ترس از حمام در کودکان

بسیاری از مادران تصور می کنند حمام باید برای کودک لحظه ای آرامش بخش باشد، اما گاهی با واقعیتی متفاوت روبه رو می شوند. گریه، چنگ زدن به لباس یا بی قراری شدید می تواند نشانه ای از ترس از حمام در کودکان باشد. این ترس به ویژه در نوزادان و کودکان نوپا کاملا رایج است و معمولا ریشه در احساس ناامنی یا تجربه های حسی جدید دارد. شناخت دقیق این موضوع، اولین قدم برای کمک به کودک شماست. در ادامه این مقاله در مورد ترس از حمام در کودکان و راهکار آن توضیح خواهیم داد.

علل ترس از حمام در نوزادان تازه متولد شده

نوزادان تازه متولد شده ممکن است در حمام احساس ناامنی کنند. آن ها هنوز در حال سازگاری با دنیای بیرون از رحم هستند و تغییر دما یا تماس با آب می تواند برایشان ناآشنا و حتی ترسناک باشد. حس شناور بودن در آب هم برای برخی نوزادان تجربه ای گیج کننده است.

بدن نوزاد به تغییرات دمایی بسیار حساس است. اگر آب کمی سردتر یا گرم تر از دمای مناسب باشد، ممکن است کودک احساس ناراحتی کند. طبق توصیه متخصصان اطفال و منابع آموزشی معتبر مانند راهنمای مراقبت از نوزادان منتشرشده توسط مراکز بهداشتی کشور، دمای آب باید نزدیک به دمای بدن، یعنی حدود 37 تا 38 درجه سانتی گراد باشد.

همچنین نوزاد در ماه های اول زندگی هنوز کنترل عضلات کافی ندارد. وقتی احساس کند در آب لغزنده است یا تکیه گاهی ندارد، طبیعی است که دچار اضطراب شود.

علل ترس از حمام در کودکان بزرگ تر و نوپا

دلیل ترس از حمام در کودکان و نوزادان ممکن است متفاوت باشد. صدای تخلیه آب هنگام باز کردن درپوش کف وان می تواند برای برخی کودکان ترسناک باشد. این صدا ناگهانی و بلند است و برای ذهن کودک تداعی کننده ناپدید شدن آب یا حتی کشیده شدن به داخل چاه است.

برخی کودکان از لیز خوردن در آب می ترسند. آن ها ممکن است یک بار تعادلشان را از دست داده باشند و همان تجربه کوتاه، باعث شکل گیری اضطراب شود. شستن موها نیز یکی از دلایل شایع مقاومت کودک است، چون ورود آب یا کف شامپو به چشم ها سوزش ایجاد می کند.

گاهی کودک فقط از حس ریخته شدن آب روی صورتش خوشش نمی آید. این موضوع می تواند باعث ترس از حمام در کودکان شود و هر بار که نام حمام برده می شود، واکنش منفی نشان دهد.

راهکارهای مناسب برای غلبه بر ترس از حمام در کودکان خردسال

اگر کودک شما دچار ترس از حمام به شکل شدید است، مهم ترین اصل، درک و همدلی است. اجبار کردن کودک برای رفتن به حمام معمولا نتیجه معکوس دارد و اضطراب او را بیشتر می کند. وقتی کودک ناراحت است، مجبور کردن او فقط این پیام را می دهد که احساساتش نادیده گرفته شده است.

به جای اجبار، با رفتار ملایم به کودک کمک کنید احساس امنیت کند. گذاشتن دست شما روی شکم یا سینه کودک هنگام حمام می تواند حس حمایت و ثبات ایجاد کند. حتی استفاده از یک لیف نرم روی بدن کودک کمک می کند تماس مستقیم با آب برایش ملایم تر شود و دمای بدنش یکنواخت بماند.

داشتن یک برنامه مشخص برای زمان حمام نیز بسیار کمک کننده است. وقتی کودک بداند بعد از بازی، حمام و سپس خواب یا داستان شبانه در انتظار اوست، پیش بینی پذیری باعث کاهش اضطراب می شود. می توانید یک شعر کوتاه یا ترانه مخصوص حمام داشته باشید که هر بار تکرار شود.

خواندن کتاب های تصویری درباره حمام رفتن و شادی کودکانی که در آب بازی می کنند نیز می تواند به نوپا کمک کند تصویر ذهنی مثبتی بسازد. بازی درمانی یکی از روش هایی است که روان شناسان کودک برای کاهش ترس های موقعیتی پیشنهاد می کنند.

ترس از حمام در کودکان: چگونه حمام را برای نوزاد راحت تر کنیم؟

برای کاهش ترس از حمام در کودکان در ماه های اول زندگی، این نکات کاربردی را در نظر بگیرید:

• از یک وان کوچک مخصوص نوزاد استفاده کنید تا بدن کودک بهتر حمایت شود و احساس امنیت بیشتری داشته باشد.
• با دماسنج مخصوص حمام، دمای آب را بررسی کنید و آن را در محدوده 37 تا 38 درجه سانتی گراد نگه دارید.
• هنگام حمام با نوزاد تماس چشمی برقرار کنید. نگاه آرام شما برای او اطمینان بخش است.
• با صدای ملایم درباره کارهایی که انجام می دهید صحبت کنید؛ مثلا بگویید «الان دستت رو می شوریم».
• پیش از شروع حمام، همه وسایل مورد نیاز مثل حوله، لباس و پوشک را آماده کنید تا مجبور نشوید کودک را تنها بگذارید.

راهکارهای مناسب برای غلبه بر ترس از حمام در کودکان نوپا

اگر کودک بزرگ تر شما از حمام می ترسد، می توانید به تدریج او را با این فضا آشنا کنید:

• ابتدا او را در وان خالی بنشانید و با اسفنج یا لیف مرطوب بدنش را تمیز کنید.
• بعد از اینکه راحت شد، مقدار کمی آب به وان اضافه کنید و مرحله به مرحله پیش بروید.
• برای مدتی، وان کوچک را داخل حمام بزرگ قرار دهید تا کودک به محیط عادت کند.
• می توانید همراه کودک وارد حمام شوید و او را روی پاهای خود بنشانید تا احساس امنیت کند.
• از زیرانداز ضدلغزش یا برچسب های کف حمام استفاده کنید تا نگرانی درباره لیز خوردن کاهش یابد.
• اگر کودک از صدای تخلیه آب می ترسد، قبل از باز کردن درپوش، او را از حمام خارج کنید.

اگر مشکل اصلی سوزش چشم هنگام شستن موهاست، از شامپوی مخصوص کودک استفاده کنید که ملایم تر است. برخی کودکان با استفاده از کلاه های مخصوص حمام که مانع ریختن آب روی صورت می شود، احساس راحتی بیشتری دارند.

در صورتی که وان جواب نمی دهد، می توانید دوش گرفتن را امتحان کنید. کودک را در آغوش بگیرید یا او را روی کف حمام بنشانید و آب را به سمت دیگری هدایت کنید تا مستقیم روی صورتش نریزد.

نکته بسیار مهم درباره ایمنی

هرگز حتی برای چند لحظه کودک را در حمام تنها نگذارید. کودکان می توانند در مقدار کمی آب و در زمانی بسیار کوتاه دچار خفگی شوند، آن هم بی صدا. قبل از شروع حمام، تمام وسایل مورد نیاز را در دسترس قرار دهید تا نیازی به ترک محیط نباشد.

رعایت نکات ایمنی یکی از مهم ترین اصول پیشگیری از حوادث خانگی است که توسط متخصصان بهداشت کودک بارها تأکید شده است.

چگونه ترس از حمام در کودکان را با سرگرمی کاهش دهیم؟

گاهی ساده ترین راه برای مقابله با ترس از حمام در کودکان تبدیل کردن آن به یک تجربه شاد است. وقتی حمام فقط یک وظیفه بهداشتی نباشد و به زمان باکیفیت با مادر یا پدر تبدیل شود، نگرش کودک تغییر می کند.

می توانید هنگام شست وشو آواز بخوانید، داستان کوتاه تعریف کنید یا بازی های ساده انجام دهید. اجازه دهید کودک عروسک یا اسباب بازی پلاستیکی اش را هم «حمام» کند. این کار به او کمک می کند مفهوم حمام را بهتر درک کند و احساس کنترل بیشتری داشته باشد.

داشتن اسباب بازی های مخصوص حمام مثل لیوان های پلاستیکی، قیف یا مدادهای مخصوص نقاشی روی کاشی می تواند جذابیت فضا را افزایش دهد. اگر چند فرزند دارید، حمام کردن هم زمان آن ها (در صورت ایمنی و مدیریت کامل شما) می تواند باعث شود کودک مضطرب ببیند خواهر یا برادرش از حمام لذت می برد.

اگر کودک به سن انتخاب رسیده است، اجازه دهید حوله نرم و رنگی مورد علاقه اش را انتخاب کند یا از صابون و شامپویی با بوی ملایمی که دوست دارد استفاده کند. حتی تغییر زمان حمام، مثلا صبح به جای شب، برای برخی کودکان نتیجه بهتری دارد.

هر قدم کوچکی که کودک به سمت پذیرش حمام برمی دارد، تحسین کنید. تقویت مثبت یکی از مؤثرترین روش ها برای کاهش ترس از حمام در کودکان است و به مرور باعث می شود حمام به تجربه ای امن و خوشایند تبدیل شود.

سخنی از نی نی تینی

اگر فرزندتان دچار ترس از حمام در کودکان است، قبل از هر چیز آرامش خودتان را حفظ کنید. کودک احساسات شما را به خوبی دریافت می کند و اگر شما مضطرب باشید، او هم نگران تر می شود. به جای عجله برای حل سریع مشکل، با صبر، همدلی و ایجاد تجربه های مثبت کوچک، به تدریج او را به حمام عادت دهید.

یادتان باشد بیشتر این ترس ها موقتی هستند و با رشد مهارت های حرکتی و درک بهتر محیط، کاهش پیدا می کنند. اگر با وجود اجرای راهکارهای مناسب برای غلبه بر ترس از حمام در کودکان همچنان کودک شما دچار اضطراب شدید، حملات گریه طولانی یا نشانه های ترس فراگیر در موقعیت های دیگر است، بهتر است با یک مشاور کودک یا متخصص اطفال مشورت کنید تا از وجود اضطراب های عمیق تر پیشگیری شود.

حمام می تواند به جای میدان نبرد، به زمانی برای صمیمیت، بازی و پیوند عاطفی تبدیل شود. کافی است مسیر را آهسته، ایمن و همراه با درک احساسات کودک پیش ببرید.