والدین باید بدانند که نوعی «فراموشی دوران بلوغ» واقعا وجود دارد. وقتی حواس پرتی و بی نظمی ذهنی در نوجوان دیده می شود، ممکن است زندگی روزمره او آشفته و پر از کارهای نیمه تمام شود. شناخت دقیق علل فراموشی در کودکان و نوجوانان به پدر و مادر کمک می کند شرایطی فراهم کنند که فرزندشان منظم تر، هدفمندتر و آرام تر عمل کند.
در ادامه، دلایل شایع و کمتر شایع این مسئله و سپس راهکار درمان فراموشی در کودکان در خانه را به طور کامل بررسی می کنیم.
علل شایع فراموشی در کودکان و نوجوانان
1- تغییرات هورمونی و تأثیر آن بر فراموشی در کودکان
با شروع بلوغ، هورمون های جدیدی در بدن ترشح می شوند که روی مغز اثر مستقیم دارند. مغز نوجوان در این دوره همچنان در حال رشد و تکامل است و این رشد بر بخش های مختلف آن از جمله «قشر پیش پیشانی» تأثیر می گذارد؛ بخشی که مسئول برنامه ریزی، تصمیم گیری، کنترل رفتار اجتماعی و حافظه فعال است.
در این شرایط، ممکن است نوجوان در برنامه ریزی درسی، به خاطر سپردن مسئولیت ها یا کنترل رفتارهای اجتماعی دچار مشکل شود. این تغییرات بخشی طبیعی از روند رشد مغز هستند. به همین دلیل، نوعی فراموشی موقت در این سنین تا حدی قابل انتظار است.
طبق توضیحات متخصصان روان پزشکی کودک در دانشگاه های علوم پزشکی ایران، تکامل کامل بخش های اجرایی مغز تا اوایل بزرگسالی ادامه دارد. بنابراین والدین باید بدانند که بخشی از این حواس پرتی ها گذراست.
2- کمبود خواب
نوجوانان در دوران بلوغ به خواب بیشتری نیاز دارند، زیرا بدن و مغز آن ها در حال رشد سریع است. میزان توصیه شده خواب برای این سن معمولا بین 8 تا 10 ساعت در شب است.
اما بسیاری از نوجوانان ترجیح می دهند به جای خواب، وقت خود را صرف استفاده از تلفن همراه، بازی، گفتگو با دوستان یا تماشای فیلم کنند. کمبود خواب باعث کاهش تمرکز، افت حافظه کوتاه مدت و کاهش توان یادگیری می شود.
اگر فرزندتان مدام وسایلش را گم می کند یا تکالیفش را فراموش می کند، یکی از اولین مواردی که باید بررسی کنید، الگوی خواب اوست.
3- انجام هم زمان چند کار (چند وظیفگی)
مغز نوجوان ظرفیت محدودی برای پردازش هم زمان اطلاعات دارد. وقتی او سعی می کند هم زمان درس بخواند، پیام بدهد، موسیقی گوش کند و در شبکه های اجتماعی فعال باشد، مغز دچار فشار شناختی می شود.
حجم زیاد اطلاعات و فعالیت های روزانه – از مدرسه و کلاس های فوق برنامه گرفته تا روابط دوستانه جدید – ممکن است باعث شود نوجوان احساس آشفتگی کند. در چنین شرایطی، فراموش کردن کارهای مهم کاملا قابل پیش بینی است.
یکی از راهکارهای درمان فراموشی در کودکان در این حالت، آموزش تمرکز بر انجام یک کار در هر زمان است.
4- وضعیت های پزشکی
گاهی فراموشی در کودکان ناشی از مسائل پزشکی است و نباید ساده از کنار آن گذشت. برخی شرایطی که می توانند بر حافظه اثر بگذارند عبارت اند از:
- اختلال یادگیری مانند نارساخوانی
- اختلال کم توجهی ـ بیش فعالی
- افسردگی
- آسیب های مغزی پس از ضربه به سر
- تومورهای مغزی
- مشکلات تیروئید
اگر احساس می کنید میزان فراموشی در کودکان شما بیش از حد معمول است یا با افت تحصیلی شدید همراه شده، مراجعه به متخصص اطفال یا روان پزشک کودک ضروری است.
علل کمتر شایع فراموشی در کودکان و نوجوانان
کندی در یادگیری
برخی کودکان روند یادگیری آهسته تری نسبت به همسالان خود دارند. این موضوع می تواند باعث ضعف در حافظه و افت تحصیلی شود.
ویژگی های کودکان با یادگیری آهسته ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- تمرکز پایین
- تخیل محدود
- مشکل در بیان کلامی ایده ها
- مهارت های اجتماعی ضعیف
مهم است بدانیم این کودکان لزوما دچار اختلال ذهنی نیستند. آن ها فقط به زمان و روش آموزشی مناسب تری نیاز دارند. با حمایت معلم و والدین، بسیاری از مشکلات حافظه بهبود پیدا می کند.
داروها
برخی داروها می توانند روی حافظه تأثیر بگذارند، از جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- داروهای آرام بخش
- برخی داروهای ضدافسردگی
- داروهای کنترل فشار خون
این داروها ممکن است باعث حالت خواب آلودگی شوند و تمرکز مغز را کاهش دهند. اگر فرزندتان داروی خاصی مصرف می کند و متوجه افت حافظه شده اید، حتما با پزشک مشورت کنید و خودسرانه مصرف دارو را قطع نکنید.
کمبود ویتامین ب 12
پژوهش هایی روی هزاران کودک 5 تا 12 ساله نشان داده است که کمبود ویتامین ب12 با افت تحصیلی و غیبت از مدرسه ارتباط دارد. همچنین سطح پایین این ویتامین می تواند با اختلالات شناختی همراه باشد.
علائم کمبود ب12 شامل موارد زیر است:
- گزگز دست و پا
- کم خونی
- ضعف و بی حالی
- خستگی مزمن
- التهاب زبان
در صورت مشاهده این نشانه ها، آزمایش خون ساده می تواند وضعیت را مشخص کند. اصلاح تغذیه و مصرف مکمل تحت نظر پزشک می تواند بخشی از راهکار درمان فراموشی در کودکان باشد.
سوءمصرف مواد
مصرف الکل یا مواد مخدر در نوجوانان می تواند ساختار و عملکرد مغز را تغییر دهد. مصرف سنگین الکل با اختلال در حافظه ارتباط مستقیم دارد.
آگاهی، گفت وگوی صمیمانه با نوجوان و نظارت هوشمندانه والدین در پیشگیری از این مشکل بسیار مهم است.
استرس و اضطراب
بخش هایی از مغز مانند آمیگدالا و هیپوکامپ نقش مهمی در پردازش هیجان و ذخیره خاطرات دارند. کودکانی که در معرض استرس یا اضطراب شدید قرار می گیرند، ممکن است در رشد این نواحی دچار تغییر شوند.
در نتیجه، حافظه در دوران نوجوانی تحت تأثیر قرار می گیرد. فشار تحصیلی، تنش های خانوادگی یا اضطراب اجتماعی می توانند از علل فراموشی در کودکان باشند.
استفاده بیش از حد از وسایل دیجیتال
اگرچه تحقیقات همچنان ادامه دارد، اما برخی مطالعات نشان می دهد استفاده طولانی مدت از تلفن همراه و تبلت ممکن است عملکرد حافظه را تحت تأثیر قرار دهد.
وابستگی بیش از حد به فضای مجازی می تواند تمرکز پایدار را کاهش دهد و باعث شود نوجوان کمتر از حافظه فعال خود استفاده کند.
راهکار درمان فراموشی در کودکان و نوجوانان در خانه
پیروی از توصیه پزشک مهم ترین قدم در درمان مشکلات حافظه است. اگر علت زمینه ای شناسایی و درمان شود، معمولا توان حافظه به حالت طبیعی بازمی گردد.
در کنار درمان تخصصی، والدین می توانند از روش های خانگی زیر برای بهبود تمرکز استفاده کنند:
آدامس جویدن
برخی پژوهش ها نشان داده اند جویدن آدامس می تواند سطح هوشیاری و تمرکز را افزایش دهد. این موضوع ممکن است به بهبود عملکرد یادگیری کمک کند.
یوگا و مدیتیشن
تمرین های یوگا همراه با تمرین تنفس عمیق می توانند حافظه را تقویت کنند. مدیتیشن باعث افزایش تمرکز و کاهش استرس می شود. انجام منظم این تمرین ها در بلندمدت می تواند میزان فراموشی را کاهش دهد.
تمرین خواندن متون دشوار
مطالعات نشان می دهد خواندن متونی که کمی چالش برانگیز هستند، مغز را وادار به تمرکز بیشتر می کند و به تثبیت بهتر اطلاعات کمک می کند.
خط خطی کردن هنگام گوش دادن
گرچه گاهی نشانه بی توجهی تلقی می شود، اما برخی تحقیقات نشان می دهد خط خطی کردن ساده هنگام گوش دادن می تواند به تمرکز بهتر و یادآوری اطلاعات کمک کند.
خندیدن و ایجاد فضای شاد
استرس باعث افزایش هورمون کورتیزول می شود که می تواند به سلول های عصبی مرتبط با یادگیری آسیب بزند. خندیدن سطح این هورمون را کاهش می دهد و حافظه کوتاه مدت را بهبود می بخشد.
ایجاد فضای شاد در خانه، یکی از ساده ترین اما مؤثرترین روش ها برای حمایت از سلامت ذهن نوجوان است.
سخنی از نی نی تینی
رشد مداوم مغز در دوران نوجوانی بر عملکرد بخش های مختلف آن اثر می گذارد و می تواند باعث فراموشی در کودکان شود. علاوه بر این، کمبود خواب، استرس، مشکلات تغذیه ای، برخی بیماری ها یا حتی سبک زندگی دیجیتال نیز نقش دارند.
بخش زیادی از این تغییرات طبیعی است، اما والدین باید هوشیار باشند و در صورت مشاهده علائم غیرعادی، بررسی تخصصی انجام دهند. ایجاد شرایط رشد سالم، خواب کافی، تغذیه مناسب و حمایت عاطفی مهم ترین قدم ها در پیشگیری و درمان این مشکل هستند.
آیا شما هم با فراموشی در کودکان یا نوجوان خود روبه رو شده اید؟
به نظر شما کدام یک از علل فراموشی در کودکان در مورد فرزندتان بیشتر صدق می کند؛ کمبود خواب، استرس، استفاده زیاد از موبایل یا مسئله ای دیگر؟ تجربه ها و نگرانی های خود را در بخش دیدگاه ها بنویسید تا با هم درباره بهترین راهکار درمان فراموشی در کودکان گفتگو کنیم.
اگر احساس می کنید این مطلب می تواند به والدین دیگری کمک کند، آن را برای دوستان یا اعضای خانواده خود هم ارسال کنید. آگاهی بیشتر، قدم اول برای کمک به رشد سالم ذهنی فرزندان ماست.
