دیدن اینکه نوزاد شما در خواب ناگهان بدنش می پرد یا تکان می خورد، می تواند کمی نگران کننده باشد. اما این پرش ها اغلب کاملا طبیعی هستند و بخشی از رشد مغز و مهارت های حرکتی نوزاد به حساب می آیند. در این مقاله، به شما توضیح می دهیم که چرا پرش نوزاد در خواب رخ می دهند، چه زمانی نگران کننده هستند و چگونه می توانید از نوزاد خود مراقبت کنید.
تعریف پرش نوزاد در خواب
دیدن اینکه نوزاد شما در حال خواب آرام و صلح آمیز است و ناگهان بدنش دچار پرش یا تکان های کوتاه می شود، می تواند کمی نگران کننده باشد. بسیاری از والدین فکر می کنند این حرکات ممکن است واکنشی به رؤیاهای نوزاد باشد یا حتی نشانه ای از تشنج و مشکل عصبی. اما تحقیقات جدید نشان داده اند که اکثر این پرش ها، در واقع بخشی طبیعی و مفید از رشد حرکتی نوزاد هستند.
این پرش ها در اصطلاح پزشکی «مایوکلونوس خواب» نامیده می شوند. کلمه Myoclonus از یونانی گرفته شده و ترکیبی است از Myo به معنی عضله و Clonus به معنی پرش یا تکان. بنابراین هر زمانی که عضلات نوزاد شما ناگهان تکان می خورند، در حقیقت مایوکلونوس خواب اتفاق افتاده است.
چه چیزی باعث پرش نوزاد در خواب می شود؟
نوزادان در طول شبانه روز حدود 14 تا 17 ساعت می خوابند، بنابراین بخش قابل توجهی از روز والدین صرف تماشای خواب نوزاد می شود. این زمانی است که معمولا متوجه پرش های کوتاه بدن نوزاد یا همان پرش نوزاد در خواب می شوید.
پرش های نوزاد دو نوع اصلی دارند:
- مایوکلونوس مثبت: زمانی که عضلات ناگهان منقبض می شوند و پرش ایجاد می شود.
- مایوکلونوس منفی: زمانی که عضلات شل می شوند و بدن ناگهان حرکت می کند.
شاید برای شما هم آشنا باشد: وقتی در آستانه خواب هستید و بدن تان ناگهان می پرد، به آن «هیپناغوژیک جرک» یا پرش خواب می گویند. حتی سکسکه هم نوعی از مایوکلونوس است و نشان می دهد این حرکت های ناگهانی می توانند طبیعی باشند.
مراحل خواب و پرش نوزاد در خواب
خواب پنج مرحله اصلی دارد: چهار مرحله خواب بدون حرکت سریع چشم (NREM) و یک مرحله خواب با حرکت سریع چشم (REM).
- مرحله NREM شامل چهار مرحله است که هرکدام عمیق تر از قبلی است و بدن به آرامی استراحت می کند.
- مرحله REM پس از عبور از مراحل NREM رخ می دهد و عمیق ترین مرحله خواب است. در این مرحله چشم ها سریع حرکت می کنند، خواب های واضح دیده می شوند و بیشتر بدن تقریبا بی حرکت است، به جز پرش های عضلانی یا همان پرش نوزاد در خواب.
مطالعات نشان می دهند که پرش ها در مرحله REM فقط حرکات تصادفی نیستند. این حرکات به رشد حرکتی و حس حرکتی نوزاد کمک می کنند و بخشی از فرآیند یادگیری بدن و مغز هستند.
نقش پرش ها در رشد نوزاد
پرش نوزاد در خواب با فعال کردن مدارهای عصبی در حال رشد مغز ارتباط دارند. این پرش ها به مغز نوزاد کمک می کنند که با اعضای بدنش آشنا شود و یاد بگیرد آن ها را کنترل کند. به زبان ساده، مغز نوزاد از این طریق نقشه ای از سیستم حرکتی خود می سازد و اطلاعات حسی را پردازش می کند.
تحقیقات روی حیوانات نشان داده است که نوزادان و پستانداران جوان در اوایل رشد، زمان زیادی را در مرحله REM می گذرانند و پرش ها باعث هماهنگی ساختارهای در حال رشد و تقویت ارتباطات عصبی می شوند.
مطالعه ای در سال 2020 نشان داده است که پرش ها معمولا به صورت دوره های کوتاه کمتر از 10 ثانیه رخ می دهند و با رشد کودک، الگوی پرش تغییر می کند.
مثال های عملی پرش نوزاد در خواب
- نوزادان تازه متولد شده ممکن است هنگام خواب، گردنشان پرش داشته باشد که با توانایی نگه داشتن سر هنگام بیداری مرتبط است.
- چند ماه بعد، وقتی نوزاد شروع به گرفتن اشیا می کند، پرش ها در مچ ها و انگشتان دست افزایش می یابد. این نشان دهنده آماده شدن بدن برای حرکات دقیق تر است.
بنابراین، پرش نوزاد در خواب بخش طبیعی و مهمی از رشد حرکتی و شناختی اوست.
چه زمانی پرش نوزاد در خواب نگران کننده است؟
اکثر پرش ها طبیعی هستند، اما در موارد زیر باید به پزشک مراجعه کنید:
- اگر پرش ها هنگام بیداری هم اتفاق می افتند یا نوزاد دچار سفتی بدن می شود.
- برخی از مشکلاتی که ممکن است تشنج باشند شامل موارد زیر می باشد:
اگر نگران هستید، حرکات نوزاد را فیلم برداری کنید تا پزشک نمونه های واقعی را ببیند و بتواند بهتر بررسی کند.
نکته کاربردی در رابطه با پرش نوزاد در خواب
تحقیقات رباتیک نشان داده اند که تقلید پرش های نوزاد در مدل های رباتیک باعث سازماندهی مسیرهای عصبی و حرکتی می شود. بنابراین، حتی وقتی شما از استراحت کوتاه خود لذت می برید، بدانید که نوزادتان در خواب هم مشغول تقویت مهارت ها، رشد مغزی و کنترل حرکتی خود است.
نکات عملی برای والدین در مواجهه با پرش نوزاد در خواب
- آرامش خود را حفظ کنید
وقتی نوزاد پرش می کند، طبیعی است که والدین نگران شوند. به یاد داشته باشید که اکثر این پرش ها بخشی طبیعی از رشد او هستند. با آرامش و مشاهده دقیق، می توانید تفاوت بین پرش طبیعی و پرش غیرطبیعی را تشخیص دهید. - ثبت مشاهدات نوزاد
حرکات نوزاد را یادداشت کنید: زمان خواب، شدت پرش، محل پرش (گردن، دست، پا) و مدت زمان. این اطلاعات به پزشک کمک می کند تا اگر لازم شد، بهتر بتواند وضعیت نوزاد را بررسی کند. - فیلم برداری از پرش ها
اگر پرش ها شدید یا طولانی هستند، با گوشی یا دوربین ساده فیلم بگیرید. این ویدیو می تواند برای پزشک هنگام معاینه بسیار مفید باشد و باعث شود سریع تر تشخیص داده شود که آیا مشکل عصبی وجود دارد یا خیر. - ایجاد محیط خواب امن و آرام
- تخت نوزاد باید راحت و محکم باشد.
- از بالش یا تشک نرم اضافی در کنار نوزاد استفاده نکنید.
- نور و صداهای مزاحم را کاهش دهید تا خواب نوزاد آرام تر باشد و پرش ها کمتر تحریک شوند.
نکاتی برای مراقبت در خانه در رابطه با پرش نوزاد در خواب
- زمان بندی خواب منظم: سعی کنید ساعت خواب نوزاد ثابت باشد تا سیستم عصبی او تنظیم شود و پرش ها در الگوی طبیعی خود رخ دهند.
- مراقبت از تب و بیماری ها: در دوران بیماری، برخی نوزادان پرش بیشتری دارند. مراقبت از دمای بدن و رعایت توصیه های پزشک مهم است.
- تغذیه مناسب: شیر مادر یا شیر خشک غنی از مواد مغذی به رشد مغز و سیستم عصبی کمک می کند و باعث می شود پرش ها در الگوی طبیعی خود باقی بمانند.
علائم هشداردهنده پرش نوزاد در خواب
در موارد زیر بهتر است سریعا با پزشک مشورت کنید:
- پرش ها همراه با سفت شدن بدن یا قفل شدن عضلات هستند.
- پرش ها هنگام بیداری نیز اتفاق می افتند.
- مشاهده تکان های شدید، مداوم یا نامنظم در بدن نوزاد.
- پرش ها همراه با تغییر رنگ پوست، گریه غیرعادی یا بی حالی شدید هستند.
این نشانه ها ممکن است با اختلالات تشنجی یا مشکلات عصبی مرتبط باشند و نیاز به بررسی فوری دارند.
سخنی از نی نی تینی
پرش های کوتاه و موقت نوزاد در خواب معمولا کاملا طبیعی و بخشی از فرآیند رشد مغز و سیستم عصبی او هستند. این پرش ها به مغز نوزاد کمک می کنند تا مسیرهای حرکتی و عصبی خود را تقویت کند و مهارت های جدید را تمرین کند.
با ثبت مشاهدات، فیلم برداری در صورت نیاز و ایجاد محیط خواب امن، می توانید با آرامش بیشتری این دوران را پشت سر بگذارید. اگر هر علامت غیرطبیعی مشاهده شد، فورا با پزشک مشورت کنید.
اگر شما هم تجربه مشاهده پرش نوزاد در خواب را داشته اید، تجربه و سوالات خود را در بخش نظرات با دیگر والدین به اشتراک بگذارید. این تبادل تجربیات می تواند به آرامش و آگاهی سایر والدین کمک کند.
