وازکتومی نوعی جراحی ساده و نسبتا سریع است که به عنوان یک روش دائمی پیشگیری از بارداری در مردان انجام می شود. در این روش، پزشک لوله های وابران یا «واز دفران» را قطع یا مسدود می کند تا اسپرم دیگر وارد مایع منی نشود. این عمل معمولا ایمن، مؤثر و مستقل از مصرف داروهای هورمونی است و در بیشتر موارد کمتر از 30 دقیقه زمان می برد. بیشتر مردان طی حدود 10 روز بهبودی کامل پیدا می کنند و به روال عادی زندگی بازمی گردند.
اگر شما به عنوان یک خانم، درباره وازکتومی کنجکاو هستید، مطالعه این متن می تواند به شما کمک کند تا با آگاهی کامل درباره این روش تصمیم بگیرید یا در کنار همسرتان انتخاب آگاهانه تری داشته باشید.
وازکتومی چیست؟
وازکتومی (Vasectomy) یک عمل جراحی است که از ترکیب شدن اسپرم با مایع منی جلوگیری می کند. در نتیجه، هنگام انزال، مایع منی بدون اسپرم از بدن خارج می شود و بارداری اتفاق نمی افتد. این روش نوعی پیشگیری دائمی از بارداری یا «کنترل موالید» به شمار می رود.
در طول این عمل، دو لوله باریکی که اسپرم را از بیضه ها به مجرای ادرار منتقل می کنند، بسته یا قطع می شوند. این لوله ها با نام «واز دفران» شناخته می شوند. پس از قطع این مسیر، اسپرم دیگر راهی برای رسیدن به مایع منی ندارد.
وازکتومی روشی ایمن، رایج و بسیار مؤثر برای جلوگیری از بارداری است. اما باید توجه داشت که این عمل هیچ محافظتی در برابر بیماری های مقاربتی مانند اچ آی وی یا سایر عفونت های مقاربتی ایجاد نمی کند.
بعد از وازکتومی چه اتفاقی برای مرد می افتد؟
پس از انجام وازکتومی، بیضه ها همچنان به تولید اسپرم ادامه می دهند. اما اسپرم ها دیگر نمی توانند وارد مایع منی شوند. زمانی که سلول های اسپرم از بین می روند، بدن آن ها را جذب می کند؛ دقیقا مانند بسیاری از سلول های دیگر بدن که روزانه می میرند و جایگزین می شوند.
نکته مهم برای بسیاری از خانم ها این است که وازکتومی هیچ تأثیری بر موارد زیر ندارد:
- میل جنسی مرد (لیبیدو)
- توانایی نعوظ
- توانایی انزال
- میزان مایع منی
بنابراین، رابطه زناشویی از نظر فیزیکی و لذت جنسی تغییری نخواهد کرد.
آیا وازکتومی صد درصد مؤثر است؟
تنها راه صد درصدی جلوگیری از بارداری، پرهیز کامل از رابطه جنسی است. اما در میان روش های موجود، وازکتومی یکی از مؤثرترین روش ها محسوب می شود.
احتمال شکست در این روش بسیار پایین است. در موارد نادر، ممکن است دو سر بریده شده لوله واز دفران دوباره به هم متصل شوند و اسپرم بتواند از آن عبور کند. طبق مطالعات، احتمال وجود اسپرم در مایع منی طی 3 تا 6 ماه اول پس از وازکتومی بین 0/3 تا 9 درصد گزارش شده است. اما پس از این دوره، میزان شکست به کمتر از 1 درصد کاهش می یابد.
برای مقایسه، حتی با استفاده صحیح از کاندوم نیز حدود 2 درصد احتمال بارداری وجود دارد. این موضوع نشان می دهد که وازکتومی از بسیاری از روش های دیگر مؤثرتر است.
وازکتومی چقدر رایج است؟
وازکتومی یکی از رایج ترین روش های پیشگیری دائمی در جهان است. هر سال صدها هزار مرد در کشورهای مختلف این عمل را انجام می دهند. محبوبیت این روش به دلیل سادگی، ایمنی بالا، هزینه کمتر نسبت به برخی روش ها و عدم نیاز به مصرف طولانی مدت دارو است.
مراحل انجام وازکتومی
مشاوره پیش از وازکتومی
قبل از انجام وازکتومی، مرد باید با پزشک و ترجیحا با شریک زندگی خود گفت وگو کند. در این مرحله باید مشخص شود که تصمیم به بچه دار نشدن نهایی و جدی است. اگرچه در برخی موارد امکان بازگشت وجود دارد، اما وازکتومی باید یک روش دائمی در نظر گرفته شود.
در جلسه مشاوره، پزشک سؤالاتی از این دسته می پرسد:
- آیا سابقه بیماری های خون ریزی دهنده وجود دارد؟
- آیا حساسیت به داروهای بی حسی موضعی وجود دارد؟
- آیا عفونت پوستی یا مشکلاتی در ناحیه بیضه یا کشاله ران وجود دارد؟
- آیا داروهای رقیق کننده خون یا مکمل های گیاهی مصرف می شود؟
- آیا تاکنون جراحی یا آسیب در ناحیه تناسلی رخ داده است؟
پاسخ دقیق به این سؤالات در کاهش خطرات و افزایش ایمنی عمل بسیار مهم است.
رضایت نامه برای وازکتومی
پزشک جزئیات کامل عمل وازکتومی، مزایا و خطرات آن را توضیح می دهد. سپس از فرد رضایت نامه ای دریافت می شود که نشان می دهد:
- روند عمل را درک کرده است
- از خطرات احتمالی آگاه است
- می داند که این روش همیشه قابل بازگشت نیست
تا زمانی که همه ابهامات و نگرانی ها برطرف نشده اند، بهتر است فرم رضایت امضا نشود.
آمادگی قبل از عمل وازکتومی
شب قبل یا صبح روز انجام وازکتومی، لازم است موهای ناحیه بیضه و اطراف آن با تیغ ساده یک بار مصرف اصلاح شود. استفاده از ماشین اصلاح برقی برای این ناحیه توصیه نمی شود.
همچنین شست وشوی کامل ناحیه تناسلی با آب گرم و صابون آنتی باکتریال برای کاهش خطر عفونت ضروری است و پس از آن باید محل به خوبی خشک شود.
سایر توصیه ها شامل موارد زیر است:
- مصرف داروهای تجویزشده طبق دستور پزشک
- همراه داشتن لباس زیر تنگ یا ساپورت مخصوص برای حمایت از بیضه ها
- مصرف یک وعده غذایی سبک قبل از عمل
تیم انجام دهنده وازکتومی
وازکتومی معمولا توسط یک متخصص اورولوژی و با کمک پرستار انجام می شود. اورولوژیست متخصص دستگاه ادراری و تناسلی مردان است و مهارت ویژه ای در این نوع جراحی ها دارد.
انواع وازکتومی
دو نوع اصلی وازکتومی وجود دارد:
1. وازکتومی با برش
در این روش، پزشک یک یا دو برش کوچک در پوست بیضه ایجاد می کند تا به لوله واز دفران دسترسی پیدا کند.
2. وازکتومی بدون تیغ جراحی
در این روش برشی روی پوست ایجاد نمی شود. به جای آن، سوراخ کوچکی با یک ابزار مخصوص ایجاد شده و لوله ها از آن خارج می شوند.
در هر دو روش، لوله واز دفران:
- گرفته می شود
- بریده می شود
- بسته یا سوزانده می شود تا به هم متصل نشود
در صورت نیاز، محل برش با بخیه بسته می شود.
در وازکتومی چه چیزی برداشته می شود؟
در وازکتومی فقط بخش بسیار کوچکی از لوله واز دفران برداشته می شود. هیچ بخش دیگری از سیستم تولیدمثلی مانند بیضه ها برداشته نمی شود و همه اندام ها به شکل طبیعی باقی می مانند.
وازکتومی چقدر زمان می برد؟
این عمل معمولا بین 15 تا 30 دقیقه طول می کشد و از اعمال سریع و سرپایی محسوب می شود. پس از آن، فرد در همان روز به خانه برمی گردد.
بعد از وازکتومی چه اتفاقی می افتد؟
پس از پایان وازکتومی، محل جراحی پانسمان می شود و وضعیت عمومی فرد برای مدت کوتاهی تحت نظر قرار می گیرد. سپس مرخص می شود.
حدود 2 تا 3 ماه بعد، آزمایش مایع منی انجام می شود تا اطمینان حاصل شود که هیچ اسپرمی در آن وجود ندارد. تا زمان تأیید نتیجه، باید از روش های دیگر جلوگیری استفاده شود.
مزایای وازکتومی
وازکتومی مزایای متعددی دارد، از جمله:
- یکی از مؤثرترین روش های جلوگیری از بارداری
- ساده تر و ایمن تر از بستن لوله های رحمی در خانم ها
- کم هزینه تر از بسیاری از روش های دائمی دیگر
- بی نیازی از مصرف قرص های هورمونی برای خانم ها
- کاهش استرس بارداری ناخواسته در رابطه جنسی
در نتیجه، بسیاری از زوج ها پس از این عمل، آرامش روانی بیشتری را تجربه می کنند.
آیا بعد از وازکتومی رابطه جنسی بهتر می شود؟
وازکتومی معمولا تغییری در مدت زمان رابطه یا توان کنترل انزال ایجاد نمی کند. اما در بسیاری از موارد، چون نگرانی از بارداری وجود ندارد، زوج ها احساس آرامش بیشتر و لذت روانی بالاتری را تجربه می کنند.
برخی مردان نیز با تمرینات تقویت کننده عضلات کف لگن، کنترل بهتری روی انزال خود پیدا می کنند.
خطرات احتمالی وازکتومی
مانند هر جراحی دیگر، وازکتومی هم ممکن است عوارضی داشته باشد، هرچند معمولا خفیف و نادر هستند:
- درد موقت
- التهاب
- خونریزی یا عفونت
- تجمع اسپرم و ایجاد یک توده کوچک
- احساس فشار در بیضه ها
در موارد بسیار نادر، ممکن است درد مزمن پس از وازکتومی رخ دهد که اغلب قابل درمان است.
آیا وازکتومی بعد از سال ها ممکن است شکست بخورد؟
در موارد بسیار نادر، حتی پس از چند سال، ممکن است لوله های بریده شده دوباره به هم متصل شوند. این مسئله معمولا در ماه های اول بیشتر دیده می شود. انجام آزمایش منی پس از عمل، مهم ترین راه اطمینان از موفقیت وازکتومی است.
آیا وازکتومی روی هورمون ها تاثیر دارد؟
وازکتومی هیچ تأثیری بر سطح تستوسترون، میل جنسی، صدای مردانه یا ویژگی های ظاهری مردان ندارد. مقدار، رنگ و ظاهر مایع منی نیز تغییری نمی کند. تنها تفاوت در این است که منی دیگر حاوی اسپرم نیست.
دوران نقاهت بعد از وازکتومی
اکثر مردان بین 8 تا 10 روز بهبود کامل پیدا می کنند. طی چند روز اول بهتر است فعالیت سنگین انجام نشود و از بلند کردن اجسام سنگین تر از 4/5 کیلوگرم خودداری شود.
ورزش های سنگین مانند بدنسازی شدید، فوتبال و ورزش های رزمی بهتر است حداقل تا یک ماه انجام نشود.
چه زمانی می توان رابطه جنسی را از سر گرفت؟
حداقل تا 7 روز پس از وازکتومی باید از هرگونه فعالیت جنسی خودداری کرد. پس از آن، تا زمانی که آزمایش نشان دهد مایع منی بدون اسپرم است، باید از روش های دیگر جلوگیری از بارداری استفاده شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده علائم زیر پس از وازکتومی باید فورا به پزشک مراجعه کرد:
- تب و لرز
- خونریزی شدید
- تغییر رنگ غیرطبیعی پوست
- تورم یا درد شدید
- ترشحات غیرعادی
چرا مردان وازکتومی انجام می دهند؟
دلایل مختلفی برای انجام وازکتومی وجود دارد، از جمله:
- پایان برنامه فرزندآوری
- جلوگیری از بارداری پرخطر برای همسر
- جلوگیری از انتقال بیماری های ژنتیکی
- انتخاب یک روش دائمی و مطمئن
این تصمیم معمولا با مشارکت زوجین گرفته می شود.
آیا وازکتومی دردناک است؟
این عمل با بی حسی موضعی انجام می شود، بنابراین در حین عمل درد زیادی احساس نمی شود. ممکن است کمی کشش یا فشار احساس شود. پس از عمل، درد معمولا خفیف تا متوسط است و با کمپرس سرد و مسکن کنترل می شود.
آیا وازکتومی قابل برگشت است؟
بله، در برخی موارد می توان با عمل جراحی دیگری مسیر را باز کرد. اما موفقیت این عمل تضمین شده نیست. به همین دلیل توصیه می شود پیش از وازکتومی، در صورت تردید، اسپرم ذخیره شود.
آیا بعد از وازکتومی می توان بچه دار شد؟
پس از یک وازکتومی موفق، بدون عمل بازگشت یا ذخیره اسپرم، امکان بچه دار شدن وجود ندارد. بنابراین این تصمیم باید با فکر و آگاهی کامل گرفته شود.
سخنی از نی نی تینی
تصمیم درباره وازکتومی یک انتخاب بزرگ در زندگی مشترک است. این تصمیم بهتر است با گفت وگو، آگاهی و در نظر گرفتن آینده گرفته شود. این روش از نظر پزشکی ایمن، مؤثر و نسبت به بسیاری از روش ها ساده تر است، اما همچنان نیازمند اطمینان قلبی زوجین است.
در صورت داشتن هرگونه سؤال یا نگرانی، مراجعه به یک پزشک متخصص می تواند بهترین راهنمای شما باشد.
اگر درباره وازکتومی تجربه، سؤال یا نظری دارید، آن را در بخش دیدگاه ها با ما و دیگران به اشتراک بگذارید. مشارکت شما می تواند به بسیاری از زوج ها در تصمیم گیری آگاهانه کمک کند.
