس ناخوشایندی برای نوزاد ایجاد نمی کند. این بثورات حتی ممکن است در شش هفته اول زندگی چند بار دوباره ظاهر شوند، اما باز هم خودبه خود و بدون مداخله درمانی از بین می روند.
پزشکان و متخصصان پوست کودکان در ایران نیز ETN را یکی از «طبیعی ترین» و بی خطرترین عوارض پوستی نوزادان می دانند.
اگر نوزاد شما هم دچار این راش پوستی شده یا تجربه ای درباره علت، علائم یا درمان اریتما توکسیکوم در نوزادان دارید، تجربه تان را در بخش نظرات با دیگر مادران به اشتراک بگذارید. پرسش هایتان را نیز مطرح کنید تا راهنمایی تان کنم.
