هر تعاملی که شما با فرزندتان دارید، شکلی از ارتباط موثر با کودک محسوب می شود. این ارتباط فقط به کلماتی که به زبان می آورید محدود نیست، بلکه لحن صدای شما، نگاهتان، حالت چهره، و حتی آغوش و بوسه هایی که به کودک می دهید نیز پیام های مهمی را منتقل می کنند. کودک از طریق همین پیام های آشکار و پنهان، احساس امنیت، عشق و ارزشمندی را درک می کند.
نحوه ارتباط شما با فرزندتان، علاوه بر اینکه به او یاد می دهد چگونه با دیگران ارتباط برقرار کند، نقش اساسی در رشد هیجانی او دارد. این نوع ارتباط، پایه گذار شیوه ای است که کودک در آینده روابط عاطفی، اجتماعی و حتی خانوادگی خود را شکل می دهد. به همین دلیل، یادگیری اصول ارتباط موثر با کودک یکی از مهم ترین مهارت های هر مادر آگاه است.
انواع ارتباط موثر با کودک چیست؟
ارتباط به طور کلی به دو شکل اصلی تقسیم می شود: ارتباط کلامی و ارتباط غیرکلامی. هر دو نوع، در کنار هم، پیام کامل شما را به کودک منتقل می کنند و هیچ کدام به تنهایی کافی نیستند.
ارتباط کلامی در ارتباط موثر با کودک
ارتباط کلامی به شیوه ای گفته می شود که ما از طریق واژه ها و گفتار با کودک صحبت می کنیم. این نوع ارتباط شامل موارد زیر است:
- زیر و بمی و لحن صدا
- کلماتی که انتخاب می کنید
- استفاده از واژه هایی متناسب با سن و درک کودک
استفاده از زبان ساده، مهربان و قابل فهم باعث می شود کودک احساس احترام و امنیت کند. در ارتباط موثر با کودک، نحوه گفتن یک جمله گاهی از خود آن جمله مهم تر است.
ارتباط غیرکلامی در ارتباط موثر با کودک
ارتباط غیرکلامی می تواند آگاهانه یا ناآگاهانه باشد و از طریق زبان بدن منتقل می شود. این نوع ارتباط شامل موارد زیر است:
- حالات چهره
- تماس چشمی
- فاصله فیزیکی مناسب
- حرکات دست
- تماس فیزیکی مانند در آغوش گرفتن
مطالعات روانشناسی کودک در منابع معتبر فارسی نشان می دهد که کودکان در سال های اولیه زندگی، بیش از کلمات، به نشانه های غیرکلامی والدین توجه می کنند.
9 راه طلایی برای تقویت ارتباط موثر با کودک
1. گوش دادن فعال
گوش دادن فعال به کودک کمک می کند احساس شود دیده و شنیده می شود. وقتی با لبخند، تکان دادن سر یا تماس چشمی نشان می دهید که توجه کامل دارید، کودک راحت تر احساساتش را بیان می کند. هم سطح شدن با قد کودک هنگام صحبت، حس امنیت و صمیمیت را افزایش می دهد.
با پرسیدن سؤال هایی مثل «چی شد؟»، «چرا؟» و «بعدش چی؟» نشان می دهید که واقعا علاقه مند هستید. این کار مهارت گفت وگو و داستان گویی کودک را نیز تقویت می کند.
2. گوش دادن بازتابی
یکی از روش های بسیار مؤثر در ارتباط موثر با کودک، بازتاب دادن حرف های اوست. منظور این است که گفته های کودک را با کلمات خودتان تکرار کنید.
مثلا اگر کودک بگوید: «دیگه با دوستم بازی نمی کنم»، می توانید بگویید: «به نظر میاد دیگه دوست نداری باهاش بازی کنی؟». این روش به کودک اجازه می دهد احساساتش را بدون ترس از قضاوت بیان کند و اغلب باعث می شود حرف های بیشتری بزند.
3. واضح و محترمانه صحبت کردن
از کلماتی استفاده کنید که متناسب با سن کودک باشد و برای او قابل فهم باشد. واضح، مشخص و بدون تحقیر صحبت کنید. استفاده از زبان محترمانه، الگوی رفتاری مثبتی برای کودک می سازد.
در یک ارتباط موثر با کودک، گفت وگو باید به گونه ای باشد که کودک احساس دوست داشته شدن و احترام کند، نه ترس یا شرم.
4. پرهیز از رشوه دادن
دادن خوراکی یا جایزه برای رفتارهای ساده ممکن است در کوتاه مدت مؤثر به نظر برسد، اما در بلندمدت به اعتماد کودک آسیب می زند. این روش مانع شکل گیری مرزهای سالم تربیتی می شود.
به جای آن، انتظارات واضح و واقع بینانه داشته باشید، رفتارهای خوب را تشویق کنید و در صورت لزوم، پیامدهای آرام و منطقی در نظر بگیرید.
5. توضیح دادن احساسات
برای رشد هوش هیجانی، کودک باید نام احساسات را یاد بگیرد. وقتی کودک احساساتش را با کلمات بیان می کند، با همدلی و بدون قضاوت به او گوش دهید. دنیا را از زاویه نگاه او ببینید.
اگر کودک احساساتش را با رفتارهایی مثل قشقرق، خنده یا هیجان نشان می دهد، به او کمک کنید احساسش را نام گذاری کند؛ مثل شاد، ناراحت، خسته، ترسیده، گرسنه، عصبانی یا هیجان زده.
6. استفاده از جملات توصیفی
در ارتباط موثر با کودک، تعریف کلی مثل «آفرین» خوب است، اما کافی نیست. وقتی رفتار مشخصی را توصیف می کنید، کودک دقیقا می فهمد چه کاری درست بوده است.
مثلا به جای «کارت عالی بود» بگویید: «دیدم بعد از بازی، اسباب بازی هات رو جمع کردی. این خیلی مسئولانه بود.»
7. با هم خوش بگذرانید
با بزرگ تر شدن کودک، والدگری گاهی بیش از حد جدی می شود. داشتن لحظات شاد و گفت وگوهای صمیمانه، رابطه شما را عمیق تر می کند.
به علایق کودک توجه کنید، درباره چیزهایی که دوست دارد حرف بزنید و با هم بخندید. همیشه با کودک بخندید، نه به کودک.
8. تمرکز بر رفتار، نه شخصیت
اگر از چیزی ناراحت هستید، انتقاد را متوجه رفتار کودک کنید، نه شخصیت او.
مثلا به جای «تو خیلی شلخته ای» بگویید: «دوست ندارم لباس ها روی زمین پخش بشن». این روش از آسیب به عزت نفس کودک جلوگیری می کند.
9. الگوی رفتاری بودن
کودک، رفتار شما را بیشتر از حرف هایتان یاد می گیرد. شما اولین الگوی او برای شناخت دنیا هستید.
قولی به کودک بدهید که مطمئن هستید می توانید به آن عمل کنید. این کار پایه اعتماد و امنیت عاطفی را در ارتباط موثر با کودک تقویت می کند.
سخنی از نی نی تینی
ارتباط موثر با کودک یعنی هدایت رابطه با مهربانی، احترام و عشق. وقتی کودک احساس امنیت و ارزشمندی کند، بهتر رشد می کند و در آینده روابط سالم تری خواهد داشت. هیچ روشی جای ارتباط آگاهانه و همراه با محبت را نمی گیرد.
شما کدام یک از این روش ها را در ارتباط با فرزندتان امتحان کرده اید؟ تجربه ها و سؤال های خودتان را در بخش دیدگاه ها با ما و دیگر مادران به اشتراک بگذارید تا با هم مسیر تربیت آگاهانه تری بسازیم.
