پرخوری عصبی در کودکان

پرخوری عصبی در کودکان چیست؟

پرخوری عصبی در کودکان یکی از اختلالات تغذیه ای مهم و نگران کننده است که در منابع تخصصی با نام بولیمیا نیز شناخته می شود. در این اختلال، کودک در بازه های زمانی کوتاه، مقدار زیادی غذا را به صورت غیرقابل کنترل مصرف می کند. این رفتار معمولا با احساس از دست دادن کنترل همراه است و کودک بعد از آن دچار عذاب وجدان شدید می شود.

در بسیاری از موارد، پرخوری عصبی در کودکان با رفتارهایی برای جبران این پرخوری همراه است. یکی از شایع ترین این رفتارها، وادار کردن خود به استفراغ است که به آن «پاکسازی» گفته می شود. این چرخه پرخوری و جبران می تواند به تدریج سلامت جسمی و روانی کودک را به خطر بیندازد.

الگوی پرخوری در کودکان مبتلا به پرخوری عصبی

کودکی که دچار پرخوری عصبی در کودکان است، در مدت زمان کوتاهی، معمولا کمتر از دو ساعت، حجم بسیار زیادی از غذا مصرف می کند. این میزان غذا به مراتب بیشتر از چیزی است که یک کودک سالم در شرایط عادی می خورد. این رفتار حداقل یک تا دو بار در هفته و به مدت سه ماه یا بیشتر تکرار می شود.

در برخی کودکان، این حملات پرخوری ممکن است حتی چند بار در روز رخ دهد. اغلب این پرخوری ها به صورت پنهانی انجام می شود، زیرا کودک از رفتار خود احساس شرم یا ترس از قضاوت دیگران دارد. همین پنهان کاری تشخیص زودهنگام پرخوری عصبی در کودکان را دشوارتر می کند.

انواع پرخوری عصبی در کودکان

پرخوری عصبی در کودکان به طور کلی به دو نوع اصلی تقسیم می شود که هرکدام ویژگی های خاص خود را دارند.

پرخوری عصبی نوع پاکسازی

در این نوع از پرخوری عصبی در کودکان، کودک پس از دوره های پرخوری، خود را مجبور به استفراغ می کند. گاهی نیز از روش های دیگری مانند مصرف نادرست داروهای ملین، داروهای ادرارآور یا تنقیه برای تخلیه روده استفاده می شود. این رفتارها به شدت برای بدن کودک مضر هستند و می توانند تعادل آب و الکترولیت های بدن را بر هم بزنند.

پرخوری عصبی نوع غیرپاکسازی

در این نوع، کودک بعد از پرخوری به استفراغ یا مصرف ملین ها روی نمی آورد. در عوض، از رفتارهای نادرست دیگری برای کنترل وزن استفاده می کند. روزه داری های طولانی، حذف وعده های غذایی یا ورزش بیش ازحد و افراطی از جمله این رفتارها هستند که در بلندمدت آسیب های جدی به رشد کودک وارد می کنند.

دلایل پرخوری عصبی در کودکان

پژوهشگران هنوز به طور دقیق نمی دانند چه عاملی باعث بروز پرخوری عصبی در کودکان می شود. با این حال، مجموعه ای از عوامل فردی، خانوادگی و اجتماعی در شکل گیری این اختلال نقش دارند.

یکی از مهم ترین عوامل، نگرش های فرهنگی و اجتماعی درباره ظاهر بدن است. تأکید بیش ازحد جامعه بر لاغری و تناسب اندام می تواند تصویر ذهنی کودک از بدن خود را مخدوش کند. در کنار آن، مشکلات خانوادگی، تنش های عاطفی و فشارهای تحصیلی نیز می توانند زمینه ساز بروز پرخوری عصبی در کودکان باشند.

کدام کودکان بیشتر در معرض خطر هستند؟

پرخوری عصبی در کودکان بیشتر در میان دختران نوجوان دیده می شود، هرچند پسران نیز از این اختلال مصون نیستند. این کودکان اغلب از خانواده هایی با وضعیت اقتصادی و اجتماعی بالاتر هستند و معمولا فشارهای موفقیت تحصیلی یا اجتماعی را تجربه می کنند.

بسیاری از این کودکان هم زمان با پرخوری عصبی در کودکان، دچار مشکلات روانی دیگری مانند اضطراب، افسردگی یا اختلالات خلقی هستند. همچنین سابقه خانوادگی اختلالات خوردن، بیماری های روانی یا مصرف مواد در خانواده می تواند خطر ابتلا را افزایش دهد.

علائم پرخوری عصبی در کودکان

علائم پرخوری عصبی در کودکان می تواند از کودکی به کودک دیگر متفاوت باشد، اما برخی نشانه ها شایع تر هستند. یکی از مهم ترین علائم، داشتن وزن طبیعی یا حتی پایین در کنار احساس چاق بودن است. کودک ممکن است دائما از ظاهر بدن خود ناراضی باشد.

از دیگر علائم می توان به پرخوری های مکرر و مخفیانه، ترس از ناتوانی در توقف غذا خوردن، استفراغ عمدی، ورزش افراطی و روزه داری های طولانی اشاره کرد. در دختران، نامنظم شدن یا قطع قاعدگی نیز می تواند دیده شود. اضطراب شدید، افسردگی، وسواس نسبت به غذا و وزن، و حتی زخم یا خراش روی پشت انگشتان دست به دلیل تحریک گلو برای استفراغ از نشانه های هشداردهنده هستند.

تشخیص پرخوری عصبی در کودکان

تشخیص پرخوری عصبی در کودکان معمولا توسط متخصص سلامت روان انجام می شود. والدین، معلمان یا مربیان ورزشی ممکن است اولین افرادی باشند که متوجه رفتارهای نگران کننده کودک می شوند، اما بسیاری از کودکان مدت ها بیماری خود را پنهان می کنند.

روان پزشک کودک یا روان شناس با گفت وگو با والدین، کودک و در صورت لزوم معلمان، به بررسی الگوهای رفتاری می پردازد. گاهی انجام آزمون های روان شناختی نیز برای تشخیص دقیق تر ضروری است. تشخیص زودهنگام نقش مهمی در پیشگیری از عوارض جدی آینده دارد.

درمان پرخوری عصبی در کودکان

درمان پرخوری عصبی در کودکان به عوامل مختلفی مانند شدت علائم، سن کودک و وضعیت عمومی سلامت او بستگی دارد. معمولا درمان ترکیبی از چند روش مختلف است تا هم جنبه های روانی و هم جنبه های جسمی بیماری پوشش داده شود.

درمان فردی، خانواده درمانی، اصلاح رفتارهای غذایی و بازتوانی تغذیه ای از ارکان اصلی درمان هستند. در برخی موارد، اگر کودک دچار افسردگی یا اضطراب شدید باشد، پزشک ممکن است دارو تجویز کند. طبق توصیه منابع معتبر فارسی مانند انجمن روان پزشکی ایران، مشارکت فعال خانواده نقش کلیدی در موفقیت درمان دارد.

عوارض احتمالی پرخوری عصبی در کودکان

پرخوری عصبی در کودکان می تواند باعث سوءتغذیه و آسیب به بسیاری از اندام های بدن شود. این اختلال ممکن است به مری، معده و روده آسیب بزند و باعث کم آبی بدن و پوسیدگی دندان ها شود. اختلال در تعادل الکترولیت ها نیز از عوارض خطرناک این بیماری است.

نکته مهم این است که حتی در طول درمان نیز ممکن است برخی عوارض جسمی بروز کند. به همین دلیل، حضور هم زمان پزشک، متخصص تغذیه و خانواده در روند درمان ضروری است. نقش والدین در پیگیری درمان و حمایت عاطفی از کودک بسیار حیاتی است.

پیشگیری از پرخوری عصبی در کودکان

کارشناسان معتقدند پیشگیری کامل از پرخوری عصبی در کودکان همیشه ممکن نیست، اما تشخیص زودهنگام می تواند شدت علائم را کاهش دهد. آموزش عادات غذایی سالم و ایجاد نگرش واقع بینانه نسبت به وزن و ظاهر بدن از سنین پایین بسیار مؤثر است.

فضای امن عاطفی در خانواده، گفت وگوی صمیمانه درباره احساسات و پرهیز از انتقادهای ظاهری می تواند خطر بروز این اختلال را کمتر کند. منابع فارسی حوزه روانشناسی کودک نیز بر نقش آموزش والدین در این زمینه تأکید دارند.

چگونه به کودک مبتلا به پرخوری عصبی کمک کنیم؟

برای کمک به کودکی که دچار پرخوری عصبی در کودکان است، والدین باید نقش حمایتی و بدون قضاوت داشته باشند. حضور منظم در ویزیت های پزشکی و پیروی از توصیه های درمانی اهمیت زیادی دارد. کودک باید احساس کند که می تواند بدون ترس از سرزنش، احساسات و لغزش های خود را با والدین در میان بگذارد.

در صورت توصیه متخصص، خانواده درمانی باید جدی گرفته شود. همچنین هماهنگی با مدرسه و آموزش خواهران و برادران درباره شرایط کودک می تواند فضای حمایتی بهتری ایجاد کند. ارتباط با والدینی که تجربه مشابه دارند نیز می تواند به کاهش احساس تنهایی کمک کند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر علائم پرخوری عصبی در کودکان با وجود درمان بهبود نیافت یا بدتر شد، باید حتما با پزشک تماس بگیرید. همچنین بروز علائم جدید یا تغییرات رفتاری شدید نیاز به بررسی فوری دارد. پیگیری مداوم، از پیشرفت بیماری جلوگیری می کند.

نکات کلیدی درباره پرخوری عصبی در کودکان

پرخوری عصبی در کودکان یک اختلال تغذیه ای جدی است که با پرخوری های غیرقابل کنترل همراه می شود. کودک ممکن است برای کنترل وزن، به رفتارهایی مانند استفراغ یا ورزش افراطی روی بیاورد. نگرش های اجتماعی نسبت به ظاهر بدن و مشکلات خانوادگی از عوامل مؤثر در بروز این اختلال هستند. تشخیص توسط متخصص سلامت روان انجام می شود و درمان معمولا شامل روان درمانی و بازتوانی تغذیه ای است. خانواده نقش اساسی در روند درمان دارد.

گام های بعدی برای والدین

پیش از مراجعه به پزشک، هدف خود را از ویزیت مشخص کنید و سؤالاتتان را یادداشت نمایید. در طول ویزیت، نام تشخیص، داروها و توصیه های جدید را بنویسید. از پزشک درباره عوارض احتمالی داروها و راه های جایگزین درمان سؤال کنید. همچنین بدانید در صورت بروز مشکل، چگونه و در چه زمانی می توانید با پزشک تماس بگیرید.

سخنی از نی نی تینی

پرخوری عصبی در کودکان اختلالی پیچیده اما قابل درمان است. آگاهی والدین، تشخیص زودهنگام و حمایت همه جانبه خانواده می تواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند. اگر احساس می کنید فرزندتان با غذا و تصویر بدنی خود درگیر است، مراجعه سریع به متخصص می تواند مسیر بهبودی را هموارتر کند.