کودک مغرور

کودکان می توانند بااعتمادبه نفس باشند و این ویژگی بسیار ارزشمند است. اما گاهی مرز میان اعتمادبه نفس سالم و غرور، بسیار باریک و نامحسوس است. اگر فرزندتان به سمت رفتارهای متکبرانه برود، ممکن است شروع کند به زیاد تعریف کردن از خودش، پنهان کردن ضعف هایش یا کوچک شمردن دیگران برای اینکه احساس بهتری نسبت به خودش پیدا کند.

در چنین شرایطی، والدین با این پرسش روبه رو می شوند: با کودک مغرور چه باید کرد؟ آیا این رفتار گذراست یا نیاز به اصلاح جدی دارد؟ در ادامه این مقاله به طور کامل توضیح خواهیم داد.

کودک مغرور یعنی چه؟ تعریف دقیق غرور چیست؟

پیش از هر اقدامی، لازم است بدانیم غرور دقیقا به چه معناست. غرور به معنای «نشان دادن نگرشی توهین آمیز از برتری نسبت به دیگران» است.

به زبان ساده تر، وقتی کودک خود را بالاتر از دیگران می بیند، موفقیت هایش را بزرگ نمایی می کند و ارزش دیگران را نادیده می گیرد، با نشانه های یک کودک مغرور روبه رو هستیم.

در منابع روان شناسی کودک نیز اشاره شده است که غرور ناسالم معمولا با کمبود مهارت های اجتماعی و ضعف در همدلی همراه است. این نکته بسیار مهم است، زیرا به ما نشان می دهد پشت این رفتار، اغلب مسئله ای عمیق تر وجود دارد.

رفتارهای کودک مغرور چگونه دیده می شود؟

هم نشینی با کودک مغرور معمولا برای همسالان خوشایند نیست. خودبزرگ بینی و نگاه از بالا به پایین باعث می شود دیگر کودکان او را کمتر دوست داشته باشند یا حتی از او فاصله بگیرند. هیچ پدر و مادری دوست ندارد فرزندش به دلیل رفتارهایش طرد شود یا تنها بماند.

نکته مهم این است که کودکان با غرور به دنیا نمی آیند. این نگرش منفی به مرور زمان شکل می گیرد.

بیشتر کودکانی که رفتار متکبرانه نشان می دهند، در واقع باهوش، بااستعداد و دارای اعتمادبه نفس بالا هستند. مشکل زمانی آغاز می شود که اعتمادبه نفس با فروتنی و تواضع همراه نباشد. در این حالت، غرور بیش ازحد تمام ویژگی های مثبت کودک را تحت الشعاع قرار می دهد.

اگر متوجه شدید فرزندتان نشانه های یک کودک مغرور را بروز می دهد، اقداماتی وجود دارد که می تواند این وضعیت را تعدیل کند و به او کمک کند روابط دوستانه تری با همسالانش داشته باشد.

راهکار کنترل کودک مغرور در خانه

1- ریشه مشکل را شناسایی کنید

به گذشته رشد فرزندتان نگاه کنید. آیا او در خردسالی بسیار باهوش بود و شما او را جلوی مهمان ها یا بزرگ ترها به نمایش می گذاشتید تا مایه افتخارتان باشد؟

آیا به طور ناخواسته این پیام را به او منتقل کرده اید که «تو مرکز جهان هستی»؟ چنین پیام هایی ممکن است باعث شکل گیری احساس استحقاق و برداشت نادرست از جایگاه خود در ذهن کودک شود.

برخی والدین با تعریف و تمجید افراطی، ناخواسته زمینه ایجاد یک کودک مغرور را فراهم می کنند. این اتفاق بیشتر زمانی رخ می دهد که کودک در یک حوزه خاص مانند درس، ورزش یا هنر بسیار موفق باشد.

ممکن است رفتارهایی که در سه یا چهار سالگی «بامزه» به نظر می رسید، در سن دبستان به شکل خودنمایی، فخر فروشی یا تکبر دیده شود. بنابراین اولین راهکار کنترل کودک مغرور، بررسی صادقانه شیوه تربیتی خودمان است.

2- با معلمان و مربیان صحبت کنید

اگر فرزندتان در خانه رفتار متکبرانه دارد، احتمال دارد در مدرسه هم همین الگو را نشان دهد. گفت وگو با معلم یا مربی ورزشی می تواند تصویر کامل تری از وضعیت ارائه دهد.

از آن ها بخواهید در صورت مشاهده نشانه های بهبود، شما را در جریان بگذارند. همچنین اطلاع دهید که در حال کار کردن روی این مسئله هستید. همکاری خانه و مدرسه نقش مهمی در اصلاح رفتار کودک مغرور دارد.

در بسیاری از منابع تربیتی فارسی نیز بر هماهنگی والدین و مدرسه برای اصلاح رفتارهای اجتماعی تأکید شده است.

3- در خلوت با فرزندتان صحبت کنید

اگرچه لازم است غرور افراطی را اصلاح کنید، اما هرگز نباید فرزندتان را جلوی دیگران سرزنش یا تحقیر کنید. تحقیر عمومی فقط احساس ناامنی او را بیشتر می کند.

هر زمان دیدید او دیگران را مسخره می کند، با بزرگ ترها بی ادبانه صحبت می کند یا خودش را بالاتر می داند، او را کنار بکشید و آرام اما قاطع درباره پیامدهای رفتارش صحبت کنید.

پیام روشن بدهید: رفتار متکبرانه پذیرفتنی نیست.

بسیاری از کودکانی که این رفتار را دارند، در واقع دوست دارند محبوب باشند اما مهارت کافی برای ایجاد رابطه سالم ندارند. وظیفه شماست که ابزارهای رفتاری مناسب را به او آموزش دهید.

4- الگوی مثبت باشید

صادقانه خودتان را بررسی کنید. آیا همیشه می خواهید حق با شما باشد؟ آیا در بحث ها حتما باید برنده شوید؟ آیا نظر دیگران را کوچک می شمارید؟

اگر متوجه شدید که خودتان ناخواسته الگوی رفتار متکبرانه هستید، زمان تغییر فرا رسیده است. کودکان همان چیزی را یاد می گیرند که زندگی می کنند.

اگر فرزندتان ببیند شما با احترام، مهربانی و فروتنی با دیگران رفتار می کنید، احتمال زیادی دارد همان رفتار را تقلید کند. یکی از مهم ترین راهکارهای کنترل کودک مغرور، اصلاح رفتار والدین است.

5- با احساسات پنهان او همدلی کنید

بسیاری از کودکان مغرور در درون احساس کم ارزشی می کنند. آن ها ممکن است با بزرگ جلوه دادن یک مهارت خاص، سعی کنند ضعف های دیگرشان را بپوشانند.

گاهی نیز نسبت به خواهر و برادر یا همکلاسی هایی که دوستان بیشتری دارند، حسادت می کنند.

در کنار آموزش درباره غرور، همچنان رفتارهای مثبت او را تشویق کنید تا عزت نفسش آسیب نبیند. حفظ تعادل میان اصلاح رفتار و حفظ ارزشمندی کودک بسیار حیاتی است.

با مهربانی اما قاطعیت، به او بیاموزید که چرا غرور دیگران را آزار می دهد و چگونه می تواند رفتار متفاوتی انتخاب کند.

6- روحیه کمک به دیگران را تقویت کنید

یکی از مؤثرترین راهکارهای کنترل کودک مغرور، هدایت او به فعالیت های داوطلبانه است. شرکت در برنامه های کمک رسانی محلی، کمک به همسایه سالمند یا مشارکت در کارهای خیر مدرسه می تواند نگاه او را از «خود» به «دیگران» تغییر دهد.

اگر خودتان نیز همراهش باشید، تأثیر این تجربه دوچندان خواهد شد. کمک به دیگران باعث تقویت همدلی و کاهش خودمحوری می شود، در حالی که عزت نفس سالم کودک حفظ می گردد.

بر اساس دیدگاه بسیاری از روان شناسان کودک در ایران، آموزش همدلی یکی از مؤثرترین ابزارها برای پیشگیری از شکل گیری شخصیت خودشیفته در آینده است.

اگر غرور کنترل نشود چه می شود؟

اگر رفتارهای یک کودک مغرور اصلاح نشود، به مرور زمان تشدید می شود. این نگرش می تواند در نوجوانی و بزرگسالی مشکلات جدی در روابط عاطفی، شغلی و اجتماعی ایجاد کند.

کمک کنید فرزندتان هر نشانه ای از تکبر را کنار بگذارد تا در آینده فردی سازگار، محبوب و موفق باشد.

یاد بگیرید حتی اگر سخت است، از لوس کردن افراطی فاصله بگیرید. این کار شاید در کوتاه مدت دشوار باشد، اما در بلندمدت ارزشش را دارد و آینده سالم تری برای فرزندتان رقم می زند.

تفاوت اعتمادبه نفس سالم و کودک مغرور

بسیاری از مادران نگران اند که با اصلاح رفتار، اعتمادبه نفس فرزندشان آسیب ببیند. اما باید بدانیم اعتمادبه نفس سالم با غرور تفاوت اساسی دارد.

کودک با اعتمادبه نفس سالم:

• موفقیتش را می پذیرد اما آن را به رخ دیگران نمی کشد.
• اشتباهاتش را می پذیرد.
• از موفقیت دیگران ناراحت نمی شود.
• می تواند کار گروهی انجام دهد.

اما کودک مغرور:

• دائما خود را با دیگران مقایسه می کند.
• اشتباهاتش را انکار می کند.
• موفقیت دیگران را کوچک می شمارد.
• برای برنده شدن، رابطه را فدا می کند.

طبق توصیه بسیاری از روان شناسان تربیتی ایرانی، تمرکز بر «رشد فردی» به جای «برتری نسبت به دیگران» یکی از کلیدهای اصلی تربیت سالم است.

اگر کودک مغرور در جمع دچار مشکل شده چه کنیم؟

اگر متوجه شدید دوستانش کمتر با او بازی می کنند یا در مدرسه دچار تنش شده است، به جای سرزنش، با او گفت وگو کنید.

بپرسید:
«دوست داری رابطه ات با دوستانت بهتر شود؟ فکر می کنی چه کاری می توانی انجام دهی؟»

او را در یافتن راه حل مشارکت دهید. این کار حس مسئولیت پذیری را تقویت می کند.

چه زمانی باید از مشاور کمک بگیریم؟

اگر رفتارهای زیر به صورت مداوم و شدید دیده شود، بهتر است با روان شناس کودک مشورت کنید:

• تحقیر مداوم دیگران
• ناتوانی در پذیرش هیچ انتقادی
• پرخاشگری هنگام باخت
• انزوای اجتماعی رو به افزایش

گاهی غرور شدید می تواند پوششی برای اضطراب، ترس از شکست یا حتی مشکلات عمیق تر عزت نفس باشد. مداخله زودهنگام بسیار مؤثرتر از درمان در نوجوانی است.

آینده کودک مغرور؛ چرا اصلاح زودهنگام مهم است؟

اگر غرور کنترل نشود، در نوجوانی به تعارض های جدی تر تبدیل می شود. در بزرگسالی نیز ممکن است فرد در محیط کار یا روابط عاطفی دچار مشکل شود.

اما خبر خوب این است که شخصیت کودکان انعطاف پذیر است. با آموزش صحیح، الگوی رفتاری سالم و صبر والدین، می توان این مسیر را اصلاح کرد.

سخنی از نی نی تینی

اگر احساس می کنید فرزندتان گاهی رفتاری متکبرانه دارد، خودتان را سرزنش نکنید. مهم این است که متوجه شده اید و می خواهید اقدام کنید.

با ترکیب محبت، قاطعیت، آموزش همدلی و حذف تمجیدهای افراطی، می توانید به تدریج رفتار او را متعادل کنید.

تربیت کودک فرآیندی زمان بر است، اما هر قدم کوچک امروز، آینده ای سالم تر برای فرزندتان می سازد.