خبرچینی در کودکان یکی از رفتارهایی است که بسیاری از والدین با آن مواجه می شوند و ممکن است نسبت به آن نگرانی داشته باشند. وقتی فرزند شما درباره رفتار خواهر، برادر یا دوستش مدام به شما گزارش می دهد، ممکن است این رفتار نوعی فضولی در کودکان تلقی شود. در نگاه اول ممکن است فکر کنید کودک فقط درست کاری می کند، اما در بسیاری از موارد این موضوع می تواند نشانه ای از چیزهای دیگری مثل نیاز به توجه، عدم توانایی در حل تعارض یا حتی استرس باشد.
در این مقاله، به صورت کامل بررسی می کنیم که خبرچینی در کودکان چیست، چرا رخ می دهد، چگونه باید به آن واکنش نشان داد، و مهم تر از همه، چگونه می توان به کودک کمک کرد تا مهارت های اجتماعی و حل مسئله را بهتر یاد بگیرد.
خبرچینی در کودکان چیست؟
خبرچینی در کودکان یعنی زمانی که کودک اطلاعات یا رفتار دیگران را به بزرگ ترها می گوید تا آن ها را تنبیه، اصلاح یا درباره آن تصمیم بگیرند.
این موضوع اغلب در سنین مهدکودک و دبستان بیشتر دیده می شود، چون در این سنین کودکان هنوز در یادگیری مهارت های اجتماعی و نحوه برخورد با اختلافات هستند. برخی والدین این رفتار را بلافاصله سرکوب می کنند و می گویند: «خبرچینی نکن!» اما درک علت و انگیزه پشت این رفتار می تواند به شما کمک کند بهتر با آن برخورد کنید.
خبرچینی در کودکان همیشه بد نیست. گاهی اوقات وقتی کودک می خواهد درباره رفتار ناسالم یا توهین آمیز اطلاع دهد، این کار می تواند در جهت سلامت او باشد. بخش مهم ماجرا این است که تفاوت بین خبرچینی سالم و خبرچینی ناسالم را تشخیص دهیم.
چرا کودکان خبرچینی می کنند؟ ریشه های رفتار خبرچینی در کودکان
فضولی در کودکان یا همان خبرچینی در کودکان می تواند دلایل مختلفی داشته باشد. در ادامه به شایع ترین آن ها می پردازیم:
1- نیاز به توجه
بچه ها وقتی احساس می کنند که از سوی والدین یا مراقبانشان کمتر مورد توجه قرار می گیرند، ممکن است با گزارش دادن رفتار دیگران سعی کنند نگاه شما را به سمت خودشان جلب کنند.
تصور کنید کودک شما در اتاق بازی مشغول است و ناگهان خواهرش اسباب بازی اش را می گیرد. اگر شما به بازی های خود مشغول باشید و کودک احساس کند کسی به او توجه نمی کند، ممکن است رو به خبرچینی آورد.
2- عدم توانایی در حل تعارض
کودکان کوچک هنوز مهارت های لازم برای مدیریت اختلاف، مذاکره یا صحبت مستقیم با همسالانشان را ندارند. به جای اینکه بگویند «این اسباب بازی مال من است»، ممکن است گزارش بدهند: «او اسباب بازی من را گرفت!»
این رفتار می تواند نشانه ای باشد که کودک شما هنوز نمی داند چگونه بدون دخالت بزرگ ترها مشکلاتش را حل کند.
3- تقلید از محیط
گاهی کودکان رفتار خبرچینی را از محیط یاد می گیرند، مثلا اگر در مدرسه یا خانه بزرگ ترها زیاد درباره رفتار دیگران صحبت کنند یا نسبت به رفتار همدیگر واکنش تند نشان دهند، کودک این شیوه را یاد می گیرد و آن را تکرار می کند.
4- احساس ناامنی یا استرس
در برخی موارد، عدم آرامش در خانه، حضور در محیط های پرتنش، یا تغییرات بزرگ (مثل تولد خواهر یا برادر جدید، رفتن به مدرسه، یا جابجایی محل سکونت) می تواند باعث شود کودک بیشتر به دنبال گزارش دادن رفتارهای اطرافیان باشد تا احساس کنترل و امنیت کند.
خبرچینی سالم در مقابل خبرچینی ناسالم — چگونه تشخیص دهیم؟
همه خبرچینی ها یکسان نیستند. گاهی اگر کودک درباره موردی واقعا جدی خبر دهد ( مثل اینکه شخصی به او آسیب رسانده است ) این خبر چینی در کودکان می تواند سالم و ضروری باشد.
خبرچینی سالم یعنی:
- وقتی کودک درباره موضوعی گزارش می دهد که ممکن است به ایمنی یا سلامت او یا دیگران مربوط باشد (مثلا کتک خوردن، آزار، بی ادبی جدی).
- وقتی هدف کودک کمک گرفتن و حل مشکلی واقعی باشد، نه تلافی یا جلب توجه.
خبرچینی ناسالم یعنی:
- گزارش دادن درباره مسائل کوچک و پیش پا افتاده به شکل مکرر.
- وقتی هدف کودک ایجاد دردسر برای دیگری یا جلب توجه باشد.
- وقتی کودک به جای حل مسئله با همسالانش، همیشه به شما پناه ببرد.
تشخیص این دو نوع خبرچینی در کودکان به شما کمک می کند واکنش بهتری داشته باشید و مهارت های اجتماعی کودک را تقویت کنید.
چگونه به خبرچینی در کودکان واکنش مناسب نشان دهیم؟
هنگامی که کودک به شما می گوید: «فلانی این کار را کرد»، ممکن است ناخودآگاه واکنشی تند نشان دهید یا بلافاصله طرف مقابل را سرزنش کنید. اما این واکنش می تواند باعث شود کودک بیشتر به خبرچینی عادت کند.
در ادامه چند راهکار ساده و مؤثر برای واکنش در مقابل رفتار خبرچینی در کودکان آورده شده است:
1- قبل از واکنش، گوش کنید و سوال بپرسید
به جای اینکه بلافاصله قضاوت کنید، با آرامش از کودک بپرسید:
- «چه اتفاقی افتاد؟»
- «چطور این ماجرا شروع شد؟»
- «تو چه احساسی داشتی وقتی این اتفاق افتاد؟»
این سوال ها به کودک کمک می کند احساساتش را بشناسد و به جای تمرکز روی گزارش دادن، روی درک مسئله تمرکز کند.
2- تفاوت بین حل مسئله و گزارش دادن را آموزش دهید
به کودک نشان دهید که در بسیاری از موقعیت ها، خودش می تواند با همبازی اش صحبت کند و مشکلات را حل کند. مثلا به او بگویید:
«اگر کسی اسباب بازی ات را گرفت، می توانی با او بگویی: “لطفا آن را پس بده” و اگر کمکی خواستی، من اینجا هستم.»
3- احساسات را نام گذاری و تایید کنید
بسیار مهم است که کودک بداند احساساتش پذیرفته است:
- «می فهمم که وقتی اسباب بازی ات را گرفت، ناراحت شدی.»
این نوع تایید باعث می شود کودک احساس کمتر وابستگی به خبرچینی برای جلب توجه کند.
4- به جای تنبیه، راه حل پیشنهاد دهید
اگر کودک زیاد خبرچینی می کند، به جای تنبیه او، به او بیاموزید که چگونه می تواند مسئله را حل کند. مثلا پیشنهاد دهید:
«اگر نمی دانی چطور با دوستت صحبت کنی، می توانیم با هم تمرین کنیم.»
چگونه به کودک مهارت حل تعارض و ارتباط درست یاد دهیم؟
مهارت های حل تعارض و ارتباط مؤثر برای کودکان بسیار مهم است و می تواند از بروز خبرچینی های مکرر جلوگیری کند.
1- مدل سازی رفتار درست
کودکان بیش از اینکه آنچه شما می گویید را یاد بگیرند، آنچه شما انجام می دهید را از شما می بینند و تقلید می کنند. وقتی خودتان در برخورد با دیگران مودب و محترم هستید، کودک نیز می آموزد چگونه با دیگران رفتار کند.
2- بازی های نقش پذیری
بازی های ساده نقش بازی می تواند به کودک کمک کند تا در موقعیت های اجتماعی مختلف تمرین کند. مثلا شما نقش دوستش را بازی کنید و از کودک بخواهید نحوه حل اختلاف را تمرین کند.
3- کتاب ها و داستان های آموزشی
مطالعه داستان هایی درباره دوستی، حل اختلاف و همکاری می تواند به کودک کمک کند بهتر درک کند که چگونه با دیگران برخورد کند.
4- آموزش نام گذاری احساسات
کودکان گاهی نمی دانند چگونه احساساتشان را بیان کنند. به آن ها کمک کنید تا احساسات خود را بشناسند — مثلا:
- «به نظر می رسد عصبانی/ناراحت/آشفته ای.»
این کار باعث می شود کمتر به سمت گزارش دادن بی هدف گرایش پیدا کنند.
چه زمانی باید نگران خبرچینی در کودکان باشیم؟ علائم هشداردهنده
در بسیاری از موارد خبرچینی طبیعی است، اما اگر رفتار کودک تکراری شد و به مشکلات جدی تری منجر شد، ممکن است نیاز به توجه بیشتر داشته باشد.
علائم هشدار دهنده عبارتند از:
- خبرچینی مکرر حتی درباره مسائل کوچک و بی اهمیت.
- عدم توانایی در برقراری دوستی پایدار.
- عدم تلاش برای حل مشکلات بدون دخالت والدین.
- واکنش های هیجانی شدید هنگام بروز اختلافات.
اگر این موارد را مشاهده کردید، ممکن است کمک گرفتن از یک مشاور کودک یا روانشناس برای بررسی دقیق تر رفتار کودک مفید باشد.
سخنی از نی نی تینی
خبرچینی در کودکان یک رفتار رایج است که ریشه در نیازهای احساسی و اجتماعی دارد. به جای اینکه آن را صرفا سرکوب کنیم یا آن را به عنوان رفتار بد برچسب بزنیم، بهتر است علت آن را درک کنیم و زمینه را برای یادگیری مهارت های مهم تر در کودکان فراهم سازیم.
والدین با صبر، گوش دادن فعال، آموزش مهارت های حل مسئله و تقویت اعتماد به نفس کودکان می توانند به کاهش خبرچینی ناسالم و رشد ارتباطات صحیح در فرزندانشان کمک کنند.
آیا شما هم با موضوع خبرچینی در کودکان یا فضولی در کودکان روبه رو شده اید؟
فرزندتان بیشتر در چه موقعیت هایی گزارش دادن را انتخاب می کند؟ آیا توانسته اید با روش خاصی این رفتار را مدیریت کنید؟
تجربه های شما می تواند به بسیاری از مادران دیگر کمک کند تا با آرامش و آگاهی بیشتری با این موضوع برخورد کنند. خوشحال می شوم تجربه یا سوال خودتان را در بخش دیدگاه ها بنویسید تا با هم درباره آن گفت وگو کنیم.
