نارسایی کلیه در بارداری یکی از چالش های مهم در دوران حاملگی است که می تواند بر سلامت مادر و جنین تأثیر بگذارد. در این دوران، بدن مادر دچار تغییرات گسترده ای می شود و کلیه ها باید سازگاری بیشتری نشان دهند. اگر کلیه ها پیش از بارداری دچار مشکل بوده باشند، این فشار می تواند بیشتر شود و نیازمند مراقبت های ویژه خواهد بود. آشنایی با نکات مهم در رابطه با مدیریت و درمان نارسایی کلیه در بارداری به مادر کمک می کند تا با آرامش و آگاهی این مسیر را طی کند. در ادامه این مقاله در مورد نارسایی کلیه در بارداری به طور کامل توضیح خواهیم داد.
نارسایی کلیه در بارداری چیست؟
نارسایی کلیه زمانی رخ می دهد که کلیه ها دیگر قادر به انجام وظایف حیاتی خود، یعنی دفع مواد زائد و کنترل مایعات بدن، به میزان کافی نیستند. در متن اصلی اشاره شده که وقتی عملکرد کلیه به کمتر از حدود 15 درصد میزان طبیعی برسد، فرد دچار نارسایی کلیه به معنای واقعی می شود. در چنین شرایطی کلیه دیگر نمی تواند بدن را سالم نگه دارد و معمولا نیاز به دیالیز یا پیوند کلیه ایجاد می شود.
وجود نارسایی کلیه در بارداری می تواند خطر بروز عوارض را افزایش دهد. با این حال، تحقیقات نشان داده اند که مادرانی که پیش تر پیوند کلیه انجام داده اند، معمولا چشم انداز بهتری نسبت به مادرانی دارند که در دوران بارداری در حال دیالیز هستند. این یافته ها در ایران نیز مشابه است و پزشکان فوق تخصص کلیه معتقدند که بارداری پس از پیوند، در شرایط پایدار، معمولا نتایج مطلوب تری دارد.
کلیه ها در بارداری چه نقشی دارند؟
کلیه ها عضوی حیاتی هستند که علاوه بر دفع مواد زائد، در تنظیم فشار خون و تولید هورمون های مهم نقش دارند. در بارداری، جریان خون به سمت کلیه ها افزایش می یابد و میزان فیلتراسیون گلومرولی حدود 50 درصد بالا می رود. این افزایش عملکرد کمک می کند مواد مضر سریع تر از بدن خارج شوند و آسیبی به جنین وارد نشود.
در خانمی که دچار نارسایی کلیه در بارداری است، این تطابق طبیعی بدن ممکن است به خوبی انجام نشود و کلیه نتواند با نیازهای دوران بارداری هماهنگ شود. در نتیجه مواد زائد مانند اوره در بدن تجمع بیشتری پیدا می کنند و همین موضوع می تواند خطر عوارض بارداری را افزایش دهد.
از سوی دیگر، اختلال عملکرد کلیه می تواند تولید برخی هورمون ها را مختل کند. به عنوان مثال، تغییر در هورمون هایی که فشار خون را تنظیم می کنند ممکن است باعث فشار خون بالا یا حتی مسمومیت بارداری شود. در ایران نیز فشار خون بالا یکی از شایع ترین مشکلات مرتبط با بیماری کلیه و نارسایی کلیه در بارداری در مادران باردار است.
علائم نارسایی کلیه در بارداری چیست؟
علائم نارسایی کلیه در بارداری می تواند شبیه سایر مشکلات بارداری باشد، اما شناخت آن ها بسیار مهم است. طبق متن اصلی، برخی از مهم ترین نشانه های نارسایی کلیه در بارداری شامل موارد زیر هستند:
- ورم پاها، مچ ها یا حتی صورت
- خارش پوست
- سردردهای مکرر یا شدید
- گرفتگی عضلانی
- حالت تهوع یا استفراغ
- کاهش اشتها
- کاهش وزن ناخواسته
- خستگی زیاد
- ضعف عمومی
- اختلال خواب
- کم خونی
در ایران نیز متخصصان توصیه می کنند که مادران باردار با سابقه بیماری کلیه، در صورت مشاهده این علائم سریعا به پزشک مراجعه کنند. پایبندی به برنامه درمانی، انجام آزمایش های منظم و رعایت توصیه های تغذیه ای می تواند به کنترل بهتر این نشانه ها کمک کند.
نارسایی کلیه در بارداری چه اثری بر جنین دارد؟
مادر مبتلا به نارسایی کلیه در بارداری در مقایسه با مادران سالم، بیشتر در معرض خطر عوارض قرار دارد. پژوهش ها نشان داده اند که احتمال بروز مشکلات زیر 2 تا 10 برابر بیشتر می شود:
- فشار خون بالا و مسمومیت بارداری
- سقط
- زایمان زودرس
- وزن کم نوزاد هنگام تولد
- کوچکی جنین نسبت به سن بارداری
- نیاز نوزاد به مراقبت های ویژه
- مرگ جنین یا نوزاد پیش از تولد یا در روزهای اولیه زندگی
در نظام سلامت ایران نیز چنین مادرانی تحت مراقبت بارداری با سطح بندی خاص قرار می گیرند که شامل سونوگرافی های مکرر، بررسی رشد جنین و کنترل فشار خون است. مشاوره پیش از بارداری یکی از مهم ترین مراحل برای کاهش خطرات به شمار می رود.
روش های درمان و مدیریت نارسایی کلیه در بارداری
درمان بسته به این است که آیا مادر دیالیز می شود یا پیوند کلیه انجام داده است. در ادامه، هر دو روش را با ترجمه دقیق و سپس توسعه توضیح می دهم.
دیالیز در دوران بارداری
اگر مادر باردار روی دیالیز باشد، معمولا نیاز به دیالیز بیشتر و طولانی تر دارد. طبق متن اصلی، هدف این است که حداقل 36 ساعت دیالیز در هفته انجام شود؛ یعنی حدود پنج تا شش جلسه در هفته. دلیل این افزایش، نیاز بدن به دفع سریع تر مواد زائد و حمایت از سلامت جنین است.
دیالیز باعث از دست رفتن برخی مواد مغذی مثل پروتئین و فولیک اسید می شود، بنابراین مشاوره تغذیه ای برای این مادران ضروری است. در ایران نیز متخصصان تغذیه توصیه می کنند که این مادران رژیم غذایی غنی از پروتئین با کنترل دقیق پتاسیم و فسفر داشته باشند.
در متن اصلی اشاره شده که پیوند کلیه نسبت به دیالیز، نتایج بارداری بهتری دارد. به همین دلیل، در بسیاری از موارد، پزشک پیشنهاد می کند بارداری تا بعد از پیوند کلیه به تأخیر بیفتد. در ایران نیز این توصیه بسیار رایج است و معمولا حداقل یک سال پس از پیوند، بارداری ایمن تر تلقی می شود.
بارداری پس از پیوند کلیه
اگر پیوند کلیه انجام داده اید، معمولا پزشکان توصیه می کنند حداقل یک سال تا تصمیم برای بارداری صبر کنید. دلیل این توصیه، ایجاد یک دوره پایدار برای عملکرد کلیه جدید و کاهش احتمال پس زدگی آن است. این فاصله همچنین کمک می کند داروهای شما به وضعیت قابل قبول تری برسند و بدن فرصت کافی برای بازیابی کامل داشته باشد.
مزایای صبر کردن تا یک سال عبارت اند از:
- کاهش احتمال پس زدگی کلیه پیوندی
- کمتر شدن نیاز به داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی که ممکن است برای جنین مضر باشد
- فراهم شدن فرصتی مناسب برای بهبود وضعیت جسمی و تثبیت عملکرد کلیه پیش از بارداری
در ایران نیز متخصصان کلیه و مجاری ادراری همین توصیه را دارند و تأکید می کنند که بهترین زمان بارداری زمانی است که عملکرد کلیه جدید پایدار بوده و فشار خون و آزمایش ها در محدوده مناسب قرار داشته باشند.
مدیریت داروها در نارسایی کلیه در بارداری
در دوران بارداری، مدیریت صحیح داروها یکی از نکات مهم در رابطه با مدیریت و درمان نارسایی کلیه در بارداری است. برخی داروها ممکن است برای جنین درحال رشد خطرناک باشند، به همین دلیل پزشک شما پیش از بارداری و همچنین در طول آن، داروها را بازبینی و تنظیم می کند.
دو گروه دارویی مهم که معمولا نیاز به تنظیم دارند:
- داروهای سرکوب کننده ایمنی: این داروها از پس زدگی کلیه پیوندی جلوگیری می کنند. پزشک ممکن است نوع یا مقدار آن ها را تغییر دهد تا آسیبی به جنین نرسد.
- داروهای کنترل فشار خون: حفظ فشار خون در محدوده سالم برای جلوگیری از مسمومیت بارداری حیاتی است، بنابراین پزشک داروهای ایمن تر دوران بارداری مانند متیل دوپا یا لابتالول را جایگزین برخی داروهای مضر می کند.
از آنجا که کلیه ها در تولید هورمون های مؤثر بر ساخت گلبول های قرمز نقش دارند، افراد دچار نارسایی کلیه در بارداری بیشتر در معرض کم خونی هستند. در این شرایط، مصرف مکمل آهن یا داروهایی که تولید گلبول قرمز را تحریک می کنند می تواند توسط پزشک توصیه شود.
چشم انداز نارسایی کلیه در بارداری و پیوند کلیه
به طورکلی، زنانی که پیوند کلیه انجام داده اند نسبت به کسانی که دیالیز می شوند، نتایج بهتر و بارداری کم خطر تری را تجربه می کنند. با این حال، پیشرفت های اخیر در روش های درمانی باعث شده است کیفیت بارداری در زنان تحت دیالیز نیز به طور چشمگیری بهتر شود.
برای مثال:
- طبق بررسی سال 2018، میزان تولد زنده در مادران تحت دیالیز از 37 درصد در دهه 1980 به 52 درصد بعد از سال 1990 افزایش یافته است.
- مطالعات جدیدتر حتی گزارش داده اند که این میزان به 80 درصد و بیشتر رسیده است.
- براساس یک تحقیق در سال 2014، استفاده از دیالیز فشرده (جلسات بیشتر و طولانی تر) نقش مهمی در افزایش طول مدت بارداری و بهبود نتایج تولد دارد.
یک مطالعه سال 2022 نیز نشان می دهد که میزان تولد زنده در مادران باردار تحت دیالیز حدود 71 درصد بوده است. در این گروه، شایع ترین عوارض بارداری شامل:
- زایمان زودرس
- کوچک بودن جنین نسبت به سن بارداری (18.9 درصد)
- سقط (16.9 درصد)
- مسمومیت بارداری (11.9 درصد)
- فشار خون بالا (7.7 درصد)
در مقابل، مادرانی که پیوند کلیه داشته اند چشم انداز مطلوب تری دارند. یک بررسی در سال 2022 نشان داده که میزان تولد زنده در آن ها بین 72 تا 93 درصد است. همچنین مطالعه دیگری در سال 2019 گزارش داده که:
- میزان تولد زنده 72.9 درصد بوده
- زایمان زودرس 43.1 درصد
- فشار خون بالا 24.1 درصد
- مسمومیت بارداری 21.5 درصد
- سقط جنین 15.4 درصد
در ایران نیز نتایج مشابهی گزارش شده و متخصصان زنان تأکید می کنند که مادران با پیوند کلیه باید زیر نظر یک تیم چندتخصصی (کلیه، زنان پرخطر، تغذیه) بارداری را مدیریت کنند.
سخنی از نی نی تینی
میان نارسایی کلیه در بارداری و افزایش خطر عوارض، رابطه ای واضح وجود دارد. این خطرات شامل زایمان زودرس، مسمومیت بارداری، سقط جنین و مشکلات رشد جنین است. به طورکلی، مادرانی که پیوند کلیه داشته اند نتیجه بهتری نسبت به مادرانی که دیالیز می شوند، تجربه می کنند. البته نتایج دیالیز نیز به لطف روش های جدید، در سال های اخیر بسیار امیدوارکننده تر شده است.
تصمیم گیری برای بارداری در شرایط نارسایی کلیه کاملا شخصی است. بهترین کار این است که پیش از اقدام به بارداری با پزشک خود جلسه ای تنظیم کنید تا خطرات و راهکارهای کاهش آن ها را دقیق بررسی کنید.
اگر شما یا یکی از نزدیکانتان تجربه نارسایی کلیه در بارداری را داشته اید، تجربه و سوالات خود را در بخش دیدگاه ها با ما به اشتراک بگذارید. این اطلاعات می تواند به مادران دیگر کمک کند تا با آگاهی بیشتر تصمیم بگیرند و از حمایت های لازم بهره مند شوند. همچنین می توانید برای دریافت توصیه های کاربردی بیشتر با پزشک خود مشورت کنید و تجربه خود را به صورت امن و علمی به اشتراک بگذارید.
