هیچ چیز برای یک مادر نگران کننده تر از دیدن چشم قرمز و متورم فرزندش نیست. گل مژه در کودکان یکی از مشکلات شایع چشمی است که معمولا باعث درد، سوزش و تورم لبه ی پلک می شود. خوشبختانه بیشتر موارد گل مژه با مراقبت های خانگی و رعایت بهداشت به راحتی درمان می شوند. در ادامه با علت، علائم، تشخیص و درمان گل مژه در کودکان آشنا می شویم تا بتوانید بهترین مراقبت را از چشم های کوچک و حساس فرزندتان داشته باشید.
گل مژه در کودکان چیست؟
گل مژه در کودکان نوعی برآمدگی قرمز و دردناک در لبه ی پلک چشم است که معمولا شبیه یک جوش کوچک یا دمل به نظر می رسد. این عارضه در اثر التهاب یکی از غدد چربی موجود در پلک ایجاد می شود.
گل مژه ممکن است در پلک بالا یا پایین ظاهر شود و معمولا تنها در یک چشم دیده می شود، اما در برخی موارد می تواند هم زمان هر دو پلک را درگیر کند.
گاهی والدین در ابتدا تصور می کنند این برآمدگی، نوعی جوش پوستی ساده است، اما تفاوت اصلی گل مژه با جوش در این است که در گل مژه، غده ی چربی آلوده به باکتری شده و در نتیجه ناحیه دچار التهاب، درد و ورم می شود.
علت گل مژه در کودکان چیست؟
علت اصلی گل مژه در کودکان، عفونت در غدد چربی پلک (به ویژه غدد سباسه) است. این عفونت معمولا به وسیله ی باکتری ای به نام استافیلوکوک اورئوس (Staphylococcus aureus) ایجاد می شود.
این باکتری به طور طبیعی روی پوست بیشتر افراد وجود دارد و تا زمانی که وارد غده ی چربی نشود، مشکلی ایجاد نمی کند. اما وقتی به دلیل لمس کردن چشم با دست های آلوده یا رعایت نکردن بهداشت چشم به داخل غده نفوذ کند، باعث التهاب و تجمع چرک می شود.
عوامل دیگری که احتمال بروز گل مژه را در کودکان افزایش می دهند عبارت اند از:
- شست وشوی ناکافی دست ها، به ویژه قبل از تماس با چشم
- استفاده از حوله یا روبالشی مشترک
- مالش مداوم چشم ها
- تماس با گرد و غبار یا آلودگی هوا
- سیستم ایمنی ضعیف به دلیل سرماخوردگی یا بیماری های ویروسی
نکته مهم این است که گل مژه واگیردار نیست، اما اگر کودک عادت به مالیدن چشم ها داشته باشد، ممکن است عفونت از یک چشم به چشم دیگر منتقل شود.
چه کودکانی بیشتر در معرض گل مژه هستند؟
گل مژه در کودکان از جمله شایع ترین مشکلات چشمی است. تقریبا همه ی کودکان ممکن است حداقل یک بار آن را تجربه کنند. بااین حال، بعضی کودکان بیشتر در معرض ابتلا هستند، از جمله:
- کودکانی که سابقه ی قبلی گل مژه دارند
- کودکان مبتلا به درماتیت سبورئیک (نوعی شوره ی پوستی در صورت و پلک)
- مبتلایان به بیماری های پوستی مانند روزاسه
- کودکان مبتلا به دیابت یا اختلالات قند خون
- کودکانی که تغییرات هورمونی (در دوران بلوغ) را تجربه می کنند
- کودکانی که از لنز تماسی استفاده می کنند و به درستی آن را تمیز نمی کنند
در نتیجه، رعایت بهداشت روزانه ی چشم و پوست اطراف آن در پیشگیری از گل مژه بسیار مؤثر است.
علائم گل مژه در کودکان
علائم گل مژه در کودکان ممکن است از یک کودک تا دیگری کمی متفاوت باشد، اما شایع ترین نشانه ها شامل موارد زیر است:
- قرمزی و تورم در لبه ی پلک
- درد یا سوزش در ناحیه ی درگیر
- احساس جسم خارجی یا فشار در چشم
- ترشح مایع زرد رنگ (چرک) از محل گل مژه
- پوسته ریزی در اطراف پلک یا چسبندگی مژه ها هنگام بیدار شدن
- در موارد نادر، اشک ریزش یا حساسیت به نور
گاهی ممکن است گل مژه در ابتدا تنها کمی قرمز و متورم باشد، اما طی 24 تا 48 ساعت به تدریج چرکی شود و باعث ناراحتی بیشتری گردد. اگر تورم پلک شدید شود یا تب و قرمزی به اطراف چشم گسترش یابد، باید سریعا به پزشک مراجعه کرد.
تشخیص گل مژه در کودکان چگونه انجام می شود؟
تشخیص گل مژه در کودکان معمولا ساده است و با معاینه ی ظاهری توسط پزشک انجام می شود. پزشک با بررسی پلک، مژه ها و پوست اطراف چشم، به راحتی می تواند گل مژه را از بیماری های مشابه مانند شالازیون (Chalazion) یا بلفاریت (التهاب مزمن پلک) تشخیص دهد.
در موارد خاص که گل مژه مکررا تکرار می شود یا به درمان پاسخ نمی دهد، ممکن است پزشک برای بررسی دقیق تر از تست های تکمیلی مانند بررسی سطح قند خون یا آزمایش عفونت های باکتریایی استفاده کند.
والدین نباید خودسرانه از پمادها یا داروهای خانگی استفاده کنند؛ چراکه بعضی داروها می توانند باعث تحریک بیشتر چشم شوند.
درمان گل مژه در کودکان
درمان گل مژه در کودکان معمولا ساده و خانگی است و در اغلب موارد بدون نیاز به داروهای قوی برطرف می شود. اما رعایت چند نکته کلیدی در روند بهبودی بسیار اهمیت دارد:
- کمپرس گرم:
قرار دادن حوله یا پارچه تمیز و گرم (نه داغ) روی چشم کودک به مدت 10 تا 15 دقیقه، روزی 3 تا 4 بار، باعث باز شدن غده و تخلیه ی طبیعی چرک می شود.
دمای پارچه باید قابل تحمل باشد تا به پوست لطیف کودک آسیب نزند. - عدم فشار یا دست کاری گل مژه:
هرگز اجازه ندهید کودک گل مژه را فشار دهد یا آن را بخاراند. این کار می تواند باعث گسترش عفونت به سایر نقاط چشم شود. - رعایت بهداشت دست ها و صورت:
شستن دست ها قبل از لمس صورت و تمیز نگه داشتن پلک ها از اصول اصلی درمان و پیشگیری است. برای شست وشوی پلک می توان از پنبه آغشته به آب گرم یا شامپو بچه رقیق شده استفاده کرد. - پرهیز از آرایش چشم:
تا زمان بهبودی کامل، کودک نباید از لوازم آرایش چشمی یا لنز استفاده کند.
همچنین باید از اشتراک گذاری لوازم شخصی مانند حوله یا روبالشی پرهیز شود. - پماد آنتی بیوتیک:
در برخی موارد پزشک پماد آنتی بیوتیکی تجویز می کند. این دارو باعث تسریع در از بین رفتن گل مژه نمی شود، اما از گسترش عفونت به سایر نواحی جلوگیری می کند.
اگر گل مژه در عرض یک هفته بهبود نیابد یا بزرگ تر شود، باید پزشک متخصص اطفال یا چشم پزشک کودک را معاینه کند. گاهی ممکن است نیاز به تخلیه ی کوچک در مطب باشد.
عوارض احتمالی گل مژه در کودکان
در بیشتر موارد، گل مژه بدون عارضه خاصی بهبود می یابد. اما در موارد نادر، اگر عفونت گسترش یابد، ممکن است به سلولیت پلکی (Cellulitis) تبدیل شود.
این عارضه باعث تورم شدید، درد و گاهی تب می شود و نیاز به درمان فوری با آنتی بیوتیک خوراکی دارد.
در صورت مشاهده ی علائم زیر، مراجعه سریع به پزشک ضروری است:
- تب یا لرز
- قرمزی و ورم گسترده در اطراف چشم
- کاهش دید یا دوبینی
- درد شدید هنگام حرکت دادن چشم
نکات مهم درباره گل مژه در کودکان
- گل مژه نوعی التهاب یا عفونت لبه ی پلک است.
- در کودکان شایع تر از بزرگسالان است.
- کمپرس گرم ساده ترین و مؤثرترین درمان است.
- در موارد نادر ممکن است عفونت گسترش یافته و به درمان دارویی نیاز باشد.
- رعایت بهداشت دست و چشم از تکرار گل مژه جلوگیری می کند.
راهنمای مراجعه به پزشک کودک
برای بهره بردن هرچه بیشتر از ویزیت پزشک:
- قبل از مراجعه، سؤالات خود را یادداشت کنید.
- نام داروها و دستورهای پزشک را بنویسید تا فراموش نکنید.
- اگر دارویی جدید تجویز شد، درباره نحوه مصرف و عوارض جانبی آن سؤال کنید.
- در مورد زمان بهبود و نحوه مراقبت در خانه سؤال بپرسید.
- اطلاعات تماس پزشک را برای مواقع ضروری در دسترس داشته باشید.
سخنی از نی نی تینی
گل مژه در کودکان معمولا مسئله ای جدی نیست و با مراقبت های خانگی و رعایت بهداشت به خوبی درمان می شود. اما نکته مهم این است که اجازه ندهید کودک چشم خود را بمالد یا به گل مژه دست بزند. اگر متوجه شدید گل مژه در عرض چند روز بهبود نمی یابد، یا قرمزی و درد گسترش پیدا کرده، حتما به پزشک مراجعه کنید تا از بروز عفونت های عمیق تر پیشگیری شود.
همچنین، برای جلوگیری از تکرار گل مژه اقدامات زیر را انجام دهید:
- هر شب قبل از خواب پلک های کودک را با آب ولرم تمیز کنید.
- از تماس کودک با وسایل آلوده مانند دستمال یا حوله دیگران جلوگیری کنید.
- رژیم غذایی کودک را تقویت کنید تا سیستم ایمنی بدنش در برابر باکتری ها مقاوم تر شود.
سلامت چشم کودکتان ارتباط مستقیم با رعایت نکات کوچک اما مهم بهداشتی دارد. با توجه و دقت روزانه، می توانید از تکرار این مشکل ساده اما آزاردهنده جلوگیری کنید.
اگر شما هم تجربه ای از گل مژه در کودکان دارید، یا روش خاصی برای کاهش التهاب و بهبود سریع تر چشم فرزندتان به کار برده اید، در بخش دیدگاه ها با ما و دیگر والدین به اشتراک بگذارید. تجربه های شما می تواند برای مادران دیگر بسیار مفید باشد.
