کودک درونگرا

هر کودکی با خلق وخو و دنیای منحصربه فرد خودش به دنیا می آید. بعضی کودکان پرجنب وجوش و اجتماعی اند و بعضی دیگر آرام، عمیق و اهل خلوت. اگر فرزند شما بیشتر ترجیح می دهد تنها بازی کند یا بعد از جمع های شلوغ خسته می شود، احتمالا با یک کودک درونگرا روبه رو هستید. شناخت درست این ویژگی ها به شما کمک می کند به جای نگرانی، با آگاهی و آرامش از رشد او حمایت کنید. در ادامه این مقاله در مورد مشخصات کودک درونگرا توضیح خواهیم داد

کودک درونگرا چه ویژگی هایی دارد؟ 7 نشانه رایج که باید بشناسید

کودک درونگرا دنیای درونی زنده و فعالی دارد؛ دنیایی که برای خودش کاملا واقعی، پررنگ و الهام بخش است. او با لایه های عمیق تر زندگی ارتباط برقرار می کند و معمولا به چیزهایی فکر می کند که شاید همسالانش کمتر به آن توجه کنند.

اگر بخواهم تجربه ای شخصی را بازگو کنم، کودکی ام را میان یک شهر کوچک و دنیای خیال پردازی خودم تقسیم کرده بودم. ساعت های طولانی را تنها در اتاقم می گذراندم، روی کاغذهای رنگی داستان می نوشتم و در ذهنم ماجراهای مختلف می ساختم. آن تنهایی برایم نه ترسناک بود و نه ناراحت کننده؛ بلکه منبع آرامش و خلاقیت بود.

در نوجوانی دوستانی داشتم که دوستشان داشتم، اما معاشرت طولانی با آن ها مرا خسته می کرد. آن ها به اندازه من به خلوت و تنهایی نیاز نداشتند. مدت ها تصور می کردم آن ها طبیعی تر هستند و من باید شبیه تر به آن ها رفتار کنم.

سال ها بعد فهمیدم برای افرادی مثل من یک واژه وجود دارد: «درونگرا». کودک درونگرا یا فرد درونگرا کسی است که از تعامل اجتماعی طولانی انرژی از دست می دهد و برای بازیابی توان ذهنی و عاطفی خود به زمان تنهایی نیاز دارد. این ویژگی به معنای ضعف نیست؛ بلکه نوعی الگوی طبیعی شخصیت است.

جالب است بدانید بر اساس پژوهش های روان شناسی رشد، حدود نیمی از افراد جامعه گرایش های درونگرایانه دارند. بنابراین «آرام ترها» و «ساکت ترها» بخش بزرگی از جامعه را تشکیل می دهند.

با گذشت زمان، تغییرات زیادی در من ایجاد شد. دیگر آن کودک خجالتی سابق نبودم و توانستم کتاب هایی درباره ویژگی های افراد درونگرا بنویسم. اما یک چیز هرگز تغییر نکرد: درونگرا بودنم. هنوز هم نوشتن، خیال پردازی و خلوت شخصی برایم ضروری است.

بر اساس دیدگاه های علمی مطرح شده در حوزه روان شناسی شخصیت، از جمله پژوهش های متخصصان رشد کودک، گرایش به درونگرایی تا حد زیادی ریشه ژنتیکی دارد. حتی برخی پژوهشگران معتقدند نشانه های اولیه آن می تواند از ماه های ابتدایی زندگی قابل مشاهده باشد؛ مانند واکنش محتاطانه تر به محرک های جدید یا نیاز بیشتر به آرامش.

اما پرسش مهم این است: کودک درونگرا دقیقا چه ویژگی هایی دارد؟
هر کودک منحصر به فرد است، اما بسیاری از کودکان درونگرا این هفت ویژگی مشترک را دارند.

7 مورد از مشخصات کودک درونگرا که والدین باید بدانند

1- کودک درونگرا دنیای درونی عمیق و پویایی دارد

یکی از مهم ترین مشخصات کودک درونگرا داشتن زندگی درونی پررنگ است. افکار، احساسات و تخیلات او برای خودش بسیار واقعی و فعال هستند. او برای تصمیم گیری بیشتر به ایده ها و ارزش های شخصی خود تکیه می کند تا تأیید دیگران.

چنین کودکی معمولا از بازی های تخیلی، داستان پردازی و فعالیت های انفرادی لذت می برد. ممکن است او را ببینید که در اتاقش مشغول کتاب خواندن، نقاشی کشیدن یا کار با رایانه است و کاملا در دنیای خودش غرق شده.

با این حال، همین دنیای عمیق گاهی باعث می شود احساس کند از دیگران جدا افتاده است. ممکن است همسالانش او را «عجیب» بنامند یا به خاطر دوست خیالی داشتن یا تنها نشستن در زنگ تفریح مسخره کنند. در چنین شرایطی نقش والدین بسیار مهم است تا به او نشان دهند درونگرایی نقطه قوت است، نه ایراد.

2- کنجکاوی عمیق درباره زندگی دارد

کودک درونگرا شاید کم حرف باشد، اما ذهنش پر از سؤال است. او درباره چرایی اتفاقات، معنای رفتارها و سازوکار جهان کنجکاوی می کند. ممکن است پرسش هایی مطرح کند که حتی بزرگسالان را به فکر فرو ببرد.

این کودکان اغلب در حل مسئله خلاق هستند و گاهی پختگی فکری فراتر از سنشان نشان می دهند. بسیاری از آن ها از سنین پایین توانایی «خودبازنگری» دارند؛ یعنی می توانند رفتار خود را تحلیل کنند و درباره احساساتشان فکر کنند. این مهارت در همه کودکان دیده نمی شود و یکی از ویژگی های ارزشمند شخصیت آن هاست.

3- اول مشاهده می کند، بعد وارد عمل می شود

یکی دیگر از مشخصات کودک درونگرا این است که در جمع ها معمولا ابتدا تماشا می کند. ممکن است در مهمانی یا جمع خانوادگی کنار بایستد و محیط را بررسی کند. این رفتار لزوما نشانه خجالتی بودن یا ترس نیست.

کودکان درونگرا، مانند بزرگسالان درونگرا، ترجیح می دهند قبل از واکنش نشان دادن، موقعیت را بسنجند. آن ها اطلاعات را پردازش می کنند و سپس وارد تعامل می شوند.

جالب است بدانید همین کودک ممکن است در خانه، جایی که احساس امنیت می کند، بسیار پرحرف، شوخ طبع و بازیگوش باشد. تفاوت محیط امن و ناآشنا برای او بسیار تعیین کننده است.

4- بر اساس ارزش های شخصی تصمیم می گیرد، نه مد و محبوبیت

کودک درونگرا معمولا تحت تأثیر جریان غالب قرار نمی گیرد. او موسیقی، لباس، برنامه تلویزیونی یا سرگرمی هایی را انتخاب می کند که واقعا دوست دارد، نه صرفا چون دیگران آن را «مد» می دانند.

این استقلال فکری گاهی باعث می شود با دیگران متفاوت به نظر برسد. اما همین ویژگی سبب می شود کمتر تحت فشار همسالان قرار بگیرد و رفتارهای پرخطر را صرفا برای پذیرفته شدن انجام ندهد.

او برای «جور شدن با جمع» از ارزش هایش عبور نمی کند. این یک سرمایه شخصیتی مهم برای آینده اوست.

5- برای نشان دادن شخصیت واقعی اش به زمان نیاز دارد

کودک درونگرا در اولین برخورد، شخصیت واقعی خود را بروز نمی دهد. ممکن است در دیدار اول ساکت و محتاط باشد. اما با گذشت زمان و شکل گیری احساس امنیت، به تدریج بازتر می شود.

او به گفت وگوهای عمیق علاقه دارد و دوست دارد افراد را واقعا بشناسد. معمولا سعی می کند بفهمد چرا افراد رفتار خاصی دارند.

این کودکان شنونده های خوبی هستند. با دقت گوش می دهند و حرف های دیگران را به خاطر می سپارند. با این حال، گفت وگوهای سطحی و بی محتوا برایشان جذاب نیست.

ممکن است هنگام صحبت کردن آرام حرف بزنند، بین جملات مکث کنند تا واژه مناسب را پیدا کنند، یا اگر حرفشان قطع شود سکوت کنند. گاهی هنگام فکر کردن به نقطه ای نگاه می کنند، اما هنگام گوش دادن تماس چشمی برقرار می کنند. این رفتارها طبیعی است و نشانه ضعف ارتباطی نیست.

6- کودک درونگرا ممکن است در محیط های گروهی مثل مدرسه و مهدکودک چالش داشته باشد

در سال های اخیر، به ویژه در جوامع غربی، برون گرایی و جسارت اجتماعی بیشتر مورد تحسین قرار گرفته است. معمولا افرادی که پرحرف، اجتماعی و در مرکز توجه هستند تشویق می شوند. در حالی که تفکر عمیق، سکوت سنجیده و تصمیم گیری محتاطانه کمتر دیده می شود.

این ترجیح فرهنگی به برون گرایی، در تمام محیط هایی که کودک درونگرا حضور دارد دیده می شود؛ از مهدکودک و پیش دبستانی گرفته تا مدرسه و حتی دانشگاه. امروزه کودکان از سنین پایین تری وارد محیط های آموزشی می شوند و ساعات طولانی را در جمع می گذرانند.

تصور کنید کودکی روزانه حدود 6 تا 7 ساعت در کلاسی با حدود 30 دانش آموز حضور دارد. فعالیت های گروهی، کار تیمی و تعامل اجتماعی تقریبا مداوم است. برای یک کودک درونگرا، این میزان تحریک محیطی می تواند خسته کننده و حتی فرساینده باشد.

بر اساس یافته های روان شناسی رشد که در منابع فارسی مانند مطالب منتشرشده توسط متخصصان کودک در دانشگاه های علوم پزشکی کشور نیز به آن اشاره شده، برخی کودکان با «آستانه تحریک پذیری پایین تر» متولد می شوند. یعنی سیستم عصبی آن ها سریع تر از محرک های محیطی اشباع می شود. این موضوع کاملا طبیعی است و نشانه ضعف نیست.

کودک درونگرا معمولا در محیط خانه یا گروه های کوچک عملکرد بهتری دارد. او ممکن است در سال های ابتدایی زندگی در جمع های کوچک تر احساس امنیت بیشتری کند و به تدریج با افزایش سن، حضور در گروه های بزرگ تر برایش راحت تر شود.

والدین باید بدانند اگر فرزندشان بعد از مدرسه بی حوصله، عصبی یا بسیار ساکت است، احتمالا به زمان بازیابی انرژی نیاز دارد، نه سرزنش.

7- کودک درونگرا به شیوه متفاوتی با دیگران معاشرت می کند

یکی از مهم ترین مشخصات کودک درونگرا در نوع دوستیابی او دیده می شود. او معمولا به دنبال رابطه های عمیق است، نه تعداد زیاد دوستان. ممکن است فقط یک یا دو دوست صمیمی داشته باشد و بقیه همکلاسی ها را در حد آشنا بداند.

او مانند کودکان برون گرا ساعت های طولانی در جمع دوستان نمی ماند. معاشرت برایش لذت بخش است، اما به همان اندازه به تنهایی برای شارژ مجدد انرژی نیاز دارد.

اگر کودک درونگرا دچار کج خلقی، گریه ناگهانی، بی قراری یا حتی مشکل خواب شود، ممکن است علت آن «بیش تحریکی» باشد. یعنی مغز او از محرک های اجتماعی، صداها و تعاملات بیش از حد اشباع شده است.

این وضعیت شبیه حالتی است که برخی افراد پس از یک روز شلوغ و مهمانی طولانی تجربه می کنند؛ نوعی خستگی ذهنی عمیق. این اتفاق برای کودکان هم رخ می دهد.

اگر شما والد برون گرا هستید، شاید برایتان عجیب باشد که چرا فرزندتان بعد از یک جشن تولد، مهمانی خانوادگی یا حتی یک روز معمولی مدرسه، ترجیح می دهد تنها باشد. اما به یاد داشته باشید همان طور که برون گراها از جمع انرژی می گیرند، کودک درونگرا برای بازیابی انرژی به سکوت و خلوت نیاز دارد.

مقایسه کودک درونگرا و برون گرا

برای درک بهتر تفاوت ها، بد نیست نگاهی به ویژگی های رایج کودکان برون گرا بیندازیم. این موارد بر اساس خلاصه ای از دیدگاه های روان شناسی شخصیت مطرح شده اند. کودکان برون گرا معمولا:

• با سرعت و صدای بلند صحبت می کنند، به ویژه اگر مضطرب باشند
• مرتب موضوع صحبت را تغییر می دهند
• طوری حرف می زنند که انگار درباره هر موضوعی اطلاعات زیادی دارند
• هنگام صحبت بسیار نزدیک به دیگران می ایستند
• وسط حرف دیگران می پرند
• هنگام گوش دادن نگاهشان را از گوینده برمی دارند
• از حرکات صورت و دست و بدن زیاد استفاده می کنند
• اگر گفت وگو طولانی شود، زود حوصله شان سر می رود
• بیشتر افراد را دوست تلقی می کنند
• بدون مکث وارد تجربه های جدید می شوند
• بعد از فعالیت های هیجان انگیز اجتماعی انرژی بیشتری می گیرند
• اگر مدت زیادی تنها بمانند احساس خستگی یا کلافگی می کنند

این ویژگی ها نه بهتر هستند و نه بدتر؛ فقط متفاوت اند. همان طور که برون گرایی یک سبک طبیعی شخصیت است، درونگرایی هم یک الگوی سالم و ارزشمند محسوب می شود.

چطور می توانیم به کودک درونگرا کمک کنیم؟

اگر فرزند شما یک کودک درونگرا است، مهم ترین کار این است که خلق وخوی آرام او را بپذیرید و به آن احترام بگذارید. تلاش برای تبدیل او به فردی کاملا برون گرا معمولا نتیجه معکوس دارد و باعث کاهش اعتمادبه نفس می شود.

به او توضیح دهید چرا بعد از جمع خسته می شود. کمکش کنید بفهمد نیاز به تنهایی کاملا طبیعی است. به او بیاموزید که می تواند با برنامه ریزی، بین زمان های اجتماعی و زمان های استراحت تعادل ایجاد کند.

همچنین نقاط قوت درونگرایی را به او نشان دهید:

• توانایی تمرکز عمیق
• خلاقیت و تخیل قوی
• استقلال فکری
• مهارت شنیدن فعال
• قدرت تحلیل احساسات

سخنی از نی نی تینی

بر اساس توصیه های مطرح شده در منابع روان شناسی کودک در ایران، ایجاد فضای امن در خانه، احترام به مرزهای شخصی کودک و اجتناب از برچسب هایی مانند «خجالتی» یا «گوشه گیر» نقش مهمی در رشد سالم او دارد.

مهم تر از همه، هرگز به او این احساس را ندهید که درونگرا بودنش مشکلی دارد. وقتی والدین «کودکان آرام» را همان طور که هستند بپذیرند، آن ها در دنیای پرهیاهوی امروز اعتمادبه نفس بیشتری پیدا می کنند.