فلج تارهای صوتی در کودکان یکی از مشکلات نادر اما مهم حنجره است که می تواند روی صدای کودک، بلع و حتی تنفس او تأثیر بگذارد. این اختلال زمانی رخ می دهد که پیام های عصبی به تارهای صوتی به درستی منتقل نشود و حرکت آن ها مختل شود. آگاهی والدین از علائم، علت ها و روش های درمان این مشکل، نقش مهمی در بهبود سریع تر و پیشگیری از عوارض آن دارد. در این مقاله در مورد فلج تارهای صوتی در کودکان به طور مفصل توضیح خواهیم داد.
فلج تارهای صوتی در کودکان چیست؟
فلج تارهای صوتی در کودکان (که پزشکان گاهی آن را فلج چین های صوتی نیز می نامند) یکی از اختلالات نسبتا نادر اما مهم حنجره است که در آن، تارهای صوتی کودک قادر به حرکت نیستند. این مشکل ممکن است در یک سمت تار صوتی اتفاق بیفتد (فلج یک طرفه) یا هر دو سمت را درگیر کند (فلج دوطرفه).
در حالت طبیعی، تارهای صوتی هنگام صحبت، نفس کشیدن یا بلع با هم باز و بسته می شوند. اما در فلج تارهای صوتی، پیام های عصبی که باید از مغز به تارهای صوتی برسند، دچار اختلال یا قطع می شوند. این قطع ارتباط عصبی باعث می شود که حرکت تارها متوقف شود و صدا، تنفس یا بلع کودک تحت تأثیر قرار گیرد.
در بسیاری از موارد، فلج تارهای صوتی در کودکان موجب می شود یکی از تارها نتواند به سمت تار دیگر حرکت کند. در نتیجه بین دو تار فاصله ای ایجاد می شود که به آن شکاف گلوتیک گفته می شود. این شکاف می تواند باعث ضعیف شدن صدا یا حتی دشواری در تنفس شود. در نوزادان، گاهی این مشکل با گریه ضعیف یا صدای نفس کشیدن غیرطبیعی (مانند خس خس) همراه است.
در موارد شدیدتر، این وضعیت می تواند خطر ورود مایعات یا غذا به مجرای تنفسی (آسپیراسیون) را افزایش دهد که برای نوزاد یا کودک بسیار خطرناک است و نیاز به پیگیری فوری پزشکی دارد.
علائم فلج تارهای صوتی در کودکان
علائم این اختلال بسته به آنکه فلج یک طرفه یا دوطرفه باشد متفاوت است. در نوع یک طرفه که شایع تر است، ممکن است نشانه ها خفیف تر باشند.
از جمله علائم فلج تارهای صوتی در کودکان می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- صدای ضعیف یا نفس آلود هنگام حرف زدن
- گریه ی کم جان یا بی صدا در نوزادان
- ورود مایعات به مجرای تنفسی هنگام نوشیدن
- تنفس پر سر و صدا یا خس خس دار (استریدور)
- دشواری در خوردن یا بلعیدن غذا
در نوع دوطرفه، چون هر دو تار صوتی درگیر می شوند، تنفس ممکن است بسیار دشوار شود و کودک نیاز به مراقبت فوری داشته باشد. در چنین شرایطی، پزشک معمولا بررسی فوری وضعیت راه هوایی را توصیه می کند.
علت فلج تارهای صوتی در کودکان
علت فلج تارهای صوتی در کودکان می تواند مادرزادی یا اکتسابی باشد. شایع ترین علت، آسیب عصبی در حین جراحی قلب یا قفسه سینه است. به ویژه در جراحی هایی که در نزدیکی عصب «لارنژیال راجعه» (عصبی که مسئول حرکت تارهای صوتی است) انجام می شوند.
در موارد نادرتر، وجود تومور یا توده در مسیر عصب مربوط به حنجره می تواند باعث فلج تارهای صوتی شود. در برخی موارد، علت مشخصی پیدا نمی شود که به آن فلج تارهای صوتی با علت ناشناخته (ایدیوپاتیک) گفته می شود.
جالب است بدانید که فلج تارهای صوتی در کودکان دومین ناهنجاری مادرزادی شایع در حنجره است و حدود 10 تا 15 درصد از تمام اختلالات مادرزادی حنجره را شامل می شود.
در نوزادانی که دچار فلج دوطرفه هستند، ممکن است مشکل از بدو تولد خود را با تنفس پرصدا یا دشواری در گریه نشان دهد. در چنین شرایطی، بررسی فوری توسط فوق تخصص گوش و حلق و بینی یا متخصص حنجره ضروری است تا خطر کمبود اکسیژن و مشکلات تنفسی کاهش یابد.
تشخیص فلج تارهای صوتی در کودکان
تشخیص فلج تارهای صوتی در کودکان معمولا توسط پزشک متخصص گوش، حلق و بینی (ENT) یا فوق تخصص حنجره انجام می شود. نخستین قدم، بررسی دقیق وضعیت تارهای صوتی با استفاده از ابزارهای تصویربرداری و مشاهده مستقیم است.
دو روش اصلی برای بررسی و تشخیص فلج تارهای صوتی در کودکان وجود دارد:
- لارنگوسکوپی (Laryngoscopy):
در این روش، پزشک با استفاده از یک دوربین بسیار باریک و انعطاف پذیر که از راه بینی وارد می شود، حنجره و تارهای صوتی کودک را مشاهده می کند. این روش شبیه وارد کردن یک رشته نازک شبیه ماکارونی به بینی است و معمولا بدون نیاز به بیهوشی عمومی انجام می شود. به کمک لارنگوسکوپی، می توان میزان حرکت، موقعیت و وضعیت سلامت تارهای صوتی را به دقت ارزیابی کرد. - استروبوسکوپی (Stroboscopy):
در این روش، از یک اندوسکوپ ظریف مجهز به دوربین استفاده می شود تا حرکات دقیق و ارتعاشات تارهای صوتی هنگام تولید صدا بررسی شود. این آزمایش برای زمانی مناسب است که نگرانی درباره قدرت، زیر و بمی یا کیفیت صدای کودک وجود دارد.
اغلب اوقات، هر دو آزمایش را می توان در مطب و بدون بیهوشی انجام داد. در نوزادان یا کودکان کوچک تر، ممکن است انجام این بررسی ها با همکاری والدین و گاهی استفاده از آرام بخش ملایم همراه باشد تا کودک احساس ناراحتی نکند.
آزمایش های تکمیلی فلج تارهای صوتی در کودکان
- الکترومیوگرافی حنجره (Laryngeal EMG): این تست با بررسی فعالیت الکتریکی عضلات حنجره، مشخص می کند که آیا عصب مسئول حرکت تارهای صوتی سالم است یا دچار آسیب عصبی (دنرواسیون) شده است. این آزمایش به پزشک کمک می کند تا پیش آگهی بهبودی و احتمال بازگشت حرکت تارها را ارزیابی کند.
- تصویربرداری MRI از مغز، گردن یا قفسه سینه: اگر علت فلج مشخص نباشد، ممکن است پزشک MRI تجویز کند تا مسیر عصب مربوط به حنجره از مغز تا قفسه سینه به طور کامل بررسی شود و وجود هرگونه توده یا فشار احتمالی روی عصب شناسایی شود.
تشخیص دقیق و زودهنگام در بهبود وضعیت کودک نقش کلیدی دارد، زیرا هر چه درمان سریع تر آغاز شود، احتمال بازگشت عملکرد طبیعی صدا و بلع بیشتر خواهد بود.
درمان فلج تارهای صوتی در کودکان
درمان فلج تارهای صوتی در کودکان به نوع فلج (یک طرفه یا دوطرفه)، شدت علائم و تأثیر آن بر تنفس، بلع و صدا بستگی دارد. در بسیاری از موارد، اگر فقط یک تار صوتی فلج باشد و کودک بتواند نفس بکشد و بدون خطر غذا بخورد، ممکن است نیاز به درمان فوری نباشد. پزشک معمولا مدتی کودک را تحت نظر قرار می دهد تا ببیند آیا به تدریج حرکت تار صوتی بازمی گردد یا خیر.
در برخی کودکان، با گذشت زمان، تار صوتی سالم سمت مقابل می تواند تا حدی جبران کند و با نزدیک شدن به تار فلج، صدای طبیعی تری ایجاد شود. این پدیده را «جبران حرکتی» می نامند. اگر این اتفاق بیفتد، صدای کودک بهبود یافته و نیاز به جراحی وجود ندارد.
اما در مواردی که این جبران به درستی انجام نمی شود یا کودک دچار صدای خیلی ضعیف، نفس آلود یا گرفتگی صدا است، مداخلات جراحی مورد نیاز خواهد بود.
دو زوش اصلی درمان فلج تارهای صوتی در کودکان (فلج یک طرفه)
- تزریق ماده پرکننده در تار صوتی فلج (Injection Laryngoplasty):
در این روش، پزشک ماده ای بی خطر را در داخل تار صوتی آسیب دیده تزریق می کند تا حجم آن افزایش یافته و بتواند هنگام صحبت به تار سالم نزدیک تر شود. در نتیجه، صدا واضح تر و قوی تر شنیده می شود. - عمل بازسازی عصب (Reinnervation Surgery):
در این عمل که با نام بازسازی عصب لارنگئال راجعه (ANSA-RLN) شناخته می شود، جراح با استفاده از اعصاب مجاور، پیام عصبی جدیدی برای تار صوتی فلج ایجاد می کند تا به مرور زمان عملکرد طبیعی آن بازگردد.
اگر کودک علاوه بر مشکلات صوتی، دچار آسپیراسیون (ورود مایعات به ریه ها) باشد، متخصص گفتاردرمانی و تغذیه نیز وارد روند درمان می شود. در این موارد:
- برای نوزادان زیر یک سال، پزشک ممکن است توصیه کند غذاها غلیظ تر شوند یا موقتا از لوله بینی-معده (NG Tube) برای تغذیه استفاده شود تا رشد و تغذیه کودک مختل نشود.
- برای کودکان بالای سه سال، اگر مشکل ادامه داشته باشد، ممکن است از همان دو روش درمانی بالا (تزریق یا بازسازی عصب) برای بهبود بلع استفاده شود.
در حال حاضر، در مراکز تخصصی دنیا پژوهش ها برای بهینه سازی روش های جراحی در سنین پایین در حال پیشرفت است تا ایمنی و اثربخشی درمان افزایش یابد.
پیش آگهی و آینده بیماری فلج تارهای صوتی در کودکان
پیش آگهی فلج تارهای صوتی در کودکان، به ویژه پس از عمل بازسازی عصب (Reinnervation) بسیار خوب است. بیشتر کودکان پس از مدتی تمرین صوتی و پیگیری های منظم، بهبود قابل توجهی در صدا و بلع خود تجربه می کنند.
البته نتیجه درمان در همه کودکان یکسان نیست. عواملی مانند سن، علت فلج، زمان شروع درمان و همکاری خانواده در روند توانبخشی می تواند بر نتایج نهایی تأثیر بگذارد. برخی از کودکان ممکن است بدون نیاز به جراحی، زندگی کاملا طبیعی داشته باشند، اما در گروهی دیگر، فلج تارهای صوتی بدون درمان می تواند باعث مشکلات ارتباطی و گفتاری شود.
صدای خش دار، ضعیف یا بریده بریده ممکن است باعث شود درک گفتار کودک برای دیگران دشوار شود و این موضوع گاهی روی اعتمادبه نفس او اثر می گذارد. به همین دلیل، گفتاردرمانی منظم و حمایت عاطفی خانواده نقش حیاتی در روند بهبود دارد.
مراقبت و پیگیری پس از درمان فلج تارهای صوتی در کودکان
کودکانی که از بدو تولد دچار فلج یک طرفه تار صوتی هستند، معمولا باید پس از ترخیص از بیمارستان، حدود یک ماه بعد برای ویزیت مجدد مراجعه کنند و سپس هر شش ماه تا حدود سه سالگی تحت نظر باشند.
پس از آن، زمانی که مهارت های زبانی کودک شکل می گیرد، می توان ارزیابی دقیق تری از کیفیت و توانایی صوتی کودک در کلینیک صدا انجام داد. اگر نیاز به جراحی وجود نداشته باشد، جلسات گفتاردرمانی هر 6 تا 12 ماه برای بهبود صدا ادامه خواهد داشت.
در صورتی که جراحی انجام شده باشد، پیگیری ها معمولا در بازه های یک تا دو ماه پس از عمل و سپس هر سه تا شش ماه انجام می شوند تا زمانی که صدا به حالت طبیعی بازگردد (که معمولا حدود 18 تا 20 ماه پس از بازسازی عصب طول می کشد).
سخنی از نی نی تینی
اگر فرزند شما دچار گرفتگی صدا، تنفس پر سر و صدا، یا مشکلات بلع و گفتار است، حتما با متخصص گوش و حلق و بینی مشورت کنید. فلج تارهای صوتی در کودکان در صورت تشخیص به موقع و پیگیری منظم، قابل درمان یا کنترل است و بسیاری از کودکان پس از درمان، زندگی کاملا طبیعی دارند.
آیا شما یا فرزندتان تجربه ای از فلج تارهای صوتی داشته اید؟ تجربه ها، پرسش ها یا نگرانی های خود را با ما در میان بگذارید تا با هم گفت وگویی حمایتی و آگاهی بخش ایجاد کنیم.
