بلندپروازی یا جاه طلبی در کودکان

جاه طلبی را می توان در تقریبا تمام افرادی دید که به موفقیت های چشمگیر رسیده اند یا کاری متفاوت و ماندگار انجام داده اند. این افراد آینده ای بهتر را برای خود تصور کرده اند یا تصمیم گرفته اند به هدفی مشخص برسند و سپس با تلاش مستمر آن را به واقعیت تبدیل کرده اند. به همین دلیل، جاه طلبی در کودکان یکی از ویژگی های کلیدی برای ساختن یک زندگی متفاوت و موفق به شمار می رود.

پرورش جاه طلبی در کودکان بخش مهمی از رشد شخصیتی آن هاست. جاه طلبی یک مهارت زندگی مهم است که به کودک کمک می کند هدف گذاری کند، انگیزه خود را حفظ کند و برای رسیدن به موفقیت تلاش کند. البته این ویژگی چیزی نیست که بتوان آن را صرفا آموزش داد؛ بلکه باید جاه طلبی در کودکان را کشف و به درستی تغذیه و تقویت کرد.

جاه طلبی در کودکان دقیقا چیست؟

اگر بخواهیم ساده بگوییم، جاه طلبی به معنای «میل عمیق برای رسیدن به یک هدف» است. این میل معمولا با انگیزه، پشتکار و اراده همراه است. فرد جاه طلب فقط آرزو نمی کند، بلکه با نیت و تمرکز مشخص برای رسیدن به خواسته اش اقدام می کند.

جاه طلبی در کودکان معمولا با ویژگی هایی مانند نگرش مثبت، اعتماد به نفس بالا و باور به توانایی های شخصی همراه است. کودکی که باور دارد «می توانم»، بیشتر برای تلاش کردن آماده است.

والدین نقش بسیار مهمی در شکل گیری این ویژگی دارند. به طور کلی آن ها باید محیطی حمایتی و تشویق کننده فراهم کنند. این یعنی:

• احترام گذاشتن به نظر کودک
• ارائه بازخورد مثبت
• جشن گرفتن موفقیت ها، حتی کوچک ترین آن ها

همچنین لازم است فعالیت هایی در اختیار کودک قرار دهند که چالش برانگیز اما قابل دسترس باشد تا مهارت هایش را تقویت کند. در نهایت، مهم تر از همه، والدین باید خودشان الگوی جاه طلبی باشند؛ چون کودکان بیشتر از آنچه می شنوند، از آنچه می بینند یاد می گیرند.

چرا جاه طلبی در کودکان اهمیت دارد؟

جاه طلبی به کودک کمک می کند فراتر از شرایط فعلی خود فکر کند و برای رسیدن به جایگاهی بالاتر تلاش کند. او یاد می گیرد که سخت کوشی و تعهد می تواند به موفقیت منجر شود.

طبق دیدگاه بسیاری از روانشناسان رشد کودک، از جمله متخصصان حوزه انگیزش تحصیلی در ایران، داشتن هدف مشخص و انگیزه درونی از مهم ترین عوامل پیشرفت تحصیلی و شخصیتی است. جاه طلبی در کودکان به آن ها کمک می کند ظرفیت های واقعی خود را بشناسند و به شکوفایی برسند.

این ویژگی همچنین حس هدفمندی و ارزشمندی را در کودک تقویت می کند. وقتی کودک برای رسیدن به هدفی تلاش می کند و به آن می رسد، اعتماد به نفس او افزایش پیدا می کند. او یاد می گیرد که با تمرکز و تلاش می تواند به نتایج دلخواه برسد.

در مقابل، اگر فردی جاه طلبی نداشته باشد ممکن است:

• در هدف گذاری دچار مشکل شود
• انگیزه خود را زود از دست بدهد
• به توانایی های خود شک کند
• در زندگی دچار سکون و رضایت حداقلی شود

بنابراین شناخت علت جاه طلبی در کودکان و نحوه هدایت درست آن، برای شما به عنوان مادر، اهمیت زیادی دارد.

18 راهکار عملی برای پرورش جاه طلبی در کودکان

1- برای تقویت جاه طلبی در کودکان، خودتان الگو باشید

اولین و شاید مهم ترین راه برای پرورش جاه طلبی در کودکان این است که خودتان نمونه ای از آن باشید. اگر فرزندتان ببیند شما برای رسیدن به اهداف شخصی تان تلاش می کنید، برنامه ریزی دارید و پشتکار نشان می دهید، این الگو در ذهن او ثبت می شود.

لازم نیست هدف های بزرگ و عجیب داشته باشید. حتی یادگیری یک مهارت جدید، ادامه تحصیل یا پیگیری یک پروژه شخصی می تواند پیام قدرتمندی به کودک بدهد: «تلاش کردن ارزشمند است.»

2- هنگام هدف گذاری، بزرگ فکر کردن را تشویق کنید

هدف گذاری در زندگی بسیار مهم است؛ اما وقتی صحبت از جاه طلبی در کودکان می شود، باید آن ها را تشویق کنیم بزرگ تر فکر کنند.

هر بار که کودک هدفی مطرح می کند، از او بپرسید:
«اگر هیچ محدودیتی نداشتی، دوست داشتی به چه چیزی برسی؟»

لازم نیست این اهداف فورا عملی شوند. همین تمرین ذهنی باعث می شود ذهن کودک گسترده تر شود و باورهای محدودکننده کاهش یابد. تخیل قوی در کودکان، پایه ای قدرتمند برای تقویت جاه طلبی در کودکان است.

3- اهداف معنادار تعیین کنید و برای رسیدن به آن برنامه داشته باشید

بدون برنامه، هدف فقط یک آرزو باقی می ماند.

اگر متوجه شدید فرزندتان به هدفی علاقه دارد، دو کار انجام دهید:

اول از او بپرسید:
«چرا این هدف برایت مهم است؟»

هدف باید برای کودک معنا داشته باشد. اگر رسیدن به آن برایش هیجان انگیز نباشد، انگیزه کافی شکل نمی گیرد. شناخت علت جاه طلبی در کودکان در همین جا اهمیت پیدا می کند؛ آیا او از درون انگیزه دارد یا فقط می خواهد دیگران را راضی کند؟

دوم، با هم برنامه ریزی کنید. اهداف بزرگ را به مراحل کوچک تر تقسیم کنید و برای هر مرحله زمان تقریبی مشخص کنید. این کار احساس کنترل و پیشرفت ایجاد می کند.

می توانید اهداف را روی کاغذ بنویسید یا تابلوی آرزوها درست کنید و در اتاقش نصب کنید. یادآوری مداوم دلیل تلاش، موتور محرک کودک خواهد بود.

4- تجسم موفقیت را به او آموزش دهید

تجسم یکی از ابزارهای قدرتمند برای رسیدن به اهداف است. از فرزندتان بخواهید تصور کند وقتی به هدفش رسیده چه احساسی دارد. چه می بیند؟ چه می شنود؟ چه حسی در دلش جریان دارد؟

این تمرین ذهنی باعث هم راستایی ذهن و رفتار با هدف می شود. وقتی کودک خودش را در جایگاه موفقیت می بیند، احتمال تلاش او افزایش می یابد.

همراه کردن این تمرین با تقویت نگرش فراوانی (این باور که فرصت ها محدود نیستند) می تواند انگیزه او را چند برابر کند.

5- داستان افراد موفق را برایش بخوانید

کودکان از کتاب ها و برنامه هایی که می بینند تأثیر زیادی می گیرند. خواندن داستان زندگی افراد موفق می تواند الهام بخش باشد.

برای مثال می توانید درباره زندگی کارآفرینان و افراد تأثیرگذار مانند:
Jeff Bezos،
Oprah Winfrey،
Elon Musk و
Sara Blakely
مطالب مناسب سن کودک تهیه کنید و برایش تعریف کنید.

همچنین داستان موفقیت اعضای خانواده را فراموش نکنید. دانستن اینکه در خانواده فردی بوده که با تلاش به موفقیت رسیده، می تواند اعتماد به نفس کودک را تقویت کند.

6- کودک را با افراد جاه طلب در ارتباط قرار دهید

یک قدم جلوتر از خواندن درباره افراد موفق، آشنایی حضوری با آن هاست. اگر امکان دارد، فرزندتان را در محیط هایی قرار دهید که با افراد پرتلاش و هدفمند ارتباط داشته باشد.

این افراد می توانند در زمینه های مختلف فعال باشند؛ مثل ورزش، هنر، تحصیل یا کسب وکار. حضور در چنین فضاهایی طرز فکر کودک را تغییر می دهد و افق های جدیدی پیش رویش باز می کند.

7- برای او یک راهنما یا مربی پیدا کنید

اگر فرزندتان به سن نوجوانی رسیده و در زمینه ای خاص علاقه مند است، پیدا کردن یک مربی می تواند بسیار مؤثر باشد.

این مربی می تواند چند سالی بزرگ تر باشد و مسیر رشد را به او نشان دهد. داشتن یک الگوی نزدیک و در دسترس، روند تقویت جاه طلبی در کودکان را تسریع می کند.

8- ریسک پذیری سالم را آموزش دهید

هر موفقیت بزرگی با پذیرش نوعی ریسک همراه است. البته منظور ریسک حساب شده است، نه رفتارهای خطرناک و بی فکر.

به کودک بیاموزید که:

• قبل از تصمیم گیری جوانب را بررسی کند
• تفاوت بین ریسک منطقی و بی احتیاطی را بشناسد
• از شکست نترسد

توانایی ارزیابی خطر و اقدام سنجیده، یکی از ارکان جاه طلبی سالم در کودکان است.

9- شکست را بپذیرید و آن را به فرصت یادگیری تبدیل کنید

هیچ فرد موفقی در مسیر رسیدن به رؤیایش، همه چیز را بی نقص انجام نداده است. شکست ها و اشتباه ها بخش طبیعی مسیر رشد و پیشرفت هستند. آنچه اهمیت دارد این است که این شکست ها باعث خاموش شدن شعله جاه طلبی در کودکان نشوند.

به فرزندتان بیاموزید که هر اشتباه، یک درس در دل خود دارد. وقتی کودک یاد بگیرد به جای سرزنش خود بپرسد «چه چیزی می توانم از این تجربه یاد بگیرم؟» ذهن او به سمت رشد هدایت می شود. این نگاه، طبق توصیه بسیاری از روانشناسان کودک، یکی از پایه های شکل گیری تاب آوری است.

اگر کودک پس از شکست حمایت عاطفی دریافت کند و بداند ارزشمندی او وابسته به نتیجه نیست، با انگیزه بیشتری به تلاش ادامه خواهد داد. این رویکرد نقش مهمی در تقویت جاه طلبی در کودکان دارد.

10- بر تلاش تمرکز کنید، نه فقط نتیجه

وقتی به جاه طلبی فکر می کنیم، معمولا تصویر اهداف بزرگ و نتایج چشمگیر در ذهنمان شکل می گیرد. اما در واقعیت، آنچه کودک را به آن نتیجه می رساند، تلاش های کوچک و مداوم است.

در مسیر یادگیری، تأکید اصلی باید بر «تلاش» باشد نه صرفا «بردن». اهداف بزرگ نیازمند کار و پشتکار بیشتر هستند، بنابراین وقتی شما تلاش فرزندتان را تحسین می کنید، او یاد می گیرد که مسیر اهمیت دارد.

به جای گفتن «آفرین که اول شدی»، بگویید:
«دیدم چقدر تمرین کردی، به تلاشت افتخار می کنم.»

این تغییر ساده در جملات، تأثیر عمیقی در شکل گیری انگیزه درونی دارد.

11- محبت را به موفقیت گره نزنید

بسیار مهم است که کودک احساس نکند محبت یا افتخار شما وابسته به موفقیت اوست. گاهی ناخواسته ناراحتی شما از یک نتیجه ضعیف، به عنوان ناامیدی از خود کودک برداشت می شود.

همیشه به فرزندتان اطمینان دهید که بدون قید و شرط دوستش دارید. به او بگویید آنچه اهمیت دارد این است که تمام تلاشش را انجام دهد، نه اینکه حتما برنده شود.

وقتی کودک امنیت عاطفی داشته باشد، علت جاه طلبی در کودکان از انگیزه های سالم و درونی شکل می گیرد، نه از ترس از دست دادن محبت والدین.

12- رقابت سالم را بپذیرید

درست است که مقایسه مستقیم با دیگران معمولا روش سالمی برای ارزیابی توانایی ها نیست، اما واقعیت این است که زندگی جنبه های رقابتی دارد. کودک در مدرسه، ورزش و بعدها در شغل خود با رقابت روبه رو خواهد شد.

رقابت سالم می تواند برای برخی کودکان انگیزه بخش باشد. میل به پیشرفت و برتری می تواند موتور محرک جاه طلبی در کودکان شود، به شرط آنکه با ارزشمندی فردی اشتباه گرفته نشود.

عضویت در یک تیم ورزشی یا حتی ورزش های انفرادی مانند هنرهای رزمی، می تواند محیط مناسبی برای تجربه رقابت سالم باشد. در این فضا کودک هم تلاش فردی را یاد می گیرد و هم کار گروهی را.

13- موفقیت ها را به رسمیت بشناسید

موفقیت، زمینه ساز موفقیت های بعدی است. تجربه پیروزی می تواند انگیزه را تقویت کند و حس توانمندی را افزایش دهد.

نیازی به جشن های بزرگ یا هدیه های گران قیمت نیست. گاهی یک گفت وگوی صمیمانه درباره مسیر طی شده و تأکید بر تلاش انجام شده کافی است.

وقتی کودک می بیند تلاش او نتیجه داده، مسیر موفقیت برایش ملموس تر می شود. این تجربه ها پایه های تقویت جاه طلبی در کودکان را مستحکم تر می کند.

14- استقلال را تشویق کنید

استقلال ارتباط نزدیکی با جاه طلبی دارد. کودک باید باور داشته باشد که می تواند خودش هدف تعیین کند، برنامه ریزی کند و اقدام کند.

تا حد امکان به فرزندتان فرصت دهید کارهای بیشتری را به تنهایی انجام دهد. تصمیم گیری های کوچک روزمره، انتخاب فعالیت ها یا برنامه ریزی برای تکالیف می تواند شروع خوبی باشد.

هرچه حس توانمندی و خودکارآمدی کودک بیشتر شود، انگیزه او برای حرکت به سمت اهداف بزرگ تر افزایش پیدا می کند.

15- ذهنیت رشد را در او تقویت کنید

به طور کلی افراد دو نوع طرز فکر دارند: ذهنیت ثابت و ذهنیت رشد.

فردی با ذهنیت ثابت باور دارد توانایی هایش تغییر نمی کند. او فکر می کند هرچه هست همان است و تلاش تأثیر زیادی ندارد. اما فردی با ذهنیت رشد معتقد است با تمرین و تلاش می تواند مهارت هایش را ارتقا دهد.

برای یک کودک جاه طلب، داشتن ذهنیت رشد بسیار حیاتی است. وقتی کودک باور داشته باشد می تواند بهتر شود، از چالش نمی ترسد و به مسیر ادامه می دهد.

شما می توانید با جملاتی مانند «هنوز یاد نگرفته ای، اما می توانی یاد بگیری» این نگرش را در او تقویت کنید.

16- دنیا را به او نشان دهید

کودک فقط می تواند به چیزهایی آرزو داشته باشد که از وجودشان آگاه است. دیدن دنیا، افق ذهنی او را گسترده تر می کند.

سفر به شهرهای مختلف، آشنایی با فرهنگ ها، غذاها، سبک های زندگی و کسب وکارهای متفاوت می تواند ذهن کودک را از حالت روزمرگی خارج کند. حتی بازدید از یک نمایشگاه علمی یا موزه می تواند جرقه ای در ذهن او ایجاد کند.

وقتی کودک ببیند زندگی می تواند شکل های متفاوتی داشته باشد، راحت تر برای آینده ای متفاوت برنامه ریزی می کند.

17- مستند افراد موفق را تماشا کنید

برای کودکان بزرگ تر، تماشای مستند درباره افراد موفق می تواند الهام بخش باشد. بسیاری از افراد موفق در حوزه های مختلف، از کارآفرینی گرفته تا ورزش حرفه ای، با جاه طلبی و پشتکار به جایگاه خود رسیده اند.

برای مثال، دیدن مسیر ورزشی قهرمانانی مانند
Cristiano Ronaldo
یا
Michael Jordan
می تواند نشان دهد رسیدن به سطح بالا نیازمند سال ها تمرین و اراده است.

این داستان ها تخیل کودک را فعال می کند و نشان می دهد «غیرممکن» اغلب فقط یک باور محدودکننده است.

18- ویژگی های مرتبط را نیز تقویت کنید

اگر می خواهید جاه طلبی در کودکان تا بزرگسالی ادامه پیدا کند، باید ویژگی های مکمل آن را نیز پرورش دهید.

دو ویژگی بسیار مهم عبارت اند از:

• پشتکار
• تاب آوری

این ویژگی ها به کودک کمک می کنند در برابر موانع و ناامیدی ها تسلیم نشود. نگرش مثبت نیز یکی دیگر از صفات ارزشمند است که باعث می شود کودک در شرایط سخت، امید خود را حفظ کند.

پرورش این صفات در کنار هدف گذاری و برنامه ریزی، پایه های شخصیتی محکمی برای آینده فرزندتان ایجاد می کند.

سخنی از نی نی تینی

این توصیه ها می تواند نقطه شروعی قدرتمند برای کمک به فرزندتان باشد تا در زندگی، بازی، تحصیل، کار و روابط خود جاه طلب اما سالم و متعادل رشد کند.

جاه طلبی در کودکان زمانی شکوفا می شود که با امنیت عاطفی، حمایت والدین و فرصت تجربه همراه باشد. شما به عنوان مادر، مهم ترین نقش را در این مسیر دارید.