میسوفونیا در کودکان اختلالی است که باعث می شود برخی صداهای معمولی برای فرزندتان آزاردهنده و حتی غیرقابل تحمل باشند. شاید بارها دیده باشید که او با شنیدن صدای جویدن یا تق تق کردن ناگهان عصبانی یا مضطرب می شود و خودتان هم دلیلش را ندانید. در این مقاله به شما کمک می کنیم میسوفونیا در کودکان را بهتر بشناسید و یاد بگیرید چگونه با آرامش و آگاهی از فرزندتان حمایت کنید.
میسوفونیا در کودکان و نوجوانان؛ وقتی صداهای معمولی غیرقابل تحمل می شوند
میسوفونیا در کودکان می تواند باعث شود صداهای کاملا عادی و روزمره برای بعضی بچه ها غیرقابل تحمل به نظر برسد. این کودکان ممکن است واکنش های احساسی شدیدی نشان دهند؛ واکنش هایی که خودشان هم دقیق نمی دانند چرا این قدر شدید است. اگر فرزندتان با صداهایی مثل جویدن، ضربه زدن با انگشت روی میز یا حتی صدای نفس کشیدن دیگران مشکل دارد، او لوس یا حساس بیش ازحد نیست؛ ممکن است با میسوفونیا در کودکان درگیر باشد.
در این راهنما توضیح می دهیم که در مغز کودک چه اتفاقی می افتد، خشم ناشی از میسوفونیا در نوجوانان چه شکلی دارد و شما به عنوان والدین چطور می توانید با راهکارهای ساده و عملی از فرزندتان حمایت کنید.
آیا تا به حال دیده اید فرزندتان وقتی کسی با صدای بلند چیپس می خورد، مشت هایش را گره کند یا با ناراحتی از اتاق بیرون برود؟ یا شاید هنگام شنیدن صدای تایپ کردن، ملچ ملوچ غذا خوردن یا حتی نفس کشیدن کسی، گوش هایش را گرفته باشد؟ این ها نمونه هایی از علائم میسوفونیا در کودکان هستند که نباید ساده از کنارشان گذشت.
میسوفونیا که معنای تحت اللفظی آن «بیزاری از صدا» است، با حساسیت عمومی به سر و صدا فرق دارد. در این اختلال، کودک نسبت به صداهای خاص و معمولی واکنش احساسی شدید نشان می دهد. برای کودکان و نوجوانان، این تجربه می تواند بسیار آزاردهنده و حتی منزوی کننده باشد، به خصوص وقتی این صداها دائما در خانه، مدرسه یا مهمانی های خانوادگی تکرار می شوند. همین مسئله اغلب به بروز خشم میسوفونیا منجر می شود.
خبر خوب این است که راه های حمایتی مختلفی برای مدیریت میسوفونیا در کودکان وجود دارد. در ادامه بررسی می کنیم در مغز آن ها چه می گذرد، چرا چنین احساسی دارند و شما چگونه می توانید با رویکردی آرام و راه حل محور به آن ها کمک کنید.
اگر احساس می کنید مدیریت واکنش های فرزندتان برایتان دشوار شده، مشاوره با روان شناسان کودک و نوجوان که در حوزه درمان های راه حل محور فعالیت می کنند می تواند کمک کننده باشد. در ایران نیز مراکز مشاوره کودک زیر نظر سازمان نظام روان شناسی خدمات تخصصی در این زمینه ارائه می دهند.
میسوفونیا در کودکان چیست؟
میسوفونیا در کودکان به معنای حساس بودن یا ایراد گرفتن از دیگران نیست. این یک وضعیت واقعی عصبی ـ هیجانی است که در آن برخی صداها، که به آن ها «صداهای محرک» گفته می شود، واکنش جنگ یا گریز را فعال می کنند. یعنی صدای خوردن تخمه در مهمانی یا ملچ ملوچ کردن غذا فقط کمی آزاردهنده نیست؛ برای کودک واقعا غیرقابل تحمل احساس می شود.
در کودکان، صداهای محرک ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- صدای جویدن یا هورت کشیدن غذا
- صداهای تکراری مثل ضربه زدن با خودکار، تق تق کردن یا فین کردن
- صداهای پس زمینه مانند تیک تاک ساعت دیواری یا صحبت آرام افراد در فاصله دور
واکنش ها می تواند از کلافگی و اضطراب تا خشم شدید یا گریه و پریشانی کامل متغیر باشد. از آنجا که این صداها اغلب از سوی اعضای خانواده ایجاد می شوند، مثلا هنگام شام خانوادگی، تنش در خانه دور از انتظار نیست.
میسوفونیا در کودکان در مغز چگونه ایجاد می شود؟
در میسوفونیا در کودکان، مغز برخی صداها را به اشتباه با خطر یا ناراحتی جدی مرتبط می کند، حتی زمانی که هیچ تهدید واقعی وجود ندارد.
وقتی صدای محرک شنیده می شود، بخشی از مغز به نام «آمیگدالا» که مرکز هشدار هیجانی است، فعال می شود. این بخش پیام می دهد که «خطر وجود دارد» و بدن واکنش نشان می دهد: ضربان قلب بالا می رود، عضلات منقبض می شوند و احساسات شدت می گیرند.
در همین زمان، قشر پیش پیشانی مغز که مسئول منطق و استدلال است، موقتا کنار می رود. به همین دلیل گفتن جمله ای مثل «فقط یه صداست، آروم باش» معمولا فایده ای ندارد. مغز کودک در آن لحظه در حالت واکنشی است، نه منطقی.
پژوهش هایی که در سال های اخیر در حوزه علوم اعصاب انجام شده اند نشان می دهند ارتباط بین سیستم شنوایی و مراکز هیجانی در افراد مبتلا به میسوفونیا قوی تر است. همین اتصال قوی تر باعث می شود صداها بار هیجانی بیشتری پیدا کنند.
چرا میسوفونیا در کودکان شکل می گیرد؟
هنوز علت دقیق میسوفونیا در کودکان به طور قطعی مشخص نشده است، اما چند احتمال علمی مطرح شده:
1- پردازش حسی شدیدتر
برخی کودکان نسبت به محیط اطراف حساس تر هستند. این حساسیت می تواند باعث شود صداهای خاص برایشان مزاحم تر و نفوذی تر احساس شود.
2- پیوندهای هیجانی
اگر صدایی در گذشته با تجربه ای استرس زا یا ناراحت کننده همراه بوده، مغز ممکن است آن صدا را با احساس منفی گره بزند و بعدا به آن بیش واکنشی نشان دهد.
3- ساختار عصبی متفاوت
برخی تحقیقات نشان می دهد ارتباط میان سیستم شنوایی و مراکز هیجانی در این افراد قوی تر است، بنابراین صداهای محرک واکنش هیجانی شدیدتری ایجاد می کنند.
چگونه به کودک مبتلا به میسوفونیا کمک کنیم؟
در ادامه شش راهکار عملی و کاربردی برای حمایت از کودک آورده شده است:
1- احساساتش را تأیید کنید
گفتن اینکه «داری بزرگش می کنی» فقط اوضاع را بدتر می کند. بهتر است بگویید:
«می فهمم این صدا اذیتت می کنه، حتما خیلی کلافه کننده ست.»
همین احساس شنیده شدن، شدت واکنش را کاهش می دهد.
2- درباره مغزش برایش توضیح دهید
به زبان ساده توضیح دهید که مغزش بعضی صداها را اشتباهی خطرناک تشخیص می دهد. وقتی کودک بفهمد این واکنش تقصیر او نیست، احساس کنترل بیشتری خواهد داشت.
3- یک فضای امن ایجاد کنید
داشتن گوشه ای آرام در خانه که بتواند هنگام فشار زیاد به آنجا برود بسیار مفید است. استفاده از هدفون کاهنده صدا یا گوش گیر نیز در محیط های شلوغ می تواند کمک کننده باشد.
4- تغییر تمرکز
وقتی در معرض صدای محرک قرار می گیرد، او را تشویق کنید توجهش را به فعالیتی دیگر معطوف کند؛ مثل نقاشی، مطالعه یا حتی شمردن معکوس از 100. این کار به آرام شدن آمیگدالا کمک می کند.
5- عادی سازی راهبردهای مقابله ای
اگر هنگام شام از هدفون استفاده می کند یا مودبانه اتاق را ترک می کند، این رفتار را طبیعی بدانید. این ها ابزارهایی برای تنظیم احساسات هستند، نه رفتارهای عجیب.
6- تقویت افکار مثبت
بعد از عبور از موقعیت دشوار، بر تلاش او تمرکز کنید:
«با اینکه اون صدا ناراحتت کرد، خیلی خوب مدیریت کردی که هدفتو گذاشتی و آروم شدی.»
چه زمانی باید از متخصص کمک بگیریم؟
اگر میسوفونیا در کودکان باعث شده فرزندتان از جمع های خانوادگی دوری کند، در مدرسه تمرکز نداشته باشد یا روابطش آسیب ببیند، بهتر است از روان شناس کودک کمک بگیرید.
روش هایی مانند درمان های شناختی ـ رفتاری و درمان های راه حل محور می توانند به بازسازی واکنش های هیجانی کمک کنند. برخی رویکردها مثل هیپنوتراپی بالینیِ مبتنی بر شواهد نیز در کاهش شدت واکنش ها مؤثر گزارش شده اند، البته باید توسط متخصص مجرب انجام شود.
سخنی از نی نی تینی
زندگی با میسوفونیا در کودکان می تواند احساس تنهایی ایجاد کند، اما قرار نیست این مسیر را تنها طی کنید. وقتی بدانید در مغز او چه اتفاقی می افتد و راهکارهای عملی داشته باشید، می توانید به او کمک کنید آرام تر و توانمندتر شود.
هدف این نیست که تمام صداهای محرک حذف شوند؛ چنین چیزی ممکن نیست. هدف این است که کودک یاد بگیرد واکنش هایش را مدیریت کند و تاب آوری خود را افزایش دهد. با صبوری و حمایت شما، او متوجه خواهد شد که اسیر محرک هایش نیست و می تواند بر آن ها غلبه کند.
اگر فرزند شما هم با میسوفونیا در کودکان درگیر است، تجربه تان را با ما در میان بگذارید.
آیا صداهای خاصی وجود دارد که بیش از بقیه او را آزار می دهد؟ چه راهکارهایی برای آرام تر شدنش مؤثر بوده است؟
نوشتن تجربه های شما می تواند به والدین دیگری که در همین مسیر هستند کمک کند احساس تنهایی نکنند. اگر درباره نشانه ها یا درمان میسوفونیا در کودکان سؤال دارید، آن را مطرح کنید تا به صورت تخصصی پاسخ داده شود.
