اگر حس می کنی یک سمت بدن فرزندت سریع تر یا بیشتر از سمت دیگر رشد می کند، ممکن است با وضعیت همی هیپرپلازی در کودکان روبه رو باشیم. این وضعیت که در منابع پزشکی با نام همی هیپرتروفی در کودکان یا «سندروم رشد بیش از حد» نیز شناخته می شود، یک اختلال مادرزادی نادر است. از آنجا که این تفاوت رشد می تواند احتمال ابتلا به برخی تومورهای دوران کودکی مانند تومور ویلمز (نوعی سرطان کلیه) و هپاتوبلاستوما (سرطان کبد در کودکان) را افزایش دهد، آگاهی و پیگیری دقیق اهمیت زیادی دارد. در ادامه این مقاله در مورد این مشکل مادرزادی در کودکان بیشتر توضیح خواهیم داد.
همی هیپرپلازی در کودکان چیست؟
همی هیپرپلازی در کودکان زمانی رخ می دهد که یک طرف بدن (برای مثال یکی از پاها، بازوها یا نیمی از صورت) بیشتر از طرف مقابل رشد می کند. این رشد ممکن است شامل اندام های داخلی به ویژه در ناحیه شکم نیز باشد.
در بسیاری از کودکان، این اختلاف ابتدا بسیار خفیف است و شاید حتی به چشم نیاید، اما با بزرگ تر شدن کودک، تفاوت ها واضح تر می شود.
برای مادرانی که نگران هستند، باید گفت که خیلی از بچه ها با وجود این تفاوت ها، زندگی طبیعی دارند؛ مهم این است که رشد کودک تحت نظر پزشک متخصص باشد.
این وضعیت چه کودکانی را درگیر می کند؟
همی هیپرپلازی در کودکان از بدو تولد وجود دارد، اما همیشه بلافاصله تشخیص داده نمی شود. برخی نوزادان همان ابتدای تولد تفاوت اندازه بدنشان مشخص است؛ اما در مواردی، تفاوت ها با گذشت زمان و رشد بیشتر خود را نشان می دهد.
این اختلال در دختران و پسران به یک اندازه دیده می شود و هیچ عامل محیطی یا رفتاری مادر باعث ایجاد آن نمی شود.
شیوع همی هیپرتروفی در کودکان چقدر است؟
این اختلال بسیار نادر است. رایج ترین زیرگروه آن یعنی «سندروم بک ویت–ویدمن» طبق آمار جهانی حدود یک مورد در هر یازده هزار تولد دیده می شود. در منابع فارسی نیز گزارش ها نشان می دهد که این وضعیت در ایران هم وجود دارد، اما به دلیل ناشناخته بودن، ممکن است در برخی کودکان دیر تشخیص داده شود.
همی هیپرپلازی چگونه روی کودک تأثیر می گذارد؟
واضح ترین علامت در همی هیپرپلازی در کودکان تفاوت اندازه در بخش های قرینه بدن است؛ مثلا یک پا ممکن است بلندتر یا ضخیم تر از پای دیگر باشد، یا یک سمت صورت برجسته تر به نظر برسد.
اما موضوع مهم تر، افزایش احتمال بروز برخی سرطان های کودکی است که به همین دلیل پزشکان معمولا انجام غربالگری های منظم را توصیه می کنند.
غربالگری های ضروری تا 7 سالگی شامل موارد زیر است:
- سونوگرافی شکم برای بررسی احتمال ایجاد تومور
- آزمایش خون برای بررسی سطح پروتئین AFP که می تواند نشانه ای از سرطان کبد باشد
این غربالگری ها معمولا هر چند ماه یک بار انجام می شود و باعث می شود اگر مشکلی ایجاد شود، خیلی زود تشخیص داده شود.
علائم و علت همی هیپرتروفی در کودکان
علائم همی هیپرپلازی در کودکان چیست؟
برجسته ترین علامت، بزرگ شدن یک سمت بدن نسبت به سمت دیگر است. گاهی این اختلاف بسیار کم است و شاید تنها یک مادر دقیق متوجه آن شود، اما با گذشت زمان محسوس تر می شود.
علائم دیگری که ممکن است همراه این وضعیت دیده شوند و معمولا مربوط به سندروم بک ویت–ویدمن هستند، عبارت اند از:
- چین خوردگی های غیرعادی روی لاله گوش
- نقص در دیواره شکم در نوزادی
- بزرگ تر بودن اندام های داخلی مانند کبد، کلیه یا لوزالمعده
- زبان بزرگ تر از حالت معمول
- کاهش قند خون در دوران نوزادی
تفاوت همی هیپرپلازی و همی آتروفی چیست؟
هر دو وضعیت باعث تفاوت اندازه در بخش های مختلف بدن می شوند، اما مکانیسم آن ها متفاوت است:
- همی آتروفی یعنی یک سمت بدن کمتر رشد کرده یا تحلیل رفته است.
- همی هیپرپلازی در کودکان یعنی یک سمت بیشتر از حد معمول رشد می کند و معمولا چند بخش بدن را هم زمان تحت تأثیر قرار می دهد.
علت بروز این اختلال چیست؟
در برخی موارد، این وضعیت به دلیل یک اختلال ژنتیکی به نام سندروم بک ویت–ویدمن ایجاد می شود. اما در بسیاری از کودکان، هیچ علت مشخصی یافت نمی شود و به صورت «اتفاقی» رخ می دهد.
منابع معتبر ایرانی مانند مقالات دانشگاه علوم پزشکی تهران نیز اشاره می کنند که علت این اختلال در اغلب موارد ناشناخته است و ارتباطی با رفتارهای دوران بارداری ندارد.
تشخیص همی هیپرپلازی در کودکان
چطور این اختلال تشخیص داده می شود؟
هیچ آزمایش مشخص و واحدی برای تشخیص همی هیپرپلازی در کودکان وجود ندارد. پزشک ابتدا جسم کودک را معاینه می کند و اگر تفاوت سمت راست و چپ بدن به چشم بیاید، برای بررسی علت، آزمایش های ژنتیک انجام می شود.
برای ارزیابی سلامت اندام های داخلی نیز سونوگرافی های دوره ای ضروری است تا هرگونه رشد غیرطبیعی یا تومور احتمالی زود تشخیص داده شود.
درمان همی هیپرپلازی در کودکان
آیا این بیماری درمان قطعی دارد؟
خیر، درمان قطعی وجود ندارد؛ اما پزشک با یک برنامه منظم، علائم و تغییرات بدن کودک را کنترل می کند. خوشبختانه بسیاری از بچه ها با مراقبت مناسب، زندگی کاملا طبیعی خواهند داشت.
درمان ها شامل چه چیزهایی هستند؟
بسته به شدت اختلاف رشد، تیم درمان ممکن است شامل متخصصان مختلف باشد، مثل:
- فوق تخصص کبد
- ارتوپد
- فوق تخصص کلیه
- متخصص مغز و اعصاب
- فوق تخصص کودکان
- جراح پلاستیک
این تیم، روند رشد کودک را زیر نظر می گیرد و اگر کوچک ترین نشانه ای از مشکلاتی مثل هپاتوبلاستوما دیده شود، اقدامات لازم را انجام می دهد.
آیا ممکن است کودک به جراحی نیاز داشته باشد؟
بله. در برخی کودکان برای اصلاح اختلاف طول اندام، جراحی پیشنهاد می شود. این جراحی ها ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- طولانی کردن اندام کوتاه تر
- کاهش رشد اندام بلندتر
باشد. نوع جراحی با توجه به شرایط جسمی و سن کودک انتخاب می شود.
عوارض ممکن است چه باشد؟ (H3)
پس از جراحی، کودک ممکن است چند هفته احساس خستگی داشته باشد یا در محل برش جراحی درد شود. بهبود کامل بسته به نوع جراحی متفاوت است.
پیش آگهی و آینده کودک مبتلا به همی هیپرپلازی
کودک چه مسائلی را ممکن است تجربه کند؟
گاهی تفاوت بین اندام ها باعث مشکلاتی مثل سخت تر شدن انتخاب لباس یا کفش مناسب می شود. در برخی کودکان ممکن است این اختلاف روی راه رفتن، دویدن یا خزیدن تأثیر بگذارد.
از سوی دیگر، تا حدود ۷سالگی برنامه غربالگری سرطان باید ادامه پیدا کند.
چشم انداز زندگی یک کودک مبتلا چیست؟
این شرایط مادام العمر است، اما با تشخیص زودهنگام و نظارت دوره ای، خطرات آن به میزان زیادی کاهش پیدا می کند. اگر هم در دوران غربالگری توموری مشاهده شود، معمولا کوچک تر و قابل درمان تر است.
امید به زندگی چقدر است؟
اکثر کودکان مبتلا به همی هیپرپلازی در کودکان عمر طبیعی و زندگی سالمی دارند. وقتی از دوران کودکی عبور کنند، خطر بروز سرطان هم بسیار کمتر می شود.
پیشگیری از همی هیپرپلازی در کودکان
آیا می توان از همی هیپرپلازی پیشگیری کرد؟
همی هیپرپلازی در اغلب موارد به صورت اتفاقی در دوران بارداری رخ می دهد و هیچ راه قطعی برای پیشگیری از آن وجود ندارد. این یعنی مادر یا پدر کار اشتباهی انجام نداده اند و سبک زندگی یا تغذیه هم عامل ایجاد این اختلال نیست.
اگر علت سندروم بک ویت–ویدمن باشد و قصد بارداری مجدد داشته باشید، پزشک ممکن است آزمایش های ژنتیکی را پیشنهاد کند. این آزمایش ها به شناسایی احتمال انتقال اختلالات کروموزومی به فرزندان بعدی کمک می کنند.
همچنین اگر شما یا همسرتان سابقه بیماری های ژنتیکی در خانواده دارید و تصمیم به بارداری دارید، بهتر است با پزشک مشورت کنید و مشاوره قبل از بارداری را در نظر بگیرید. این جلسات معمولا توسط متخصص ژنتیک انجام می شود و می تواند نگرانی ها را کمتر کند.
زندگی با همی هیپرپلازی در کودکان
چه سؤال هایی باید از پزشک درباره همی هیپرپلازی بپرسم؟
اگر فرزندتان مبتلا به همی هیپرپلازی باشد، طبیعی است که سوال های زیادی در ذهن داشته باشید. پرسیدن سؤال های درست کمک می کند مسیر درمان و پیگیری برایتان روشن تر شود. می توانید از پزشک این موارد را بپرسید:
- آیا همی هیپرپلازی کودک من ژنتیکی است یا اتفاقی بوده است؟
- چرا این روش درمانی یا این جراحی برای کودک من پیشنهاد شده است؟
- قبل و بعد از جراحی چه کارهایی می توانم انجام دهم تا کودکم راحت تر باشد؟
- دوران بستری در بیمارستان چقدر طول می کشد؟
- آیا جراحی نیاز به برش دارد و شکل آن چگونه است؟
- کودک من به چه داروهایی نیاز خواهد داشت؟
- بیهوشی و جراحی چه خطراتی برای کودک من دارد؟
- دوره بهبودی بعد از جراحی چقدر طول می کشد؟
- در آینده چه انتظاری باید از سلامت جسمی کودک داشته باشم؟
پرسیدن این سؤال ها کمک می کند تصویر روشن تری از روند درمان و آینده کودک داشته باشید.
سخنی از نی نی تینی
همی هیپرپلازی یا همی هیپرتروفی یک اختلال مادرزادی است که باعث می شود یک سمت بدن بیشتر از سمت دیگر رشد کند. این اختلاف رشد ممکن است در بدو تولد مشخص نباشد، اما به مرور با رشد کودک واضح تر شود. اگر در اندام های کودک تفاوت اندازه، اختلاف طول پا یا عدم تقارن در بدن مشاهده کردید، بهتر است با پزشک متخصص کودکان صحبت کنید.
با توجه به اینکه این وضعیت خطر بروز برخی سرطان های کودکی را افزایش می دهد، تشخیص زودهنگام و انجام غربالگری های منظم اهمیت زیادی دارد.
اگر تجربه ای درباره تشخیص زودهنگام یا پیگیری همی هیپرپلازی دارید، آن را با دیگر والدین به اشتراک بگذارید. تجربه شما ممکن است به آرامش خاطر خانواده دیگری کمک کند.
