آب بخش بزرگی از بدن انسان را تشکیل می دهد و نقش حیاتی در سلامت ما دارد. حدود 50 تا 70 درصد بدن از آب ساخته شده و این مایع حیاتی وظیفه دارد دمای بدن را متعادل نگه دارد، سموم را از بدن دفع کند و از بافت ها و مفاصل محافظت کند. هنگامی که بدن به اندازه کافی آب دریافت نکند، کم آبی بدن در کودکان یا همان دهیدراسیون رخ می دهد.
در این شرایط، نه تنها آب بدن کاهش می یابد، بلکه ممکن است بدن برخی مواد معدنی مهم خود مانند سدیم و پتاسیم را نیز از دست بدهد؛ موادی که برای تعادل مایعات و عملکرد صحیح قلب و عضلات حیاتی هستند. بنابراین کم آبی بدن در کودکان موضوعی مهم است و باید به آن توجه کرد و هر چه سریع تر به فکر درمان آن بود.
علل کم آبی بدن در کودکان
کم آبی بدن در کودکان می تواند به دلایل مختلفی رخ دهد. شایع ترین علت آن استفراغ و اسهال است که باعث از دست رفتن آب و الکترولیت های بدن می شود. گاهی نیز کودکان در هوای گرم، به ویژه هنگام بازی و فعالیت زیاد، دچار کم آبی می شوند، چون به اندازه کافی آب نمی نوشند.
در برخی موارد، کودک ممکن است به دلیل گلودرد یا بیماری های ویروسی تمایلی به نوشیدن آب نداشته باشد. نوزادان نیز ممکن است به دلیل مشکلات در شیر خوردن یا تغذیه ناکافی دچار کم آبی شوند.
برای جلوگیری از این مشکل، والدین باید به علائم هشداردهنده توجه کنند و در صورت مشاهده نشانه های کم آبی بدن در کودکان، سریعا اقدام به جبران مایعات بدن کودک کنند.
نشانه ها و علائم کم آبی بدن در کودکان
علائم کم آبی بدن در کودکان بسته به شدت آن متفاوت است. در مراحل خفیف یا متوسط، ممکن است نشانه هایی مانند موارد زیر دیده شود:
- خشکی دهان و لب ها
- کاهش اشک هنگام گریه
- تعداد کم پوشک خیس یا کاهش دفعات ادرار
- گود افتادن چشم ها
- فرورفتگی ملاج در نوزادان
- بی قراری یا تحریک پذیری کودک
اما اگر کم آبی بدن در کودکان شدیدتر شود، علائم خطرناک تری بروز پیدا می کند، از جمله:
- خواب آلودگی یا بی حالی شدید
- تنفس سریع یا کوتاه
- عدم وجود اشک هنگام گریه
- سرگیجه یا ناتوانی در ایستادن
- نداشتن ادرار در بیش از 12 ساعت
- حتی بیهوشی
در صورتی که هر یک از علائم بالا را مشاهده کردید، فورا کودک را به مرکز درمانی ببرید یا با اورژانس تماس بگیرید.
آیا کم آبی بدن در کودکان خطرناک است؟
بله. در صورت پیشرفت، کم آبی بدن در کودکان می تواند بسیار خطرناک باشد. اگر مایعات بدن کودک به موقع جایگزین نشود، ممکن است منجر به تشنج، آسیب مغزی یا حتی مرگ شود. بنابراین، درمان سریع و به موقع این وضعیت از اهمیت زیادی برخوردار است.
درمان کم آبی بدن در کودکان
در بسیاری از موارد، کم آبی خفیف یا متوسط در کودکان را می توان در خانه درمان کرد. اگر کودک شما بیش از یک سال دارد، بهترین روش، افزایش دریافت مایعات است. می توانید از گزینه های زیر کمک بگیرید:
- آب یا تکه های یخ
- محلول های مخصوص جبران کم آبی (ORS) که ترکیبی از آب، قند و نمک هستند و در داروخانه ها موجودند. نمونه هایی مانند «پدیالایت» یا محلول های مشابه ایرانی (که پزشک نیز ممکن است نوع خانگی آن را پیشنهاد دهد) مفید هستند.
- آب گوشت یا سوپ های رقیق
- ژله یا دسرهای ژلاتینی برای کودکان بزرگ تر
- بستنی یخی یا یخ پاپ های حاوی الکترولیت برای کاهش گرما و افزایش آب بدن
اگر کودک زیر یک سال دارد، حتما باید با پزشک متخصص اطفال مشورت کنید تا روش صحیح جبران مایعات و کم آبی بدن در کودکان مشخص شود.
چه زمانی باید با پزشک تماس بگیرم؟
در صورتی که هر یک از نشانه های کم آبی بدن در کودکان را در فرزند خود مشاهده کردید، با پزشک کودکتان تماس بگیرید. در مراحل اولیه می توان کم آبی بدن کودکان را در خانه درمان کرد، اما در موارد زیر باید سریعا به پزشک مراجعه کنید:
- اگر کودک بیش از چند ساعت هیچ مایعی ننوشیده است
- اگر نوزاد 24 ساعت شیر مادر یا شیر خشک نخورده است
- اگر علائم خشکی دهان یا کاهش ادرار بهبود نیافته است
- اگر استفراغ کودک به رنگ سبز، قرمز یا قهوه ای است
- اگر بیش از 3 روز از غذا خوردن امتناع می کند
پیشگیری از کم آبی بدن کودکان
پیشگیری همیشه بهتر از درمان است. با رعایت چند نکته ساده می توانید از بروز کم آبی بدن کودکان جلوگیری کنید:
- هنگام بیماری کودک، مایعات بیشتری به او بدهید.
- اگر استفراغ دارد، هر چند دقیقه مقدار کمی مایع به او بدهید.
- در روزهای گرم تابستان، حتما کودک را تشویق به نوشیدن آب کنید.
- از نوشیدنی های شیرین یا کافئین دار پرهیز کنید.
- در کنار وعده های غذایی، همیشه آب سرو کنید.
- بطری آب را همراه خود یا در کیف کودک قرار دهید.
- برای کودکان بزرگ تر از قمقمه های فلزی عایق دار استفاده کنید تا آب خنک بماند.
اگر نگران میزان دریافت آب کودک هستید، با پزشک اطفال مشورت کنید. او می تواند بر اساس وزن و شرایط فرزندتان، میزان دقیق مایعات مورد نیاز را توصیه کند.
سخنی از نی نی تینی
کم آبی بدن در کودکان یک موضوع جدی است که والدین باید آن را بشناسند و به موقع اقدام کنند. تشخیص زودهنگام علائم و تأمین سریع آب و الکترولیت ها، بهترین راه برای جلوگیری از عوارض خطرناک است. با کمی توجه و آگاهی، می توان از این وضعیت پیشگیری کرد و سلامت کودک را حفظ نمود.
آیا تجربه ای از کم آبی بدن در فرزندتان دارید؟ تجربه تان را در بخش نظرات با ما و دیگر والدین به اشتراک بگذارید تا همه از راهکارهای مفید شما بهره مند شوند.
