آیا تا به حال فکر کرده اید اولین درس های پولی که فرزندتان می گیرد، از کجا شکل می گیرد؟ واقعیت این است که پایه های مدیریت مالی در کودکان از دل گفت وگوهای ساده خانوادگی و رفتارهای روزمره والدین ساخته می شود. وقتی کودک از سن پایین با مفهوم پول، پس انداز و انتخاب آگاهانه آشنا شود، در آینده تصمیم های مالی عاقلانه تری خواهد گرفت. شما به عنوان مادر، می توانید با آموزش تدریجی مهارت مدیریت مالی در کودکان، آینده ای امن تر و مستقل تر برای فرزندتان بسازید.
چرا آموزش مدیریت مالی در کودکان اهمیت دارد؟
مدیریت مالی در کودکان یعنی آشنا شدن با مفاهیمی مثل به دست آوردن پول، پس انداز کردن، خرج کردن، قرض گرفتن و بازپرداخت بدهی. این مهارت ها پایه ای هستند و از همان سال های ابتدایی زندگی می توان آن ها را آموزش داد. وقتی کودک بفهمد پول چگونه وارد زندگی خانواده می شود و چگونه خرج می شود، نگاه واقع بینانه تری به دنیا پیدا می کند.
برای اینکه فردی بتواند پولش را خوب مدیریت کند، باید «سواد مالی» داشته باشد. سواد مالی یعنی توانایی استفاده درست از پول به شکلی که به اهداف زندگی کمک کند. طبق توصیه های آموزشی منتشرشده توسط بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و همچنین مطالب آموزشی سازمان بورس و اوراق بهادار، آشنایی زودهنگام با مفاهیم مالی می تواند پایه تصمیم گیری های هوشمندانه در آینده باشد.
مدیریت مالی در کودکان و تقویت مهارت مدیریت مالی در کودکان از مهم ترین مهارت های زندگی است. حتی کودکان خردسال هم می توانند مفاهیم اولیه را یاد بگیرند. شما به عنوان مادر، نقش بسیار مهمی در شکل گیری نگرش و عادت های مالی فرزندتان دارید.
وقتی کودک از سن پایین درباره پول یاد بگیرد، در بزرگسالی مسئولانه تر خرج می کند، بهتر پس انداز می کند و کمتر دچار تصمیم های مالی هیجانی می شود. این آموزش ها سرمایه ای ماندگار برای آینده او هستند.
چه درس هایی در مدیریت مالی در کودکان مهم هستند؟
مفاهیم پایه برای سنین پایین
در سال های ابتدایی، آموزش باید ساده و ملموس باشد. مهم ترین موضوعات عبارت اند از:
- پول چه شکلی است
- پول از کجا می آید
این دو مفهوم پایه، سنگ بنای مهارت مدیریت مالی در کودکان محسوب می شوند.
مفاهیم پیشرفته تر برای سنین بالاتر
با بزرگ تر شدن کودک، می توانید موضوعات پیچیده تری را مطرح کنید، مثل:
- پول برای چیست؟ تفاوت نیاز و خواسته
- چگونه عاقلانه خرج کنیم؟ بودجه بندی و پس انداز
- چگونه ارزش واقعی پول را درک کنیم؟
بهترین روش آموزش، گفت وگو، الگو بودن، بازی و تمرین عملی است. کودک با دیدن رفتار مالی شما بیشتر یاد می گیرد تا با شنیدن نصیحت.
سواد مالی ارتباط نزدیکی با مهارت خواندن و حساب کردن دارد. کودک باید بتواند برچسب قیمت را بخواند و جمع و تفریق انجام دهد تا تصمیم مالی بگیرد. هرچه مهارت ریاضی و خواندن او قوی تر شود، تصمیم های مالی دقیق تری می گیرد.
مدیریت مالی در کودکان: پول چه شکلی است؟
نکاتی که می توانید با فرزندتان مطرح کنید
شناخت ظاهر پول، اولین گام در آموزش مدیریت مالی در کودکان است. وقتی کودک اسکناس و سکه را لمس می کند، درک می کند که پول یک چیز واقعی با ارزش واقعی است. این موضوع به ویژه در زمانی که بیشتر خریدها با کارت بانکی یا پرداخت اینترنتی انجام می شود اهمیت بیشتری دارد، چون پول دیجیتال برای کودک قابل دیدن نیست.
بهتر است ابتدا کودک را با پول نقد آشنا کنید. اسکناس ها و سکه های مختلف را به او نشان دهید و درباره تفاوت ارزش آن ها توضیح دهید.
وقتی کودک توانایی جمع و تفریق پیدا کرد، می توانید مفهوم کارت بانکی، کارت هدیه و خرید اینترنتی را توضیح دهید. برایش روشن کنید که پول داخل کارت هم همان پول واقعی است و می تواند به پول نقد تبدیل شود.
بازی ها و تمرین های آموزشی
- اسکناس ها و سکه ها را نشان دهید و درباره رنگ، اندازه و ارزش آن ها صحبت کنید.
- از کودک بخواهید سکه ها را از کوچک ترین به بزرگ ترین یا از کم ارزش ترین به پرارزش ترین مرتب کند. توضیح دهید که اندازه بزرگ تر همیشه به معنای ارزش بیشتر نیست.
- هنگام خرید، اجازه دهید کودک پول را به صندوق دار بدهد. پول را با هم بشمارید و باقی مانده را بررسی کنید.
- هنگام برداشت وجه از دستگاه خودپرداز، مراحل را برایش توضیح دهید.
- قبل و بعد از خرید اینترنتی، موجودی حساب را به او نشان دهید تا تغییر عدد را ببیند.
- رسید خرید را با هم بررسی کنید و درباره جمع کل صحبت کنید.
هر زمان کودک درباره پول سؤال پرسید، آن را فرصتی برای آموزش بدانید. همین گفت وگوهای ساده، پایه های مهارت مدیریت مالی در کودکان را می سازد.
مدیریت مالی در کودکان: پول از کجا می آید؟
موضوعاتی برای گفت وگو
کودک باید بداند پولی که خانواده خرج می کند، از راه مشخصی به دست می آید. معمولا این پول نتیجه کار و تلاش والدین است. گاهی هم ممکن است از حمایت های دولتی یا درآمدهای دیگر باشد.
وقتی کودک بفهمد پول حاصل زحمت است، قدر آن را بیشتر می داند و کمتر آن را هدر می دهد.
فعالیت های آموزشی
- توضیح دهید درآمد شما از چه راهی به دست می آید. می توانید گردش مالی حساب را به صورت ساده نشان دهید.
- اگر کودک در مناسبت هایی مثل عید یا تولد پول هدیه می گیرد، توضیح دهید که این اتفاق همیشگی نیست.
- برای کودک پول توجیبی مشخص تعیین کنید.
- اگر می خواهید مفهوم «پول در برابر کار» را آموزش دهید، می توانید اجازه دهید کودک با کارهای اضافه مثل شستن خودرو یا ساخت کاردستی برای فروش، درآمد کوچکی داشته باشد.
- اگر وسایل بلااستفاده دارد، می توانید در یک فروش خانگی ساده آن ها را بفروشید.
خواندن کتاب هم روش خوبی برای آموزش است. کتاب های داستانی درباره پس انداز و پول، مفاهیم را ملموس تر می کنند.
مدیریت مالی در کودکان: پول برای چیست؟ نیاز و خواسته
نکاتی برای آموزش تفاوت نیاز و خواسته
پول برای خرید چیزهایی است که یا به آن ها نیاز داریم یا آن ها را می خواهیم.
نیازها چیزهایی هستند که بدون آن ها زندگی سخت یا غیرممکن می شود، مثل غذا، لباس و سرپناه.
خواسته ها چیزهایی هستند که داشتنشان خوب است اما نبودشان مشکلی اساسی ایجاد نمی کند.
وقتی کودک تفاوت این دو را بفهمد، اولین قدم های بودجه بندی را برمی دارد. یعنی اول پول را برای نیازها خرج می کند و اگر چیزی باقی ماند، برای خواسته ها هزینه می کند یا پس انداز می کند.
تمرین های عملی
- هنگام دیدن کاتالوگ فروشگاه یا فروشگاه اینترنتی، با هم مشخص کنید کدام کالاها نیاز هستند و کدام خواسته.
- لیست خرید هفتگی بنویسید و درباره هر مورد گفت وگو کنید.
- برای یک گردش خانوادگی با بودجه مشخص برنامه ریزی کنید.
- اگر به خیریه کمک می کنید، توضیح دهید که برخی خانواده ها برای تأمین نیازهای اولیه مشکل دارند.
- درباره تبلیغات تلویزیونی صحبت کنید و توضیح دهید چگونه تلاش می کنند خواسته ها را به شکل نیاز نشان دهند.
کودکان با دیدن رفتار شما یاد می گیرند. اگر شما مسئولانه خرج کنید، او هم همین مسیر را می آموزد.
مدیریت مالی در کودکان: چگونه عاقلانه خرج کنیم؟ بودجه بندی و پس انداز
بودجه بندی یعنی چه؟
بودجه بندی یعنی تصمیم گرفتن درباره اینکه چه مقدار پول:
- برای نیازها خرج شود
- برای خواسته ها خرج شود
- برای پس انداز یا شرایط اضطراری کنار گذاشته شود
- برای کار خیر اختصاص یابد
این بخش، قلب مهارت مدیریت مالی در کودکان است.
فعالیت های آموزشی
- برای کودک خردسال سه قلک با برچسب «خرج کردن»، «پس انداز» و «بخشیدن» آماده کنید.
- وقتی بزرگ تر شد، می توانید از اپلیکیشن های ساده بانکی یا دفتر ثبت مخارج استفاده کنید تا تغییر موجودی را ببیند.
- درباره هدف های کوتاه مدت و بلندمدت صحبت کنید. مثلا توپ جدید هدف کوتاه مدت است و دوچرخه هدف بلندمدت.
- قیمت ها را با هم بررسی کنید و برای رسیدن به هدف برنامه ریزی کنید.
- اگر به هدف پس انداز رسید، موفقیتش را جشن بگیرید یا پاداش کوچکی بدهید.
همچنین درباره امنیت پول صحبت کنید؛ مراقبت از کیف پول، نگه داری رمز کارت و اهمیت امنیت در خریدهای اینترنتی را توضیح دهید.
مدیریت مالی در کودکان: چگونه ارزش واقعی پول را درک کنیم؟
نکات مهم برای آموزش ارزش پول
درک ارزش پول یعنی فهمیدن اینکه چرا بعضی کالاها گران تر هستند.
- چرا یخچال گران تر از یک وسیله کوچک آشپزخانه است؟
- چرا دو برند مشابه قیمت های متفاوت دارند؟
- چرا گاهی بهتر است کالای باکیفیت تر و کمی گران تر بخریم؟
- چرا خرید در زمان تخفیف می تواند تصمیم هوشمندانه ای باشد؟
این پرسش ها کودک را به فکر کردن و مقایسه کردن عادت می دهد.
تمرین های کاربردی
- هنگام خرید توضیح دهید چرا یک برند را انتخاب می کنید.
- از کودک بخواهید مقایسه کند کدام بسته یا کالا مقرون به صرفه تر است.
- به کودک بزرگ تر مبلغ مشخصی بدهید و لیست خریدی ساده بسپارید تا خودش مقایسه و انتخاب کند.
بازی کردن بهترین روش یادگیری است. می توانید در خانه فروشگاه یا بانک خیالی راه اندازی کنید. بازی هایی مثل «مونوپولی نوجوانان» هم فرصت تمرین تصمیم های مالی را فراهم می کنند.
سخنی از نی نی تینی
به خاطر داشته باشید آموزش مدیریت مالی در کودکان یک فرآیند تدریجی است، نه یک گفت وگوی یک روزه. لازم نیست همه مفاهیم را هم زمان آموزش دهید. از موقعیت های واقعی زندگی مثل خرید روزانه، برنامه ریزی برای سفر یا حتی تقسیم پول توجیبی استفاده کنید.
الگوی رفتاری شما مهم ترین کلاس درس فرزندتان است. اگر او ببیند شما برنامه ریزی می کنید، مقایسه می کنید، پس انداز دارید و هیجانی خرید نمی کنید، همان رفتار را یاد می گیرد. صبور باشید و اجازه دهید کودک با تجربه کردن، اشتباه کردن و دوباره تلاش کردن، مهارت مدیریت مالی در کودکان را به صورت عملی یاد بگیرد.
شما در خانه برای آموزش مدیریت مالی در کودکان از چه روش هایی استفاده می کنید؟ آیا تجربه موفقی در آموزش پس انداز یا بودجه بندی به فرزندتان داشته اید؟ خوشحال می شوم تجربه ها، چالش ها و سؤال های خودتان را در بخش دیدگاه ها با ما و دیگر مادران به اشتراک بگذارید تا از تجربه های هم یاد بگیریم.
