مسخره کردن دیگران توسط کودک رفتاری است که بسیاری از والدین در سنین دبستان با آن روبه رو می شوند. گاهی کودک ما قربانی این رفتار است و گاهی خودش ناخواسته دیگران را هدف قرار می دهد. در هر دو حالت، نگرانی والدین کاملا طبیعی است. شناخت علت مسخره کردن دیگران توسط کودک و آشنایی با راهکار کنترل و رفع مسخره کردن دیگران توسط کودک می تواند مسیر تربیتی ما را روشن تر و آرام تر کند. در ادامه این مقاله بیشتر توضیح خواهیم داد.
مسخره کردن دیگران توسط کودک: چگونه از همان ابتدا جلوی آن را بگیریم؟
چرا مسخره کردن دیگران توسط کودک در سن دبستان اتفاق می افتد؟
چه بخواهیم چه نخواهیم، مسخره کردن دیگران توسط کودک بخشی از تعاملات اجتماعی آن ها است؛ دست کم در سال های قبل از بزرگسالی. دیر یا زود همه بچه ها متوجه می شوند که «کلمات قدرت دارند». همان طور که احتمالا شما هم تجربه کرده اید، این کشف معمولا زودتر از آنچه انتظار داریم اتفاق می افتد.
با وجود اینکه کودک دبستانی شما ممکن است پخته تر از قبل به نظر برسد، مهارت های اجتماعی او هنوز در حال شکل گیری است. در این سن، نظر همسالان اهمیت زیادی پیدا می کند و هم زمان کودک در تلاش است هویت خود را پیدا کند. همین مسئله می تواند یکی از علت های مسخره کردن دیگران توسط کودک باشد؛ یعنی تلاش برای جلب توجه یا پذیرفته شدن در جمع.
در سال های ابتدایی دبستان، بسیاری از کودکان برای اینکه تأیید همکلاسی هایشان را به دست بیاورند، به تفاوت های ظاهری یا ویژگی های خاص دیگران اشاره می کنند. مثلا ممکن است کودکی را به خاطر عینک داشتن، اضافه وزن یا حتی مدل حرف زدنش دست بیندازند. این رفتار در ظاهر ساده است، اما می تواند ریشه در احساس ناامنی یا نیاز به دیده شدن داشته باشد.
از سوی دیگر، گاهی مسخره کردن دیگران توسط کودک نتیجه الگوبرداری است. اگر در خانواده، بین خواهر و برادرها، دوستان یا حتی برنامه های تلویزیونی مورد علاقه کودک، طعنه زدن و تحقیر کردن به عنوان شوخی عادی تلقی شود، طبیعی است که کودک هم همان الگو را تکرار کند. بیشتر کودکان در دوره ای از زندگی شان هم مسخره کننده بوده اند و هم قربانی مسخره شدن؛ این تجربه دوطرفه بسیار رایج است.
وقتی فرزندتان قربانی مسخره کردن دیگران توسط کودک دیگری می شود، چه باید کرد؟
شما نمی توانید کاملا جلوی رفتار دیگر بچه ها را بگیرید، اما می توانید به فرزندتان مهارت مقابله بدهید. این مهارت ها بخش مهمی از راهکار کنترل و رفع مسخره کردن دیگران توسط کودک در نقش قربانی هستند.
همدلی کنید و دردش را ببینید
اولین قدم این است که احساس او را جدی بگیرید. به او بگویید طبیعی است که از شنیدن حرف های نیش دار ناراحت شود. مثلا می توانید بگویید: «وقتی دوستت بهت می گه دست و پا چلفتی، ناراحت می شی، درسته؟»
تشویقش کنید احساسش را با همان کودک در میان بگذارد و بگوید که آن حرف او را ناراحت کرده است. همچنین کمکش کنید بیشتر با کودکانی وقت بگذراند که دوستش دارند و باعث می شوند حالش خوب شود. این کار عزت نفس او را تقویت می کند.
او را برای واکنش مناسب آماده کنید
به فرزندتان توضیح دهید که شاید نتواند حرف دیگران را کنترل کند، اما می تواند واکنش خودش را انتخاب کند. از او بپرسید چه ایده ای برای برخورد با این موقعیت دارد و با هم گزینه ها را بررسی کنید.
می توانید نقش بازی کردن را امتحان کنید. شما نقش فرزندتان را بازی کنید و او نقش کودکی که مسخره می کند. اگر طرف مقابل بگوید: «تو خیلی بچه مثبتی هستی!» پاسخ می تواند این باشد: «دوست ندارم بهم برچسب بزنی. امروز ترجیح می دم با کس دیگه ای بازی کنم.»
واکنش نشان ندادن را تمرین کنید
برخی کودکان با دیدن ناراحتی طرف مقابل احساس قدرت می کنند. اگر فرزند شما واکنشی نشان ندهد، جذابیت این رفتار برای طرف مقابل کم می شود. او می تواند به فعالیتی که مشغولش بوده ادامه دهد یا به سادگی از آن موقعیت دور شود.
پاسخ مستقیم و محترمانه بدهد
گاهی مواجهه مستقیم مؤثر است. مثلا می تواند بگوید: «درسته، من دونده سریعی نیستم، ولی تو پریدن خیلی مهارت دارم.» یا «بله، تو امتحان ریاضی فقط یک سؤال رو اشتباه جواب دادم.»
حتی گاهی تعریف کردن از طرف مقابل می تواند فضا را تغییر دهد. مثلا بگوید: «کفش هات خیلی قشنگه!» این پاسخ غیرمنتظره ممکن است طرف مقابل را غافلگیر کند و ادامه مسخره کردن را متوقف کند.
کمک گرفتن را به او یاد بدهید
تحمل مسخره شدن مداوم کار ساده ای نیست. اگر این رفتار تکراری و آزاردهنده است، لازم است با معلم صحبت کنید. معلم می تواند با تقویت مهارت های اجتماعی در کلاس و ایجاد فضای حمایتی، به حل مشکل کمک کند.
در صورت شدت گرفتن موضوع، مشاوره با روان شناس کودک هم می تواند بسیار مفید باشد. بسیاری از متخصصان حوزه کودک در ایران بر اهمیت مداخله زودهنگام برای جلوگیری از شکل گیری قلدری تأکید می کنند.
خودتان الگو باشید
گاهی منبع اصلی ناراحتی کودک، شوخی های خود ماست. شوخی محبت آمیز می تواند سالم باشد، اما مرزش بسیار ظریف است. اگر متوجه شدید فرزندتان از موضوعی ناراحت می شود، همان جا توقف کنید.
هرگز درباره وزن، عادت های عصبی مثل جویدن ناخن یا نقاط ضعفش شوخی نکنید. همچنین در جمع دوستانش او را با لقب هایی مثل «تپلوی من» یا «شیطون بلا» صدا نزنید. رعایت این مرزها به او یاد می دهد چگونه شوخی کند بدون اینکه به کسی آسیب بزند.
وقتی مسخره کردن دیگران توسط کودک شماست
اگر فرزندتان دیگران را مسخره می کند، چه واکنشی نشان دهید؟
شنیدن طعنه از زبان فرزندتان ناراحت کننده است، اما سعی کنید واکنش تند نشان ندهید. واکنش شدید ممکن است ناخواسته این رفتار را تقویت کند، چون کودک توجه شما را جلب کرده است.
با آرامش توضیح دهید که کلمات آزاردهنده می توانند احساسات دیگران را زخمی کنند. به او یادآوری کنید خودش چه حسی داشت وقتی کسی او را کنار گذاشته یا مسخره کرده بود.
تقویت همدلی؛ مهم ترین راهکار کنترل و رفع مسخره کردن دیگران توسط کودک
درباره تأثیر رفتار او صحبت کنید. از او بپرسید اگر کسی به او بگوید «خیلی کوتاهی» یا «خیلی بلند حرف می زنی» چه احساسی پیدا می کند؟
به او یاد بدهید دیدن تفاوت ها طبیعی است، اما گفتن آن ها به شکلی که طرف مقابل بشنود و ناراحت شود درست نیست. تأکید کنید ظاهر افراد نشان دهنده ارزش یا شخصیت آن ها نیست. همچنین خودتان از اظهار نظر منفی درباره ظاهر دیگران پرهیز کنید.
ریشه رقابت و حسادت را پیدا کنید
اگر فرزندتان خواهر یا برادرش را مسخره می کند، شاید فقط دنبال توجه بیشتر شماست. زمانی اختصاصی و دونفره برایش در نظر بگیرید تا احساس مهم بودن کند.
می توانید از او بخواهید در مراقبت از خواهر یا برادر کوچکش کمک کند، اما نه به شکلی که احساس مسئولیت سنگین یا اجبار کند. درباره بازی هایی که در کودکی دوست داشته صحبت کنید و او را تشویق کنید همان بازی ها را با خواهر یا برادرش انجام دهد.
وقتی بتواند باعث خنده و شادی او شود، احساس ارزشمندی خواهد کرد. در بسیاری از موارد، پشت علت مسخره کردن دیگران توسط کودک احساس نادیده گرفته شدن یا کمبود توجه پنهان است.
سخنی از نی نی تینی
اگر با مسئله مسخره کردن دیگران توسط کودک روبه رو هستید، قبل از هر واکنش تند، یک قدم به عقب بردارید و ریشه رفتار را بررسی کنید. بیشتر اوقات این رفتار نشانه نیاز به توجه، احساس ناامنی یا ضعف در مهارت های اجتماعی است، نه بدجنسی.
با گفت وگوی آرام، آموزش همدلی، الگوسازی درست در خانه و همکاری با مدرسه می توانید این رفتار را به فرصتی برای رشد شخصیت فرزندتان تبدیل کنید. یادتان باشد هدف ما فقط متوقف کردن رفتار نیست، بلکه پرورش کودکی با عزت نفس، همدل و مسئولیت پذیر است.
آیا شما هم تجربه ای درباره مسخره کردن دیگران توسط کودک داشته اید؟ فرزندتان بیشتر در نقش قربانی بوده یا آغازگر این رفتار؟ خوشحال می شوم تجربه ها، چالش ها یا راهکارهایی که برایتان مؤثر بوده را در بخش دیدگاه ها بنویسید تا سایر مادران هم از آن استفاده کنند.
