بسیاری از کودکان با شنیدن صداهای ناگهانی مثل ترکیدن بادکنک یا صدای بلند موتور دچار ترس می شوند، اما گاهی این ترس شدت زیادی پیدا می کند. ترس از صدای بلند در کودکان اگر مداوم و شدید باشد، می تواند نشانه ای از فنوفوبیا باشد و زندگی روزمره کودک را تحت تأثیر قرار دهد. در این مقاله به شما کمک می کنیم این مشکل را بهتر بشناسید و با روش های علمی و مؤثر درمان آن آشنا شوید.
ترس از صدای بلند در کودکان
اگر کودک شما با شنیدن صدای ناگهانی مثل ترکیدن بادکنک، صدای بلند موتور یا آژیر دچار وحشت می شود، ممکن است با پدیده ای به نام ترس از صدای بلند در کودکان روبه رو باشید. در برخی موارد این ترس طبیعی است، اما گاهی شدت آن به حدی می رسد که به آن «فنوفوبیا» گفته می شود.
فنوفوبیا که با نام های دیگری مانند سونوفوبیا نیز شناخته می شود، نوعی فوبیای خاص است که هم در کودکان و هم در بزرگسالان دیده می شود. در این حالت، صداهای بلند می توانند احساس هجوم اضطراب، تپش قلب و حتی حمله پانیک ایجاد کنند. نکته مهم این است که این مشکل معمولا به اختلال شنوایی مربوط نیست، بلکه بیشتر ریشه اضطرابی دارد.
خبر خوب این است که این اختلال کاملا قابل درمان است. روش هایی مانند مواجهه درمانی، درمان شناختی رفتاری و تمرین های آرام سازی می توانند بسیار مؤثر باشند. در برخی موارد نیز پزشک ممکن است از دارو کمک بگیرد.
اگر کودک شما با شنیدن صدای بلند کنترل خود را از دست می دهد یا از قبل نگران وقوع صداست، بهتر است این موضوع را جدی بگیرید. ترس شدید و پایدار می تواند بر کیفیت زندگی، بازی و حتی روابط اجتماعی او تأثیر بگذارد.
چه زمانی ترس از صدای بلند در کودکان به فنوفوبیا تبدیل می شود؟
همه ما از صداهای ناگهانی می ترسیم. مثلا صدای ناگهانی ترمز شدید ماشین یا انفجار ترقه در مراسم ها ممکن است برای هر کسی ناخوشایند باشد. اما در فنوفوبیا، واکنش بسیار شدیدتر و غیرمنطقی تر از حد انتظار است.
کودکی که دچار این مشکل است، نه تنها هنگام شنیدن صدا مضطرب می شود، بلکه حتی قبل از وقوع آن هم دچار نگرانی شدید می شود. او ممکن است از رفتن به مهمانی ها، جشن ها یا حتی خیابان های شلوغ اجتناب کند. این اجتناب ها نشانه ای مهم است که باید به آن توجه شود.
در چنین شرایطی، ترس از صدای بلند در کودکان دیگر یک واکنش ساده نیست، بلکه به یک اختلال اضطرابی قابل درمان تبدیل شده است.
آیا شرایط دیگری هم باعث ناراحتی از صدا می شوند؟
گاهی والدین تصور می کنند هر حساسیت به صدا همان فنوفوبیا است، در حالی که شرایط دیگری هم وجود دارند:
هایپراکوزیس (حساسیت بیش از حد شنوایی)
این وضعیت یک فوبیا نیست، بلکه نوعی اختلال شنوایی است که در آن صداها بلندتر از حد واقعی شنیده می شوند. این مشکل می تواند پس از آسیب مغزی، استرس شدید یا برخی بیماری ها ایجاد شود.
میسوفونیا
در این حالت، فرد نسبت به یک صدای خاص واکنش هیجانی شدید نشان می دهد، مانند صدای جویدن یا خرخر کردن. در میسوفونیا لزوما شدت صدا مهم نیست، بلکه نوع صدا محرک اصلی است.
تشخیص تفاوت این شرایط بسیار مهم است و معمولا توسط متخصص گوش و حلق و بینی یا روان شناس کودک انجام می شود.
علائم فنوفوبیا چیست؟
نشانه های فنوفوبیا می توانند پیش از شنیدن صدا، هنگام وقوع آن یا حتی پس از آن ظاهر شوند. این علائم شامل موارد زیر هستند:
- اضطراب و نگرانی شدید
- احساس وحشت
- تعریق زیاد
- تنگی نفس
- تپش قلب
- درد یا فشار در قفسه سینه
- سرگیجه یا احساس سبکی سر
- تهوع
- در موارد شدید، غش کردن
کودکی که دچار ترس از صدای بلند در کودکان است، ممکن است گوش هایش را بگیرد، گریه کند، فرار کند یا به شما بچسبد. برخی کودکان حتی از قبل برنامه ریزی می کنند که چگونه از صدا دور بمانند.
آیا علائم در کودکان متفاوت است؟
بله، کودکان معمولا نشانه های رفتاری واضح تری دارند. ممکن است:
- گوش های خود را بپوشانند
- به زیر میز یا تخت پناه ببرند
- گریه شدید و طولانی داشته باشند
- از حضور در محیط های شلوغ خودداری کنند
اگر واکنش کودک شما شدید و مداوم است، مراجعه به شنوایی سنج یا روان شناس کودک می تواند به تشخیص دقیق کمک کند.
ارتباط ترس از صدای بلند در کودکان با اوتیسم
کودکان دارای اختلال طیف اوتیسم گاهی حساسیت حسی بیشتری نسبت به صدا دارند. در این کودکان، صداها ممکن است بسیار بلندتر از حد واقعی درک شوند. برخی حتی صدای باران را شبیه شلیک گلوله توصیف کرده اند.
در این موارد، ترس می تواند ناشی از حساسیت حسی، اضطراب بالا یا تجربه ناخوشایند قبلی باشد. با این حال، هر کودک مبتلا به اوتیسم الزاما فنوفوبیا ندارد و هر کودک دارای فنوفوبیا نیز مبتلا به اوتیسم نیست.
علت ایجاد فنوفوبیا چیست؟
مانند سایر فوبیاها، علت دقیق مشخص نیست. اما عوامل زیر می توانند نقش داشته باشند:
- زمینه ژنتیکی و سابقه خانوادگی اضطراب
- تجربه یک حادثه ترسناک مرتبط با صدا
- استرس یا آسیب های دوران کودکی
گاهی یک اتفاق به ظاهر ساده، مثل فریاد ناگهانی در جشن تولد، می تواند در ذهن کودک به تجربه ای ترسناک تبدیل شود.
آیا فنوفوبیا بخشی از بیماری های دیگر است؟
در برخی موارد، این ترس می تواند همراه با شرایط دیگری دیده شود، از جمله:
- میگرن
- آسیب مغزی
- برخی سندرم های نادر عصبی
در چنین شرایطی، درمان علت زمینه ای اهمیت زیادی دارد.
چگونه ترس از صدای بلند در کودکان تشخیص داده می شود؟
اگر این ترس مانع فعالیت های روزمره کودک شود، باید با متخصص مشورت کرد. روان شناس یا روان پزشک با بررسی علائم، سابقه خانوادگی و شرایط زندگی کودک به تشخیص می رسد.
معیارهای تشخیصی معمولا بر اساس راهنمای تشخیصی اختلالات روانی انجام می شود. تشخیص دقیق کمک می کند برنامه درمانی مؤثر طراحی شود.
درمان ترس از صدای بلند در کودکان چگونه انجام می شود؟
خوشبختانه برای درمان ترس از صدای بلند در کودکان روش های مؤثر و علمی متعددی وجود دارد. بسیاری از این درمان ها در حوزه روان شناسی کودک سال هاست که استفاده می شوند و نتایج موفقی داشته اند. انتخاب روش مناسب بستگی به شدت علائم، سن کودک و شرایط خانوادگی دارد.
در ادامه با مهم ترین روش های درمان فنوفوبیا آشنا می شویم:
مواجهه درمانی (حساسیت زدایی تدریجی) برای ترس از صدای بلند در کودکان
مواجهه درمانی که به آن «حساسیت زدایی منظم» نیز گفته می شود، نوعی گفتاردرمانی تخصصی است. در این روش، کودک به صورت هدایت شده و تدریجی در معرض منبع ترس خود قرار می گیرد.
برای مثال، ابتدا ممکن است صدای ملایمی از یک فایل صوتی پخش شود. سپس به تدریج شدت یا نزدیکی صدا افزایش پیدا می کند، اما همیشه در محیطی امن و کنترل شده. هدف این است که مغز کودک یاد بگیرد صدا لزوما خطرناک نیست.
این روش می تواند به صورت فردی یا گروهی انجام شود. تحقیقات حوزه روان شناسی کودک نشان داده اند که مواجهه درمانی برای انواع فوبیاهای خاص، از جمله فنوفوبیا، بسیار مؤثر است.
درمان شناختی رفتاری (CBT) برای فنوفوبیا
درمان شناختی رفتاری یکی از قوی ترین روش های درمان اضطراب در کودکان است. در این روش، کودک یاد می گیرد افکار منفی و فاجعه سازی های ذهنی خود را شناسایی کند.
برای مثال، کودکی که فکر می کند «هر صدای بلندی خطرناک است» یاد می گیرد این باور را به چالش بکشد. سپس با کمک درمانگر، افکار واقع بینانه تر جایگزین می شوند.
در CBT معمولا از ترکیب تکنیک های مواجهه درمانی و تمرین های اصلاح فکر استفاده می شود. بر اساس راهنماهای درمانی منتشرشده در منابع دانشگاهی معتبر فارسی، این روش یکی از استانداردترین درمان ها برای فوبیاهای کودکان است.
تکنیک های آرام سازی برای کاهش علائم ترس از صدای بلند در کودکان
گاهی یادگیری مهارت های آرام سازی به کودک کمک می کند هنگام مواجهه با صدا کنترل بیشتری داشته باشد. این تکنیک ها شامل موارد زیر هستند:
- تمرین تنفس عمیق و آهسته
- آرام سازی عضلانی تدریجی
- تصویرسازی ذهنی مثبت
- تمرین های ذهن آگاهی (حضور در لحظه)
این روش ها به تنهایی مفید هستند، اما زمانی که همراه با درمان های اصلی استفاده شوند، اثربخشی بیشتری دارند.
آیا دارو هم در درمان فنوفوبیا استفاده می شود؟
در بیشتر موارد، مراجعه به روان شناس کودک برای درمان کافی است. اما در شرایطی که اضطراب بسیار شدید باشد، پزشک ممکن است دارو تجویز کند.
این داروها می توانند شامل داروهای ضداضطراب یا داروهایی باشند که علائم جسمی حمله پانیک مانند تپش قلب را کاهش می دهند. تجویز دارو معمولا موقتی است و زیر نظر روان پزشک کودک انجام می شود.
تأکید می شود که دارو جایگزین آموزش مهارت های مقابله ای نیست، بلکه در صورت نیاز مکمل درمان روان شناختی است.
آینده کودکانی که دچار ترس از صدای بلند هستند چگونه است؟
اگر متوجه شده اید که فرزندتان به فنوفوبیا دچار است، همین آگاهی قدم بزرگی محسوب می شود. پذیرش مشکل، اولین مرحله درمان است.
خبر امیدبخش این است که ترس از صدای بلند در کودکان یکی از قابل درمان ترین فوبیاهاست. البته درمان نیاز به همکاری خانواده، صبر و استمرار دارد. اما نتایج مثبت معمولا سریع تر از چیزی که والدین تصور می کنند ظاهر می شود.
پژوهش ها نشان می دهد که با استفاده از مواجهه درمانی و CBT، بسیاری از کودکان طی حدود دو تا پنج ماه کاهش چشمگیری در شدت واکنش های ترسناک خود تجربه می کنند. هرچه مداخله زودتر آغاز شود، روند بهبود سریع تر خواهد بود.
سخنی از نی نی تینی
فنوفوبیا یا همان ترس شدید از صداهای بلند، یک فوبیای خاص و قابل درمان است. این مشکل می تواند از دوران کودکی یا حتی بزرگسالی شروع شود.
درمان های روان شناختی مانند مواجهه درمانی و درمان شناختی رفتاری نقش اصلی را در کاهش یا حذف واکنش های ترس ایفا می کنند. با حمایت درست خانواده و راهنمایی متخصص، کودک می تواند دوباره با آرامش در محیط های عادی حضور داشته باشد.
بی توجهی به این مشکل ممکن است باعث گسترش اضطراب به سایر زمینه های زندگی شود، اما اقدام به موقع می تواند آینده ای آرام تر برای فرزندتان بسازد.
اگر فرزند شما هم با شنیدن صداهای بلند دچار اضطراب یا وحشت می شود، شما تنها نیستید. تجربه تان را در بخش دیدگاه ها بنویسید؛ چه صداهایی بیشتر او را می ترساند؟ چه راهکاری برای آرام کردنش مؤثر بوده است؟
به اشتراک گذاشتن تجربه ها می تواند به والدین دیگر کمک کند زودتر مشکل را تشخیص دهند و برای درمان ترس از صدای بلند در کودکان اقدام کنند. اگر سؤالی درباره فنوفوبیا دارید، مطرح کنید تا پاسخ دقیق تری دریافت کنید.
