هیپوپلازی کلیه یک وضعیت مادرزادی است که در آن یک یا هر دو کلیه به طور کامل رشد نمی کنند و کوچک باقی می مانند. این اختلال می تواند یک طرفه یا دوطرفه باشد و بسته به شدت آن، علائم و عوارض متفاوتی ایجاد کند. آگاهی از علت، علائم و روش های تشخیص و درمان، کلید حفظ سلامت کودک است. در ادامه این مقاله در مورد این مشکل مادرزادی به طور کامل توضیح خواهیم داد.
هیپوپلازی کلیه و آگنزی کلیوی
هیپوپلازی کلیه به معنای کوچک بودن مادرزادی یک یا هر دو کلیه بدون وجود دیسپلازی (اختلال رشد بافتی) است و می تواند به صورت یک طرفه یا دوطرفه باشد. از سوی دیگر، آگنزی کلیه به معنای کامل نبودن یک کلیه (یک طرفه) یا هر دو کلیه (دوطرفه) است. در مواردی که کلیه فقط در ابتدایی ترین شکل خود رشد کرده اما عملکرد طبیعی ندارد، به آن آپلزی کلیه می گویند. در عمل، تشخیص بین آگنزی و آپلزی کلیه گاهی غیرممکن است.
نکات کلیدی در هیپوپلازی و آگنزی کلیه:
- مکان: یک طرفه یا دوطرفه؛ در حالت دوطرفه ممکن است عدم تقارن وجود داشته باشد، مثلا یک کلیه کاملا تشکیل نشده و کلیه دیگر کوچک یا ناقص باشد.
- شدت هیپوپلازی: کلیه ممکن است کاملا غایب باشد یا وجود داشته اما کوچک و ناقص باشد.
- توجه: این وضعیت را نباید با کلیه دیسپلاستیک چندکیستی یا دیسپلازی پلی کیستی کلیه اشتباه گرفت.
علت هیپوپلازی کلیه
هیپوپلازی کلیه معمولا مادرزادی است، به این معنی که کودک از بدو تولد یک یا هر دو کلیه کوچک و ناقص دارد. عوامل متعددی می توانند در ایجاد این وضعیت نقش داشته باشند:
- ژنتیکی: برخی اختلالات ژنتیکی و سندرم ها می توانند باعث رشد ناقص کلیه ها شوند.
- مشکلات دوران جنینی: اختلال در جریان خون یا رشد بافت کلیه در رحم مادر ممکن است باعث هیپوپلازی شود.
- عوامل محیطی: قرار گرفتن مادر در معرض داروهای خاص، سموم یا بیماری های مزمن در دوران بارداری می تواند خطر هیپوپلازی را افزایش دهد.
تشخیص علت دقیق اغلب نیازمند بررسی ژنتیکی و مشاوره با پزشک متخصص کلیه و ژنتیک است.
علائم هیپوپلازی کلیه
علائم هیپوپلازی کلیه بسته به اینکه یک کلیه یا هر دو کلیه تحت تأثیر باشند، متفاوت است:
- در هیپوپلازی یک طرفه، معمولا کودک در زمان تولد هیچ علامت واضحی ندارد، زیرا کلیه سالم می تواند عملکرد کافی داشته باشد.
- در هیپوپلازی دوطرفه، ممکن است علائم شامل:
- کاهش حجم ادرار یا مشکل در دفع ادرار
- ورم دست و پاها
- فشار خون بالا در کودکان
- مشکلات رشدی و اختلال در وزن گیری طبیعی
- در موارد شدید، مشکلات تنفسی و قلبی ناشی از نقص کلیوی و کاهش عملکرد اندام ها
تشخیص زودهنگام علائم و پیگیری منظم سلامت کودک اهمیت زیادی دارد.
تشخیص هیپوپلازی کلیه
قبل از تولد
هیپوپلازی یا آگنزی کلیه ممکن است با سونوگرافی در دوران بارداری شناسایی یا مشکوک شود. با این حال، تشخیص نهایی باید پس از تولد تأیید شود.
بعد از تولد
تشخیص قطعی هیپوپلازی یا آگنزی کلیه تنها از طریق روش های مستقیم مانند سونوگرافی شکمی، سی تی اسکن، ام آر آی، جراحی یا کالبدشکافی امکان پذیر است.
- هیپوپلازی دوطرفه: ممکن است بعد از تولد قابل شناسایی باشد یا نشود، بسته به شدت کمبود عملکرد کلیه ها.
- هیپوپلازی یا آگنزی یک طرفه: اغلب در زمان تولد بدون علامت است، به شرطی که کلیه مقابل سالم و عملکردی باشد. تشخیص ممکن است ماه ها یا حتی سال ها بعد از تولد انجام شود.
درمان هیپوپلازی کلیه
درمان هیپوپلازی کلیه بستگی به شدت کمبود عملکرد کلیه دارد و معمولا شامل موارد زیر است:
- پیگیری منظم عملکرد کلیه ها: اندازه گیری فشار خون، بررسی ادرار و آزمایش خون
- مدیریت فشار خون بالا: مصرف داروهای فشار خون مناسب برای کودکان
- تغذیه مناسب: کنترل دریافت پروتئین و نمک برای کاهش فشار روی کلیه ها
- در موارد شدید:
- دیالیز یا پیوند کلیه در صورت نارسایی شدید دوطرفه
- پشتیبانی پزشکی: مشاوره ژنتیک و ارزیابی سایر اندام ها برای شناسایی اختلالات همراه
هدف اصلی درمان حفظ عملکرد کلیه سالم و جلوگیری از پیشرفت نارسایی است.
عوارض هیپوپلازی کلیه
هیپوپلازی کلیه می تواند عوارض مختلفی ایجاد کند که بسته به شدت و تعداد کلیه های درگیر متفاوت است:
- در هیپوپلازی یک طرفه: اغلب بدون علامت و عارضه است، اما باید پیگیری منظم انجام شود.
- در هیپوپلازی دوطرفه:
- نارسایی مزمن یا حاد کلیه
- فشار خون بالا و مشکلات قلبی ثانویه
- اختلالات رشدی و کمبود وزن
- خطر بیشتر ابتلا به عفونت های ادراری
مادران باید از همان ابتدای تشخیص، با تیم پزشکی در ارتباط باشند تا با اقدامات پیشگیرانه و درمان مناسب، عوارض کاهش یابد.
سخنی از نی نی تینی
اگر کودک شما با هیپوپلازی کلیه تشخیص داده شده است، پیگیری منظم با پزشک متخصص کلیه و مشاوره ژنتیک بسیار مهم است. اندازه گیری عملکرد کلیه ها، کنترل فشار خون و رعایت رژیم غذایی مناسب می تواند از پیشرفت مشکلات جلوگیری کند. همیشه در صورت مشاهده هرگونه تغییر در ادرار یا رشد کودک، سریعا با پزشک مشورت کنید.
آیا تجربه ای از تشخیص یا مراقبت از کودکی با هیپوپلازی کلیه دارید؟ نظرات و سوالات خود را با ما به اشتراک بگذارید تا دیگر والدین نیز بتوانند از تجربیات شما بهره مند شوند.
