دعوا بین کودکان یکی از رایج ترین چالش های هر خانواده ای است؛ مخصوصا وقتی خواهر و برادرها زمان زیادی را کنار هم می گذرانند. بسیاری از مادران در لحظه درگیری، بین نگرانی، عصبانیت و احساس ناتوانی گرفتار می شوند. اما واقعیت این است که مدیریت دعوا بین کودکان بیشتر از آنکه به کنترل آن ها مربوط باشد، به مدیریت احساسات خود ما برمی گردد. در این مقاله یاد گرفتیم چگونه با آگاهی و آرامش، مسیر نحوه مدیریت دعوا بین کودکان را تغییر دهیم.
مدیریت دعوا بین کودکان: چگونه از واکنش های هیجانی فاصله بگیریم؟
صحنه ای آشنا برای هر مادر
صدای جر و بحث بچه ها از اتاق کناری به گوشم رسید و وقتی فهمیدم اوضاع دارد بدتر می شود، سریع خودم را رساندم. وارد آشپزخانه شدم و دیدم دو نفر از بچه هایم درگیر شده اند. کار به هل دادن و درگیری بدنی کشیده بود.
تقریبا هیچ چیز برایم دردناک تر از این نیست که ببینم یکی از عزیزانم، به عزیز دیگرم آسیب می زند. اما حقیقت این است که مدت ها در چنین موقعیت هایی اسیر واکنش های هیجانی می شدم. فریاد می زدم «بس کنید!» و «از هم دور شوید!»
هرچند وارد شدنم به صحنه و ایستادن بینشان معمولا کمی اوضاع را آرام تر می کرد، اما داد زدنم هیچ کمکی به مدیریت دعوا بین کودکان نمی کرد. حتی گاهی تنش را بیشتر می کرد.
وقتی احساسات ما، کنترل را به دست می گیرند
مشکل اینجا بود که این لحظات برای من، به عنوان مادر، بسیار بار احساسی داشت. دیدن اینکه یکی از فرزندانم رفتار تهاجمی دارد سخت بود. دیدن اینکه فرزند دیگرم آسیب می بیند، دردناک تر.
ترس هایم ناگهان کنترل ذهنم را به دست می گرفتند. توانایی آرام ماندن و پاسخ دادن منطقی، از بین می رفت. دیگر واکنش نشان می دادم، نه اینکه آگاهانه پاسخ بدهم.
اگر شما هم در مسیر نحوه مدیریت دعوا بین کودکان بارها با این وضعیت روبه رو شده اید، بدانید که تنها نیستید.
قدرت شفقت به خود در مدیریت دعوا بین کودکان
تمرین شفقت به خود به من کمک کرد کنجکاو شوم: «در این لحظه دقیقا چه اتفاقی در درون من می افتد؟» همین مکث کوتاه باعث شد شدت واکنش هایم کمتر شود.
همه ما این تجربه را داشته ایم. چه چند فرزند داشته باشیم که با هم درگیر شوند، چه یک فرزند که با دوست یا پسرخاله اش دعوا کند.
بیایید با هم قدم به قدم این تمرین را مرور کنیم.
قدم اول: ایمنی قبل از هر چیز
نخستین کار برای مدیریت دعوا بین کودکان این است که اگر لازم است، بین آن ها بایستیم و درگیری را متوقف کنیم.
اگر نمی توانیم آرام بمانیم، بهتر است موقتا آن ها را از هم جدا کنیم. وقتی دعوا متوقف شد و همه در امنیت بودند، حالا زمان آن است که به وضعیت درونی خودمان نگاه دقیق تری بیندازیم.
در اینجا از نسخه ای ساده شده از تمرین RAIN استفاده می کنیم که توسط روان شناس و مدرس شفقت به خود، Tara Brach معرفی شده است.
RAIN مخفف چهار مرحله است، اما امروز فقط روی مرحله اول تمرکز می کنیم:
R – Recognize (تشخیص بده)
وقتی بچه ها دعوا می کنند، چه احساسی در شما بیدار می شود؟
- ترس؟
- خشم؟
- کلافگی؟
- درماندگی؟
در بدن تان چه حسی دارید؟ آیا عضلات تان منقبض می شود؟ گردن و شانه هایتان سفت می شود؟ تنفس تان کوتاه و سطحی می شود؟
همین تشخیص ساده، پایه ای مهم در مدیریت دعوا بین کودکان است؛ چون قبل از مدیریت آن ها، باید خودمان را مدیریت کنیم.
تصویرسازی برای آرام سازی ذهن پیش از مدیریت دعوا بین کودکان
چشم هایتان را ببندید و دو فرزندتان را تصور کنید که قبلا با هم درگیر شده اند.
ابتدا آن ها را در حال بازی آرام تصور کنید. ببینید که می خندند، لبخند می زنند و از کنار هم بودن لذت می برند. به چهره شان، چشم هایشان و حال وهوای شادشان توجه کنید.
حالا توجه کنید در درون شما چه می گذرد.
شاید متوجه شوید عضلات تان شل تر شده اند یا در قفسه سینه تان احساس گشایش دارید.
این حس مثبت را به عنوان «لنگر» نگه دارید. حالا یک صحنه واقعی از دعوای اخیرشان را در ذهن بیاورید. بگذارید همان طور که اتفاق افتاده بود، در ذهن تان پخش شود.
در بدن تان چه رخ می دهد؟
- سفتی؟
- انقباض؟
- تپش قلب؟
- صدایی در ذهن که می گوید: «الان کاری بکن! همین حالا! هر طور شده متوقفش کن!»
شناخت این واکنش ها، بخش مهمی از نحوه مدیریت دعوا بین کودکان است.
چالش با ترس های پنهان در مدیریت دعوا بین کودکان
وقتی فرزندان تان درگیر می شوند، چه جملاتی در ذهن تان شکل می گیرد؟
آیا سناریوهای بدبینانه سراغ تان می آیند؟
مثلا:
- «بچه های من هیچ وقت با هم کنار نمی آیند.»
- «در بزرگسالی هم رابطه خوبی نخواهند داشت.»
- «من هیچ کاری از دستم برنمی آید.»
- «وقتی دعوا می کنند، اصلا حرفم را گوش نمی دهند.»
- «فرزندم خیلی پرخاشگر است، آینده اش چه می شود؟»
حالا که در لحظه تنش نیستید، از خود بپرسید: آیا این ترس ها واقعا حقیقت مطلق هستند؟ آیا تجربه هایی وجود دارد که خلاف این باورها را نشان دهد؟
بازنگری نگرانی های والدینی در مسیر مدیریت دعوا بین کودکان
برای هر ترسی که نوشتید، یک جمله واقعی و متعادل بنویسید که آن فکر را اصلاح کند.
مثلا:
«بچه های من هیچ وقت با هم کنار نمی آیند.»
→ «وقتی با هم بازی های خیالی انجام می دهند، مدت زیادی بدون دعوا کنار هم می مانند.»
«در بزرگسالی هم کنار نمی آیند.»
→ «دعواهای کودکی شاخص قطعی رابطه بزرگسالی نیست. اختلاف بین خواهر و برادر طبیعی است.»
«هیچ کاری نمی توانم بکنم.»
→ «اگر آرام و قاطع مداخله کنم، معمولا می توانم به آن ها کمک کنم از حالت جنگ خارج شوند.»
در مورد گوش ندادن بچه ها هنگام عصبانیت، توضیح جالبی از روان پزشک و پژوهشگر حوزه مغز، Dan Siegel وجود دارد. او توضیح می دهد وقتی کودک شدیدا عصبانی است، بخش منطقی مغز موقتا از دسترس خارج می شود.
پس طبیعی است که در آن لحظه کمتر گوش بدهد. وقتی آرام شد، دوباره می تواند منطقی فکر کند و حرف شما را بشنود.
و درباره نگرانی از پرخاشگری:
«رفتار فیزیکی در سنین پایین تر، به ویژه بین خواهر و برادرها، طبیعی تر است. با تعیین مرزهای مهربانانه و مداخله به موقع، کودکان به مرور یاد می گیرند بیشتر از کلمات و کمتر از بدن شان برای بیان احساسات استفاده کنند.»
فکر روز: ریشه واکنش های ما را بشناسیم
وقتی بفهمیم در زمان دعوای بچه ها چه احساسی داریم، دوباره کنترل درونی مان را به دست می گیریم.
نام گذاری احساسات، سرعت واکنش را کم می کند. این مکث کوتاه به ما کمک می کند افکاری را ببینیم که پشت واکنش های شدید ما پنهان شده اند.
این آگاهی، ما را از واکنش های هیجانی به سمت پاسخ های سنجیده و آرام هدایت می کند. این دقیقا قلب مدیریت دعوا بین کودکان است.
یک راهکار سریع و کاربردی برای مدیریت دعوا بین کودکان
همه این مراحل در لحظه دعوا انجام دادنی نیست. پس بهتر است پیشگیرانه عمل کنیم.
یک دفتر بردارید و آخرین صحنه دعوای فرزندانتان را بنویسید:
- چه چیزی بیشتر شما را تحریک کرد؟
- در آن لحظه از چه چیزی می ترسیدید؟
- نگرانی بلندمدت تان چه بود؟
- چگونه واکنش نشان دادید؟
- چه چیزی خوب پیش رفت و چه چیزی نه؟
- دوست داشتید چگونه رفتار می کردید؟
در نهایت، یک جمله حمایتی برای خودتان بنویسید. مثلا:
«دعوا بین کودکان طبیعی است. بچه های من ذاتا مهربان هستند. الان فقط درگیر احساسات شان شده اند. من می توانم با تعیین مرزهای مهربانانه، به آن ها کمک کنم به آرامش برگردند.»
این جمله می تواند در سخت ترین لحظات، چراغ راه شما در مسیر نحوه مدیریت دعوا بین کودکان باشد.
سخنی از نی نی تینی
به خودتان یادآوری کنید که دعوا بخشی طبیعی از رشد اجتماعی کودکان است. اختلاف، فرصتی برای یادگیری مهارت حل مسئله، مذاکره و تنظیم هیجان است؛ به شرطی که والدین با آرامش و قاطعیت مهربانانه همراهی کنند.
قبل از اصلاح رفتار فرزندانتان، چند ثانیه مکث کنید و وضعیت درونی خودتان را تنظیم کنید. نفس عمیق بکشید، احساس تان را نام گذاری کنید و سپس وارد عمل شوید. همین فاصله کوتاه بین محرک و پاسخ، کیفیت مدیریت شما را متحول می کند.
به جای تمرکز صرف بر «متوقف کردن دعوا»، بر آموزش مهارت های ارتباطی تمرکز کنید. در بلندمدت، این رویکرد نتیجه ای پایدارتر خواهد داشت.
شما در زمان دعوای فرزندانتان چه احساسی را بیشتر تجربه می کنید؟ ترس، عصبانیت، درماندگی یا چیز دیگری؟
اگر تمایل دارید، تجربه خودتان را بنویسید و بگویید کدام جمله یا تمرین این مقاله برایتان کاربردی تر بود. مشارکت شما می تواند به مادران دیگر کمک کند احساس تنهایی نکنند و راهکارهای مؤثرتری برای مدیریت دعوا بین کودکان پیدا کنند.
