کابوس در کودکان یکی از دغدغه های رایج والدین، به ویژه مادرانی است که به کیفیت خواب و آرامش روانی فرزندشان اهمیت می دهند. دیدن خواب های ترسناک می تواند کودک را مضطرب، بی قرار و حتی از خواب شبانه گریزان کند. آشنایی با علل دیدن کابوس در کودکان و نحوه برخورد صحیح با آن، نقش مهمی در بازگرداندن احساس امنیت و آرامش به کودک دارد. در ادامه با علت کابوس دیدن در کودکان بیشتر توضیح خواهیم داد.
کابوس در کودکان
کابوس در کودکان می تواند در هر سنی رخ دهد، اما پژوهش ها نشان می دهد که این مشکل به طور ویژه در سنین پایین شایع تر است. تقریبا نیمی از کودکان 3 تا 6 ساله گزارش می دهند که به طور مکرر دچار کابوس می شوند. همچنین حدود 20 درصد از کودکان 6 تا 12 سال نیز تجربه دیدن خواب های ترسناک را دارند. این آمار نشان می دهد که کابوس ها بخشی نسبتا رایج از رشد روانی و هیجانی کودک هستند، هرچند برای والدین می توانند نگران کننده باشند.
بیشتر کودکان با افزایش سن، به تدریج از شدت و تعداد کابوس هایشان کاسته می شود. با این حال، در برخی موارد کابوس در کودکان می تواند ادامه دار شود و به اختلال کابوس شبانه تبدیل گردد. این اختلال با دیدن مکرر خواب های ناخوشایند یا ترسناک همراه است که باعث اختلال در خواب کودک می شود. علاوه بر کابوس، پدیده ای به نام «وحشت شبانه» نیز در کودکان دیده می شود که نسبت به بزرگسالان شیوع بیشتری دارد و معمولا با رفتارهای ناگهانی در خواب همراه است.
کابوس در کودکان چگونه بر آن ها تأثیر می گذارد؟
کابوس در کودکان معمولا در مرحله ای از خواب به نام خواب با حرکات سریع چشم یا خواب «REM» رخ می دهد. این مرحله، آخرین بخش از چرخه طبیعی خواب انسان است و بیشتر در نیمه های شب یا ساعات اولیه صبح اتفاق می افتد. به همین دلیل، کودکان اغلب پس از دیدن کابوس در همین ساعات از خواب بیدار می شوند. بیدار شدن ناگهانی در این زمان می تواند احساس ترس و سردرگمی را در کودک تشدید کند.
ظاهر کابوس ها در هر کودک متفاوت است، اما اغلب شامل عناصر ترسناک می شود. این عناصر ممکن است هیولاها، ارواح، حیوانات وحشی یا افرادی باشند که کودک آن ها را تهدیدکننده احساس می کند. در برخی موارد، محتوای کابوس به تجربه های روزمره کودک مربوط است؛ مانند دعوا شدن، تنبیه، مسخره شدن یا مورد آزار قرار گرفتن. این موضوع نشان می دهد که احساسات حل نشده روزانه می توانند در خواب کودک بازتاب پیدا کنند.
در زمان دیدن کابوس، بیشتر کودکان واکنش های شدیدی از خود نشان نمی دهند. برخلاف وحشت شبانه، حرکات شدید، فریاد زدن یا علائم جسمی شدید معمولا دیده نمی شود. با این حال، بعد از بیدار شدن، بسیاری از کودکان احساس درماندگی یا اضطراب می کنند. تپش قلب شدید، ترس از تنها ماندن و نیاز به حضور والدین از واکنش های شایع پس از کابوس در کودکان است.
اگر کابوس ها به طور مکرر تکرار شوند، ممکن است پیامدهای بلندمدتی داشته باشند. برخی کودکان به مرور دچار ترس از خوابیدن می شوند و نشانه هایی شبیه بی خوابی پیدا می کنند. این ترس معمولا به دلیل نگرانی از دیدن دوباره خواب بد ایجاد می شود. در چنین شرایطی، توجه والدین و بررسی دقیق علل دیدن کابوس در کودکان اهمیت ویژه ای پیدا می کند.
علل دیدن کابوس در کودکان در سنین مختلف
مطالعات مختلف نتایج متفاوتی درباره شیوع کابوس در کودکان در سنین گوناگون ارائه داده اند. با این حال، بیشتر پژوهش ها نشان می دهد که اوج دیدن کابوس بین سنین 3 تا 6 سال و همچنین 5 تا 9 سالگی است. در این دوره ها، تخیل کودک بسیار فعال است و مرز بین واقعیت و خیال هنوز به طور کامل شکل نگرفته است. همین موضوع می تواند زمینه ساز خواب های ترسناک شود.
کابوس در نوزادان و نوپایان نیز گزارش شده است، اما شیوع آن کمتر از کودکان بزرگ تر در نظر گرفته می شود. دلیل این موضوع آن است که بیشتر مطالعات علمی، کودکان 5 سال به بالا را بررسی کرده اند. با این وجود، تغییرات رشدی، اضطراب جدایی و محیط ناآشنا می تواند در سنین پایین تر نیز باعث اختلال در خواب شود. این نکته برای والدینی که کودک خردسال دارند، قابل توجه است.
تا سن 12 سالگی، کابوس در کودکان دختر و پسر تقریبا به یک میزان دیده می شود. اما برخی پژوهش ها نشان می دهد که از حدود 13 سالگی، دختران بیشتر از پسران خواب های بد را گزارش می کنند. تغییرات هورمونی، حساسیت های هیجانی و فشارهای اجتماعی در دوران نوجوانی می توانند در این تفاوت نقش داشته باشند. توجه به این عوامل به درک بهتر علل دیدن کابوس در کودکان کمک می کند.
تفاوت کابوس در کودکان با وحشت شبانه
کابوس در کودکان اغلب با وحشت شبانه اشتباه گرفته می شود، در حالی که این دو پدیده تفاوت های مهمی دارند. وحشت شبانه به دوره هایی از ترس شدید و ناگهانی گفته می شود که در حین خواب رخ می دهد. یک حمله وحشت شبانه ممکن است تا حدود یک ساعت یا حتی بیشتر طول بکشد. در این حالت، کودک ممکن است بنشیند، فریاد بزند یا حرکات شدیدی انجام دهد.
برخلاف کابوس، وحشت شبانه معمولا با علائم جسمی همراه است. تنفس سریع، تعریق، تپش قلب و واکنش های شدید بدنی در این وضعیت شایع هستند. همچنین کودک در هنگام وحشت شبانه معمولا به سختی بیدار می شود و بعد از پایان آن، چیزی از ماجرا را به خاطر نمی آورد. این در حالی است که کودک پس از کابوس، خواب خود را به وضوح به یاد دارد.
یکی از تفاوت های اصلی این دو، مرحله خواب است. کابوس در کودکان بیشتر در خواب REM رخ می دهد، اما وحشت شبانه در مراحل خواب غیر REM اتفاق می افتد. به همین دلیل، زمان بروز و نوع واکنش کودک در این دو حالت متفاوت است. وحشت شبانه به عنوان نوعی اختلال خواب یا «پاراسومنیا» شناخته می شود.
وحشت شبانه بیشتر در کودکان 3 تا 7 سال دیده می شود و معمولا پس از 10 سالگی کاهش می یابد. حدود 30 درصد از کودکان حداقل یک بار آن را تجربه می کنند، در حالی که این مشکل در بزرگسالان بسیار نادر است. بررسی سابقه خانوادگی نشان می دهد کودکانی که در خانواده خود سابقه وحشت شبانه یا خواب گردی دارند، بیشتر در معرض این مشکل هستند.
روش های برخورد و درمان وحشت شبانه
درمان وحشت شبانه معمولا شامل آرام سازی کودک و کاهش عوامل استرس زا است. مشاوره، بیدار کردن برنامه ریزی شده کودک پیش از زمان وقوع حمله و رسیدگی به مشکلات جسمی یا روانی زمینه ای از روش های رایج درمان محسوب می شود. در موارد شدید، پزشک ممکن است داروهایی را برای کاهش تعداد حملات تجویز کند، هرچند این کار معمولا آخرین گزینه است.
بیشتر متخصصان تأکید می کنند که آموزش و اطمینان بخشی به والدین و کودک، مؤثرترین راه کاهش وحشت شبانه است. پیش آگهی این اختلال در اغلب کودکان خوب است و با مداخله مناسب، به مرور برطرف می شود. ایجاد محیط خواب آرام، برنامه خواب منظم و کاهش تنش های روزانه نقش مهمی در بهبود وضعیت دارند. این توصیه ها می توانند به طور غیرمستقیم در کاهش کابوس در کودکان نیز مؤثر باشند.
سخنی از نی نی تینی
اگر کودک شما دچار کابوس های مکرر می شود، قبل از هر چیز آرامش خودتان را حفظ کنید و با همدلی به احساسات او پاسخ دهید. ایجاد برنامه خواب منظم، محدود کردن محتوای ترسناک قبل از خواب و گفت وگوی آرام درباره ترس ها می تواند تأثیر چشمگیری داشته باشد. در صورتی که کابوس در کودکان به طور طولانی مدت ادامه پیدا کرد یا با نشانه هایی مانند اضطراب شدید و بی خوابی همراه شد، مشورت با پزشک یا روان شناس کودک ضروری است.
آیا کودک شما هم تجربه کابوس های شبانه داشته است؟ شما برای آرام کردن فرزندتان بعد از یک خواب بد چه کارهایی انجام می دهید؟ تجربه ها و راهکارهای خود را در بخش نظرات با دیگر مادران به اشتراک بگذارید تا از تجربه های هم یاد بگیریم.
