سنگ کلیه چیست؟
سنگ کلیه در کودکان یکی از مشکلاتی است که گرچه بیشتر در بزرگسالان دیده می شود، اما کودکان و حتی نوزادان هم ممکن است دچار آن شوند. این بیماری زمانی رخ می دهد که مقدار زیادی از مواد معدنی خاص مانند کلسیم، اگزالات یا اسیداوریک در کلیه ها تجمع پیدا کرده و به مرور زمان بلورهایی سخت یا همان سنگ تشکیل می دهند.
در برخی موارد، بیماری های زمینه ای باعث ایجاد سنگ کلیه در کودکان می شوند، اما در بسیاری از موارد، رژیم غذایی ناسالم و مصرف زیاد نمک نقش مهمی دارد. پزشکان گزارش کرده اند که در سال های اخیر، به دلیل افزایش مصرف فست فود و خوراکی های پرنمک، آمار ابتلای کودکان به سنگ کلیه در حال افزایش است. بنابراین، توجه به تغذیه کودک و نوشیدن آب کافی نقش بسیار مهمی در پیشگیری از این بیماری دارد.
انواع سنگ کلیه در کودکان
سنگ کلیه بر اساس ترکیب شیمیایی آن به چند نوع تقسیم می شود. شناخت نوع سنگ به پزشک کمک می کند تا درمان مؤثرتری انتخاب کند.
1. سنگ های کلسیمی
این نوع شایع ترین نوع سنگ کلیه در کودکان است. معمولا به دلیل مصرف بیش ازحد نمک یا غذاهای حاوی اگزالات مانند اسفناج و آجیل ایجاد می شود. تجمع کلسیم در کلیه ها منجر به تشکیل بلورهایی سخت می شود که به مرور تبدیل به سنگ می گردند.
2. سنگ های سیستینی
این نوع سنگ در اثر بیماری ارثی به نام «سیستینوریا» ایجاد می شود. در این بیماری، کلیه ها قادر نیستند برخی اسیدهای آمینه را به طور طبیعی دفع کنند و همین باعث تشکیل سنگ در کلیه، مثانه یا حالب می شود.
3. سنگ های عفونی (استرووایت)
سنگ های استرووایت بیشتر در افرادی دیده می شود که سابقه عفونت های مکرر مجاری ادراری دارند. اگرچه این نوع سنگ در زنان شایع تر است، اما ممکن است در دختران خردسال نیز در پی عفونت های مکرر ادراری ایجاد شود.
4. سنگ های اسیداوریکی
این نوع سنگ معمولا در افرادی دیده می شود که سطح اسیداوریک بدنشان بالاست، مانند مبتلایان به نقرس یا کودکانی که تحت درمان شیمی درمانی قرار گرفته اند.
علائم سنگ کلیه در کودکان
نشانه های سنگ کلیه در کودکان ممکن است از یک کودک به کودک دیگر متفاوت باشد، اما معمولا شامل موارد زیر است:
- درد شدید در ناحیه پهلو یا کمر: این درد می تواند ناگهانی و بسیار آزاردهنده باشد.
- سوزش یا درد هنگام ادرار: به ویژه اگر سنگ در مسیر خروجی ادرار قرار گرفته باشد.
- حالت تهوع و استفراغ: به علت درد یا تحریک اعصاب کلیه.
- وجود خون در ادرار کودکان: ادرار ممکن است صورتی، قرمز یا قهوه ای شود.
- ادرار تیره یا کدر: که ممکن است به دلیل وجود عفونت یا ذرات سنگ باشد.
- تب و لرز: اگر همراه با سنگ کلیه، عفونت ادراری نیز وجود داشته باشد.
توجه داشته باشید که در کودکان کوچک تر، تشخیص این علائم دشوارتر است چون ممکن است نتوانند درد خود را توضیح دهند. در چنین شرایطی بی قراری، گریه هنگام ادرار یا کاهش حجم ادرار می تواند نشانه ای از سنگ کلیه باشد.
علت سنگ کلیه در کودکان چیست؟
سنگ کلیه در کودکان معمولا زمانی ایجاد می شود که ترکیب مواد معدنی و مایعات در بدن دچار عدم تعادل شود. در این حالت، مواد معدنی مانند کلسیم، اگزالات یا اسیداوریک بیش از حد در ادرار تجمع پیدا کرده و به مرور زمان به شکل کریستال و سپس سنگ در کلیه رسوب می کنند. این مشکل می تواند دلایل مختلفی داشته باشد که در ادامه به مهم ترین آن ها اشاره می کنیم:
1. کم نوشی و کمبود آب
نوشیدن ناکافی مایعات، به ویژه در کودکان فعال یا آن هایی که زیاد عرق می کنند، یکی از اصلی ترین دلایل تشکیل سنگ کلیه در کودکان است. وقتی بدن آب کافی دریافت نکند، ادرار غلیظ تر می شود و مواد معدنی موجود در آن راحت تر به بلور تبدیل می شوند.
2. مصرف زیاد نمک و غذاهای فرآوری شده
مصرف بیش از حد نمک باعث افزایش دفع کلسیم از طریق ادرار می شود و این موضوع احتمال تشکیل سنگ های کلسیمی را بالا می برد. امروزه بسیاری از کودکان به دلیل مصرف چیپس، فست فود و خوراکی های بسته بندی شده دچار این مشکل می شوند.
3. سابقه خانوادگی یا ژنتیکی
اگر در خانواده سابقه ابتلا به سنگ کلیه وجود داشته باشد، احتمال بروز آن در کودکان نیز بیشتر است. برخی از اختلالات ارثی مانند سیستینوریا یا مشکلات متابولیکی باعث می شوند بدن کودک تمایل بیشتری به تشکیل سنگ داشته باشد.
4. مصرف ناکافی میوه و سبزیجات
میوه ها و سبزیجات سرشار از پتاسیم و سیترات هستند که به کاهش تشکیل سنگ کمک می کنند. وقتی رژیم غذایی کودک فاقد این مواد باشد، خطر تجمع مواد معدنی در کلیه ها افزایش می یابد.
5. عفونت های مکرر ادراری
برخی از کودکان دچار عفونت های مکرر مجاری ادراری می شوند. این عفونت ها می توانند باعث تغییر در ترکیب شیمیایی ادرار شده و زمینه ساز تشکیل سنگ شوند، به ویژه سنگ های موسوم به استرووایت.
6. بیماری ها و اختلالات زمینه ای
بعضی از بیماری ها مانند پرکاری غده پاراتیروئید، مشکلات متابولیسم کلسیم، نقرس یا برخی داروهای خاص (مثلا داروهای دیورتیک) می توانند در ایجاد سنگ کلیه در کودکان نقش داشته باشند. همچنین در موارد نادر، مصرف زیاد مکمل های کلسیم بدون مشورت پزشک نیز ممکن است منجر به سنگ شود.
7. بی تحرکی و سبک زندگی ناسالم
کودکانی که فعالیت بدنی کمی دارند یا مدت زیادی در حالت نشسته هستند، بیشتر در معرض تشکیل سنگ کلیه قرار می گیرند. فعالیت بدنی منظم به جریان بهتر خون در کلیه ها و خروج مواد زائد از بدن کمک می کند.
روش های تشخیص سنگ کلیه در کودکان
پزشک برای تشخیص دقیق سنگ کلیه در کودکان معمولا از ترکیبی از آزمایش ها و تصویربرداری ها استفاده می کند تا محل، اندازه و نوع سنگ را مشخص کند.
- آزمایش ادرار (Urinalysis): برای بررسی وجود خون، عفونت یا کریستال های خاص در ادرار.
- آزمایش سطح اسیداوریک: به پزشک کمک می کند تا نوع سنگ را تشخیص دهد.
- سونوگرافی کلیه و شکم: یکی از روش های بدون درد و رایج برای مشاهده سنگ هاست.
- سی تی اسکن (CT Scan): در مواردی که نیاز به دقت بیشتر باشد.
- ام آر آی (MRI) یا عکس اشعه ایکس از شکم: برای ارزیابی وضعیت کلی کلیه ها و سنگ ها.
پس از یافتن سنگ، پزشک ممکن است آن را برای بررسی آزمایشگاهی ارسال کند تا مشخص شود از چه موادی تشکیل شده است. این کار به پیشگیری از بازگشت مجدد سنگ کمک می کند.
درمان سنگ کلیه در کودکان
روش درمان بستگی به اندازه و نوع سنگ دارد. در بسیاری از موارد، سنگ کلیه در کودکان بدون نیاز به جراحی و با مراقبت در منزل دفع می شود.
درمان های خانگی و دارویی
- افزایش مصرف آب: نوشیدن آب فراوان به دفع طبیعی سنگ کمک می کند.
- داروهای مسکن: برای کنترل درد، به ویژه زمانی که سنگ در حال حرکت در مجاری ادراری است.
- آنتی بیوتیک ها: اگر همراه با سنگ، عفونت وجود داشته باشد.
- تغییر رژیم غذایی: کاهش مصرف نمک، نوشابه، خوراکی های صنعتی و افزایش مصرف میوه و سبزیجات تازه.
درمان های تخصصی
اگر سنگ بسیار بزرگ باشد یا خودبه خود دفع نشود، ممکن است نیاز به جراحی یا روش های پیشرفته تر باشد، مانند:
- سنگ شکنی با امواج صوتی (ESWL)
- خارج کردن سنگ با آندوسکوپی
- جراحی باز (در موارد نادر)
پس از درمان، پزشک معمولا توصیه می کند کودک مصرف مایعات را بالا نگه دارد و تغذیه متعادلی داشته باشد تا از عود مجدد سنگ جلوگیری شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر کودک شما یکی از علائم زیر را نشان داد، بهتر است فورا به پزشک یا متخصص کلیه کودکان مراجعه کنید:
- درد شدید یا مداوم در پهلو یا کمر
- ادرار خونی یا تیره رنگ
- تب بالا و لرز
- بی قراری شدید یا استفراغ مکرر
به خاطر داشته باشید که تشخیص و درمان زودهنگام سنگ کلیه در کودکان از آسیب جدی به کلیه ها جلوگیری می کند و روند بهبودی را سریع تر می سازد.
سخنی از نی نی تینی
سنگ کلیه در کودکان گرچه ممکن است در نگاه اول بیماری بزرگسالان به نظر برسد، اما در سال های اخیر به یکی از مشکلات شایع در میان کودکان تبدیل شده است. آگاهی والدین از نشانه ها، دلایل و روش های درمانی این بیماری می تواند نقش بسیار مهمی در پیشگیری و درمان به موقع آن داشته باشد.
تغذیه سالم، مصرف آب کافی، کاهش مصرف نمک و پرهیز از نوشیدنی های صنعتی از مهم ترین راه های جلوگیری از تشکیل سنگ کلیه در کودکان هستند. در صورت مشاهده هرگونه علامت مشکوک مانند ادرار خونی، درد پهلو یا تب، بهتر است فورا به پزشک مراجعه کنید تا از بروز عوارض جدی تر پیشگیری شود.
در نهایت، با مراقبت دقیق و پیروی از توصیه های پزشکی، بیشتر موارد سنگ کلیه در کودکان به خوبی درمان می شوند و کودک می تواند بدون مشکل به زندگی عادی خود بازگردد. آگاهی، پیشگیری و مراجعه به موقع به پزشک، کلید اصلی حفظ سلامت کلیه های کودک شماست.
اگر شما هم تجربه ای از سنگ کلیه در کودکان دارید یا به دنبال راهی برای پیشگیری از آن هستید، دیدگاه خود را در بخش نظرات با دیگر والدین به اشتراک بگذارید. پرسش هایتان را بنویسید تا با پاسخ های تخصصی راهنمایی تان کنیم.
