هلیکوباکتر پیلوری نوعی باکتری است که به لایه محافظ معده و دوازدهه حمله می کند و می تواند باعث التهاب، زخم معده و مشکلات گوارشی طولانی مدت شود. بسیاری از افراد هیچ علامتی ندارند، اما در برخی افراد این باکتری به مرور باعث تحریک و التهاب بافت های داخلی دستگاه گوارش می شود. درمان هلیکوباکتر پیلوری معمولا شامل آنتی بیوتیک و داروهای مهارکننده اسید معده است.
هلیکوباکتر پیلوری چیست؟
هلیکوباکتر پیلوری یک باکتری بسیار شایع است و یکی از رایج ترین عفونت های مزمن در بین انسان ها محسوب می شود. تقریبا نیمی از جمعیت جهان این باکتری را در معده خود دارند، اما اکثر آن ها هیچ گونه بیماری خاصی تجربه نمی کنند.
هلیکوباکتر پیلوری معمولا در دوران کودکی وارد بدن می شود و در کشورهای در حال توسعه شیوع بیشتری دارد. برای نمونه، در مناطقی با ازدحام جمعیت یا دسترسی کم به آب سالم، احتمال انتقال آن بالاتر است. در برخی کشورها حدود 5 درصد از کودکان زیر 10 سال مبتلا به این باکتری هستند. ازدحام، شرایط بهداشتی ضعیف و استفاده مشترک از وسایل شخصی می تواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
هلیکوباکتر پیلوری در بدن چه می کند؟
هلیکوباکتر پیلوری شکل مارپیچی دارد و با تولید آنزیم هایی خاص، اسید معده را خنثی می کند. همین سازگاری باعث می شود بتواند وارد لایه محافظ معده شود و آنجا ایجاد التهاب کند. ادامه این التهاب ممکن است به مشکلات زیر منجر شود:
عوارض ناشی از هلیکوباکتر پیلوری
- زخم معده یا دوازدهه: ایجاد زخم های دردناک در دیواره معده یا ابتدای روده باریک
- گاستریت یا ورم معده: التهاب مداوم لایه داخلی معده
- افزایش خطر سرطان معده: در برخی افراد، هلیکوباکتر پیلوری یکی از عوامل خطر سرطان معده محسوب می شود، اما اکثر مبتلایان هرگز به سرطان دچار نمی شوند.
علائم و نشانه های هلیکوباکتر پیلوری
بسیاری از کودکان و حتی بزرگسالان با وجود داشتن هلیکوباکتر پیلوری هیچ علامتی ندارند. اما اگر علائم بروز کند، معمولا بیمار دچار زخم معده یا التهاب معده شده است.
شایع ترین علامت، درد مبهم یا سوزشی در معده است که معمولا چند ساعت پس از غذا خوردن یا هنگام شب شدت می گیرد. این درد ممکن است چند دقیقه تا چند ساعت ادامه پیدا کند و در طول روزها یا هفته ها تکرار شود.
علائم دیگر شامل:
- کاهش وزن بدون علت
- نفخ
- تهوع و استفراغ (گاهی استفراغ خونی)
- سوءهاضمه
- آروغ زیاد
- کاهش اشتها
- احساس پری معده حتی پس از خوردن مقدار کم غذا
مدفوع در هلیکوباکتر پیلوری چه شکلی می شود؟
بسیاری از افراد مبتلا به هلیکوباکتر پیلوری مدفوع طبیعی دارند. اما یک نشانه هشداردهنده مهم وجود دارد: وجود خون در مدفوع.
- مدفوع تیره، سیاه یا قیری شکل می تواند نشانه خونریزی از معده باشد و اغلب ناشی از زخم معده است.
- وجود خون قرمز روشن در مدفوع بیشتر به خونریزی بخش های پایین تر دستگاه گوارش مربوط است.
در هر دو حالت، لازم است فرد فورا به پزشک مراجعه کند تا علت بررسی و درمان شود.
علت ابتلا به هلیکوباکتر پیلوری چیست؟
شایع ترین دلیل ابتلا، انتقال از فرد مبتلا است. این انتقال می تواند از طریق موارد زیر اتفاق بیفتد:
راه های انتقال هلیکوباکتر پیلوری:
- تماس نزدیک مانند استفاده مشترک از قاشق و لیوان
- تماس با استفراغ یا مدفوع فرد مبتلا
- استفاده از غذای آلوده یا آب ناسالم
آیا هلیکوباکتر پیلوری مسری است؟
بله، این باکتری قابل انتقال است و در بزاق، مدفوع و پلاک دندان ها وجود دارد. شستن ناقص دست ها پس از استفاده از سرویس بهداشتی یکی از مسیرهای اصلی انتقال است.
عوامل خطر ابتلا به هلیکوباکتر پیلوری
- زندگی در محیط های شلوغ
- شرایط بهداشتی ضعیف
- مصرف آب یا غذای آلوده
- زندگی و غذا خوردن گروهی
عوارض احتمالی هلیکوباکتر پیلوری
اگر فرد مبتلا درمان نشود، احتمال افزایش خطر سرطان معده در سال های آینده وجود دارد، به خصوص اگر سابقه خانوادگی سرطان معده یا سایر عوامل خطر داشته باشد. علاوه بر درمان، پزشکان توصیه می کنند سبک زندگی سالم تری انتخاب شود؛ از جمله مصرف بیشتر میوه، سبزیجات و فیبر.
تشخیص هلیکوباکتر پیلوری چگونه است؟
برای تشخیص این باکتری، پزشک ممکن است از یکی از روش های زیر استفاده کند:
- تست تنفسی
- آزمایش خون
- آزمایش مدفوع
- آندوسکوپی معده
درمان هلیکوباکتر پیلوری چگونه است؟
درمان زمانی لازم است که فرد علائم داشته باشد یا پزشک تشخیص داده باشد. در این دوره نباید از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مانند ایبوپروفن استفاده شود، زیرا خطر زخم معده را افزایش می دهد.
درمان شامل ترکیبی از داروهای زیر است:
1. آنتی بیوتیک ها
معمولا دو نوع آنتی بیوتیک تجویز می شود مانند:
آموکسی سیلین، مترونیدازول، کلاریترومایسین یا تتراسایکلین.
2. مهارکننده های پمپ پروتون (PPI)
داروهایی مانند امپرازول، پنتاپرازول یا لانسوپرازول که اسید معده را کاهش می دهند.
3. بیسموت ساب سالسیلات
برای محافظت از لایه معده ممکن است به درمان اضافه شود.
مدت درمان معمولا 14 روز است.
داروی جدید: Talicia®
این دارو ترکیبی از آموکسی سیلین + ریفابوتین + امپرازول است و در قالب یک کپسول عرضه می شود.
چه غذاهایی برای هلیکوباکتر پیلوری مضر هستند؟
برای کاهش تحریک معده، بهتر است از غذاهای زیر پرهیز کنید:
- غذاهای تند و پرادویه
- غذاهای اسیدی مانند مرکبات
- غذاهای چرب و سرخ کردنی
- نوشیدنی های کافئین دار
- الکل
- غذاهای فراوری شده
هر فرد ممکن است غذاهای محرک متفاوتی داشته باشد، بنابراین تجربه شخصی نیز مهم است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟
اگر فرد دچار علائم زخم معده، التهاب معده یا خون در مدفوع و استفراغ شود باید فورا به پزشک مراجعه کند.
اگر سابقه خانوادگی سرطان معده وجود دارد، بهتر است تست و درمان هلیکوباکتر پیلوری زودتر انجام شود.
اگر پس از درمان هنوز علائم ادامه داشت، پزشک ممکن است دوباره تست بدهد تا مطمئن شود باکتری کاملا از بین رفته است.
پیش آگهی هلیکوباکتر پیلوری
اگر کودک یا بزرگسال دوره درمانی خود را کامل کند، احتمال بازگشت عفونت کمتر از 10 درصد است. بهبود کامل علائم ممکن است چند هفته تا چند ماه زمان ببرد.
چگونه متوجه شویم درمان موفق بوده؟
پزشک پس از حداقل دو هفته از پایان درمان PPI و چهار هفته از پایان آنتی بیوتیک ها، تست تنفسی یا تست مدفوع را تکرار می کند.
چگونه از هلیکوباکتر پیلوری پیشگیری کنیم؟
- نوشیدن آب سالم
- شستشوی صحیح دست ها حداقل بیست ثانیه
- استفاده از ظروف تمیز
- رعایت بهداشت در تهیه غذا
سخنی از نی نی تینی
ابتلا به هلیکوباکتر پیلوری چیزی نیست که باعث نگرانی بیش از حد شود، زیرا بسیاری از افراد هیچ علامتی ندارند و درمان آن بسیار مؤثر است. با رعایت بهداشت، مراجعه به موقع به پزشک و تکمیل درمان، می توان این باکتری را به راحتی از بین برد.
اگر شما یا یکی از عزیزانتان تجربه ابتلا به هلیکوباکتر پیلوری داشته اید، در بخش نظرات بنویسید که چه علائمی داشتید و درمان شما چگونه پیش رفت. تجربه شما می تواند به دیگران کمک کند.
