عفونت مثانه یکی از شایع ترین مشکلات ادراری در زنان و مادران است که اگر به موقع تشخیص داده شود، معمولا به خوبی قابل درمان است. آشنایی با علائم عفونت مثانه و راه های پیشگیری، نقش مهمی در جلوگیری از عود مجدد آن دارد. پیگیری درمان و رعایت توصیه های ساده روزمره می تواند سلامت مثانه را حفظ کند و نگرانی ها را کاهش دهد. در ادامه این مقاله این عفونت و راهکارهای درمان توضیح خواهیم داد.
عفونت مثانه (Cystitis) چیست؟
عفونت مثانه که در پزشکی با نام «سیستیت» شناخته می شود، یکی از شایع ترین انواع عفونت های دستگاه ادراری است که مستقیما مثانه را درگیر می کند. این مشکل به ویژه در زنان بسیار رایج است و در بسیاری از موارد ممکن است با مراقبت های ساده خودبه خود بهبود پیدا کند. با این حال، گاهی لازم است برای درمان این عارضه از آنتی بیوتیک استفاده شود.
برخی افراد، به خصوص مادران، ممکن است به طور مکرر دچار این عارضه شوند و نیاز به پیگیری یا درمان طولانی مدت داشته باشند.
علائم عفونت مثانه
علائم عفونت می تواند خفیف یا آزاردهنده باشد و معمولا هنگام ادرار کردن بیشتر احساس می شود. شایع ترین نشانه ها عبارت اند از:
- درد، سوزش یا احساس گزگز هنگام ادرار
- نیاز فوری و مکرر به دفع ادرار، حتی وقتی مقدار ادرار کم است
- ادرار تیره، کدر یا با بوی تند و غیرطبیعی
- درد یا احساس فشار در پایین شکم
این علائم ممکن است در طول روز تشدید شوند و باعث بی قراری یا اختلال در فعالیت های روزمره مادر شوند.
علائم عفونت مثانه در کودکان
در کودکان خردسال، نشانه های عفونت در مثانه همیشه واضح نیست و گاهی با علائم عمومی تری همراه است. این علائم می تواند شامل موارد زیر باشد:
- تب و بالا رفتن دمای بدن؛ به طوری که پوست گردن، پشت یا شکم کودک گرم تر از حالت طبیعی باشد
- شب ادراری یا خیس کردن لباس، حتی اگر قبلا کنترل ادرار داشته است
- کم اشتهایی یا استفراغ
- بی حالی، ضعف و تحریک پذیری بیشتر از حد معمول
در چنین شرایطی، مراجعه زودهنگام به پزشک برای تشخیص عفونت مثانه اهمیت زیادی دارد.
علائم عفونت مثانه در سالمندان و افراد خاص
در سالمندان ضعیف، افرادی که دچار اختلال شناختی مانند زوال عقل هستند یا کسانی که سوند ادراری دارند، علائم می تواند متفاوت باشد. در این گروه ها ممکن است نشانه های زیر دیده شود:
- تغییرات رفتاری مانند گیجی، بی قراری یا آشفتگی ذهنی
- بی اختیاری ادرار بیشتر از حالت معمول
- لرز یا رعشه شدید بدن
این نشانه ها گاهی به اشتباه به سن یا بیماری های دیگر نسبت داده می شوند، در حالی که می توانند از علائم عفونت در مثانه باشند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
در شرایط زیر بهتر است برای بررسی و درمان عفونت به پزشک عمومی مراجعه کنید:
- اگر فکر می کنید عفونت در مثانه دارید و علائم شما بعد از 3 روز برطرف نشده است
- اگر پس از مصرف آنتی بیوتیک همچنان علائم باقی مانده اند
- اگر درد شدید در پایین شکم دارید
- اگر به طور مکرر دچار عفونت مثانه می شوید
- اگر باردار هستید یا مرد هستید و علائم عفونت در مثانه دارید
- اگر کودک شما علائم مشکوک به عفونت در مثانه دارد
علائم هشداردهنده و نیاز به اقدام فوری
در صورت مشاهده علائم زیر، باید سریع تر برای ویزیت فوری اقدام شود، زیرا ممکن است عفونت به کلیه ها سرایت کرده باشد:
- تب بالا یا احساس سرمای شدید و لرز
- دمای بدن غیرعادی و لرزش مداوم
- درد شدید در پایین شکم یا پشت، درست زیر دنده ها
- گیجی، خواب آلودگی یا مشکل در صحبت کردن
- تهوع یا استفراغ
- قطع ادرار در طول روز
- وجود خون در ادرار
این نشانه ها می توانند بیانگر عفونت کلیه باشند که در صورت درمان نشدن، خطر عفونت خون (سپسیس) را به همراه دارد.
درمان عفونت مثانه
برای درمان عفونت، پزشک ممکن است اقدامات زیر را انجام دهد:
- ارائه توصیه های مراقبتی و پیشنهاد مصرف مسکن مناسب
- درخواست آزمایش ادرار (که همیشه هم ضروری نیست)
- تجویز یک دوره کوتاه، معمولا 3 روزه، آنتی بیوتیک
- در برخی موارد، تجویز آنتی بیوتیک با توصیه به صبر 48 ساعته، تا در صورت بهبود خودبه خود، نیاز به مصرف دارو نباشد
انتخاب روش درمان به شدت علائم، شرایط جسمی مادر و سابقه عفونت بستگی دارد.
درمان عفونت مثانه عودکننده
اگر عفونت در مثانه به طور مکرر بازمی گردد، پزشک ممکن است یکی از روش های زیر را پیشنهاد کند:
- مصرف یک دوز آنتی بیوتیک حداکثر تا 2 ساعت بعد از رابطه جنسی، در صورتی که رابطه محرک عفونت باشد
- مصرف دوز کم آنتی بیوتیک به مدت چند ماه
- استفاده از کرم استروژن واژینال در زنان یائسه
در برخی زنان، با وجود علائم واضح، آزمایش ادرار عفونت را نشان نمی دهد یا آنتی بیوتیک ها مؤثر نیستند. در این حالت ممکن است عفونت مزمن مثانه مطرح باشد و نیاز به ارجاع به متخصص وجود دارد.
عوارض عفونت مثانه مزمن
عفونت های طولانی مدت و درمان نشده مثانه، به ویژه در افراد بالای 60 سال، می توانند خطر ابتلا به سرطان مثانه را افزایش دهند. به همین دلیل، پیگیری دقیق تشخیص عفونت در مثانه و درمان کامل آن اهمیت زیادی دارد.
کارهایی که خودتان می توانید انجام دهید
اگر علائم شما خفیف است، این اقدامات می تواند کمک کننده باشد:
- مصرف استامینوفن تا 4 بار در روز برای کاهش درد
- در کودکان، استفاده از استامینوفن طبق دستور روی شیشه دارو
- نوشیدن آب کافی در طول روز
- گذاشتن کیسه آب گرم روی پایین شکم
- پرهیز موقت از رابطه جنسی
- دوری از نوشیدنی های محرک مثانه مانند قهوه، الکل و آبمیوه های اسیدی
- تخلیه منظم ادرار و نگه نداشتن آن
برخی افراد از ساشه های مخصوص عفونت مثانه یا محصولات زغال اخته استفاده می کنند. اگرچه این روش ها ممکن است در پیشگیری کمک کننده باشند، اما شواهد قطعی برای درمان عفونت فعال وجود ندارد.
نقش داروساز در درمان عفونت مثانه
داروساز می تواند در مدیریت اولیه عفونت نقش مهمی داشته باشد. او می تواند کارهای زیر را انجام دهد:
- توصیه های کاربردی برای بهبود سریع تر ارائه دهد
- مناسب ترین مسکن را پیشنهاد کند
- تشخیص دهد که آیا نیاز به مراجعه به پزشک دارید یا خیر
در برخی داروخانه ها، خدمات ویژه مدیریت عفونت مثانه ارائه می شود و در صورت نیاز ممکن است آنتی بیوتیک در اختیار شما قرار گیرد.
علت عفونت مثانه چیست؟
علت عفونت معمولا ورود باکتری های موجود در مدفوع به مجرای ادرار است. از آنجا که مجرای ادرار در زنان کوتاه تر است، احتمال رسیدن باکتری ها به مثانه و ایجاد عفونت بیشتر می شود.
عوامل افزایش دهنده خطر عفونت در مثانه
- رابطه جنسی
- پاک کردن ناحیه تناسلی از عقب به جلو بعد از اجابت مزاج
- استفاده از سوند ادراری
- استفاده از مواد اسپرم کش برای جلوگیری از بارداری
- وجود انسداد در مسیر ادرار مانند سنگ کلیه
- بارداری
- تخلیه ناقص مثانه
- یائسگی
- دیابت
- ضعف سیستم ایمنی
شناخت این عوامل به مادران کمک می کند تا با اصلاح سبک زندگی، احتمال ابتلا را کاهش دهند.
پیشگیری از عفونت مثانه
اگر شما یا فرزندتان به طور مکرر دچار عفونت مثانه می شوید، رعایت برخی نکات ساده می تواند به کاهش احتمال بازگشت آن کمک کند. این توصیه ها به ویژه برای مادرانی که به سلامت خود و کودکشان اهمیت می دهند، بسیار کاربردی است. پیشگیری درست، نقش مهمی در کاهش نیاز به درمان عفونت مثانه و مصرف مکرر آنتی بیوتیک ها دارد. با ایجاد چند تغییر کوچک در عادت های روزمره، می توان تا حد زیادی از عود این عفونت جلوگیری کرد.
کارهایی که بهتر است انجام دهید
- بعد از استفاده از توالت، ناحیه تناسلی را از جلو به عقب پاک کنید تا باکتری ها به مجرای ادرار منتقل نشوند.
- در اولین فرصت پس از رابطه جنسی ادرار کنید تا باکتری های احتمالی از مثانه خارج شوند.
- مایعات کافی، به خصوص آب، بنوشید تا در طول روز به طور منظم ادرار داشته باشید و احساس تشنگی نکنید.
- به جای وان، دوش گرفتن را انتخاب کنید تا ناحیه تناسلی مدت طولانی در تماس با مواد شوینده قرار نگیرد.
- پوست بیرونی ناحیه تناسلی (فرج) را قبل و بعد از رابطه جنسی فقط با آب بشویید.
- پوشک کثیف نوزاد یا پدهای بی اختیاری را سریع تعویض کنید تا رطوبت و آلودگی باقی نماند.
- ناحیه تناسلی را همیشه تمیز و خشک نگه دارید، زیرا رطوبت محیط مناسبی برای رشد باکتری هاست.
کارهایی که بهتر است انجام ندهید
- از صابون های معطر، کف حمام یا پودر بچه در ناحیه تناسلی استفاده نکنید، چون می توانند باعث تحریک مثانه شوند.
- از اسپرم کش ها همراه با دیافراگم یا کاندوم استفاده نکنید؛ در صورت نیاز، از روان کننده های بدون اسپرم کش یا روش پیشگیری دیگری استفاده کنید.
- زمانی که احساس دفع ادرار دارید، آن را نگه ندارید.
- هنگام ادرار کردن عجله نکنید و اجازه دهید مثانه کاملا تخلیه شود.
- مصرف زیاد قهوه و نوشیدنی های الکلی را محدود کنید، چون ممکن است مثانه را تحریک کنند.
- از مصرف زیاد خوراکی ها و نوشیدنی های بسیار شیرین پرهیز کنید، زیرا می توانند رشد باکتری ها را افزایش دهند.
راه های دیگر برای پیشگیری از عود عفونت مثانه
اگر با وجود رعایت نکات بالا باز هم عفونت مثانه به طور مکرر برمی گردد، برخی شواهد نشان می دهد که استفاده از موارد زیر ممکن است کمک کننده باشد:
- دی-مانوز: نوعی قند طبیعی که به صورت پودر یا قرص مصرف می شود و می تواند مانع چسبیدن باکتری ها به دیواره مثانه شود.
- محصولات زغال اخته (کرنبری): شامل آب میوه، قرص یا کپسول که به صورت روزانه مصرف می شوند و ممکن است در پیشگیری مؤثر باشند.
توجه داشته باشید که دی-مانوز و محصولات زغال اخته ممکن است قند بالایی داشته باشند. همچنین اگر داروی رقیق کننده خون مانند وارفارین مصرف می کنید، بهتر است از محصولات زغال اخته استفاده نکنید و حتما با پزشک مشورت داشته باشید.
سخنی از نی نی تینی
اگر سابقه تکرار عفونت مثانه دارید، درمان را نیمه کاره رها نکنید و حتی پس از بهبود علائم، توصیه های پزشک را کامل اجرا کنید. نوشیدن آب کافی، رعایت بهداشت ناحیه تناسلی و توجه به نشانه های هشداردهنده، از مهم ترین اقدامات پیشگیرانه هستند. در صورت بازگشت علائم یا شدید شدن درد، حتما برای تشخیص عفونت مثانه و بررسی علت آن به پزشک مراجعه کنید تا از بروز عوارض عفونت مثانه جلوگیری شود.
اگر شما یا فرزندتان تجربه ای از درمان عفونت مثانه داشته اید، خوشحال می شویم تجربه یا سؤال خود را در بخش نظرات با ما به اشتراک بگذارید. پرسش های شما می تواند به مادران دیگر کمک کند تصمیم آگاهانه تری بگیرند.
