در دوران بارداری ممکن است متوجه شوید که سرفه هایتان بیشتر و طولانی تر شده اند. بسیاری از مادران تصور می کنند سرفه در بارداری به سرماخوردگی یا حساسیت مربوط است، اما یکی از دلایل شایع این سرفه ها ریفلاکس یا بازگشت اسید معده به مری است.
سوزش معده و سرفه ممکن است ظاهرا ارتباطی نداشته باشند، اما در دوران بارداری این دو مشکل معمولا همراه با هم بروز می کنند.
سرفه در بارداری و ارتباط آن با رفلاکس معده
رفلاکس زمانی اتفاق می افتد که بخشی از محتوای معده به سمت مری برمی گردد. اسید معده در تماس با گلو و نای، باعث تحریک بافت های تنفسی و در نتیجه سرفه خشک و مداوم می شود.
در دوران بارداری، این وضعیت بسیار شایع است و دلیل آن ترکیبی از تغییرات هورمونی و فشار رحم در حال رشد بر معده است.
هورمون پروژسترون باعث شل شدن عضله حلقوی مری می شود، عضله ای که معمولا مانع بازگشت اسید به بالا است. از سوی دیگر، رشد جنین باعث افزایش فشار داخل شکم می شود. این دو عامل در کنار هم احتمال بروز ریفلاکس و در نتیجه سرفه در بارداری را بالا می برند.
علائم سرفه ناشی از رفلاکس در دوران بارداری
سرفه ناشی از رفلاکس معمولا خشک، مکرر و آزاردهنده است و ممکن است با علائم زیر همراه باشد:
- سوزش یا احساس سوزن سوزن در گلو
- حالت تهوع یا مزه تلخ در دهان
- سوزش معده به ویژه پس از غذا
- گرفتگی یا خشونت صدا
- احساس خفگی هنگام دراز کشیدن
این نوع سرفه معمولا در شب ها یا زمانی که باردار دراز می کشد، شدت می گیرد. دلیلش این است که در وضعیت خوابیده، اسید معده راحت تر بالا می آید و مجاری هوایی را تحریک می کند.
دلایل افزایش سرفه در بارداری
دکترای گوارش توضیح می دهند که حدود 25 درصد از زنان باردار درجاتی از ریفلاکس را تجربه می کنند.
دلایل اصلی عبارتند از:
- تغییرات هورمونی: هورمون ها باعث کند شدن حرکت غذا در دستگاه گوارش می شوند.
- افزایش فشار رحم: با رشد جنین، معده تحت فشار قرار گرفته و اسید راحت تر بالا می آید.
- تغییر وضعیت خواب: دراز کشیدن بلافاصله پس از غذا باعث تشدید علائم ریفلاکس و در نتیجه سرفه می شود.
چگونه سرفه ناشی از رفلاکس را در بارداری کنترل کنیم؟
خبر خوب این است که سرفه در بارداری معمولا خطرناک نیست و با رعایت چند نکته ساده می توان آن را کنترل کرد.
1. اصلاح رژیم غذایی
تغییرات کوچک در برنامه غذایی می تواند تفاوت زیادی ایجاد کند:
- از مصرف غذاهای اسیدی مثل گوجه، سس ها و مرکبات پرهیز کنید.
- غذاهای تند، نوشیدنی های گازدار و چای پررنگ را کمتر مصرف کنید.
- وعده های غذایی را کوچک تر کنید و آهسته تر غذا بخورید.
- حداقل دو تا سه ساعت قبل از خواب چیزی نخورید تا معده فرصت هضم پیدا کند.
2. تغییر حالت بدن هنگام خواب
هنگام خواب، از چند بالش استفاده کنید تا قسمت بالاتنه کمی بالا باشد. این کار از بازگشت اسید جلوگیری می کند.
در برخی موارد، خوابیدن به پهلوی چپ نیز به کاهش ریفلاکس کمک می کند، زیرا این حالت باعث می شود ورودی معده بالاتر از سطح آن قرار گیرد.
3. داروهای مجاز در بارداری
اگر با رعایت رژیم غذایی و تغییر وضعیت بدن، سرفه کاهش نیافت، پزشک ممکن است داروهای ضداسید را تجویز کند.
داروهایی مانند آلومینیوم هیدروکسید یا کلسیم کربنات (مثل تامز) معمولا در بارداری بی خطر هستند.
در موارد شدیدتر، ممکن است پزشک داروهای مهارکننده پمپ پروتون (PPI) مانند امپرازول را توصیه کند که طبق مطالعات، در دوران بارداری ایمن هستند.
4. پرهیز از مصرف خودسرانه دارو
توجه داشته باشید که هر داروی ضداسید یا شربت سرفه ای برای زنان باردار مناسب نیست.
پیش از مصرف هر دارویی با پزشک یا مامای خود مشورت کنید.
7درمان خانگی قطعی برای سرفه در بارداری
سرفه در بارداری می تواند بسیار آزاردهنده باشد، به ویژه وقتی شب ها مانع خواب می شود. خوشبختانه، بسیاری از روش های طبیعی و خانگی وجود دارند که بدون نیاز به دارو می توانند به کاهش سرفه کمک کنند. در این بخش، با مؤثرترین درمان های خانگی برای کنترل سرفه در دوران بارداری آشنا می شویم.
1. مصرف عسل طبیعی
عسل یکی از مؤثرترین درمان های طبیعی برای کاهش سرفه است. خاصیت ضدالتهابی و ضدباکتریایی آن باعث تسکین گلو و کاهش تحریک ناشی از ریفلاکس یا خشکی گلو می شود.
روش استفاده:
- یک قاشق چای خوری عسل را در یک لیوان آب گرم یا شیر ولرم حل کنید.
- می توانید چند قطره آب لیموی تازه نیز به آن اضافه کنید تا اثر آن بیشتر شود.
نکته: هرگز به نوزاد زیر یک سال عسل ندهید، اما برای زنان باردار عسل طبیعی کاملا بی خطر است.
2. نوشیدن مایعات گرم
مایعات گرم مانند دمنوش های گیاهی ملایم، سوپ سبزیجات یا آب گرم با کمی عسل، گلو را مرطوب نگه می دارند و باعث کاهش تحریک و سرفه می شوند.
دمنوش های مجاز در بارداری عبارتند از:
- دمنوش بابونه (با مشورت پزشک)
- دمنوش زنجبیل ملایم
- دمنوش آویشن یا نعناع خشک
این نوشیدنی ها به کاهش التهاب گلو و بهبود تنفس کمک می کنند.
3. بخور آب گرم
هوای خشک می تواند سرفه را تشدید کند. استفاده از بخور آب گرم به ویژه در ماه های سرد سال، باعث مرطوب شدن مجاری تنفسی و کاهش سرفه می شود.
برای تأثیر بهتر:
- چند قطره روغن اوکالیپتوس یا منتول را (با احتیاط و مشورت پزشک) به آب اضافه کنید.
- روزی 2 بار، هر بار حدود 10 دقیقه بخور دهید.
4. خوابیدن با زاویه مناسب
همان طور که در مقاله اصلی اشاره شد، خوابیدن در حالت افقی باعث برگشت اسید معده و تحریک گلو می شود.
برای جلوگیری از این وضعیت:
- در هنگام خواب از 2 تا 3 بالش برای بالاتر نگه داشتن سر استفاده کنید.
- خوابیدن به پهلوی چپ به گردش خون بهتر و کاهش ریفلاکس کمک می کند.
این روش ساده اما بسیار مؤثر، یکی از راهکارهای اصلی برای کاهش سرفه در بارداری است.
5. کنترل تغذیه در ساعات پایانی شب
خوردن غذا بلافاصله قبل از خواب یکی از دلایل تشدید سرفه ناشی از رفلاکس است.
بنابراین:
- حداقل 2 تا 3 ساعت قبل از خواب غذا نخورید.
- از غذاهای اسیدی مانند گوجه فرنگی، مرکبات، ترشی ها و نوشیدنی های گازدار پرهیز کنید.
- وعده های غذایی را کوچک تر و سبک تر انتخاب کنید.
6. استفاده از هوای تمیز و مرطوب
گرد و غبار، دود سیگار و آلودگی هوا می تواند سرفه را تشدید کند.
بهتر است:
- از قرار گرفتن در محیط های آلوده یا دارای بوی تند خودداری کنید.
- از دستگاه تصفیه یا رطوبت ساز در خانه استفاده کنید تا هوای محیط سالم تر شود.
تنفس در هوای پاک و مرطوب به کاهش التهاب مجاری تنفسی کمک زیادی می کند.
7. استراحت کافی و آرامش
بدن در دوران بارداری به انرژی بیشتری برای تقویت سیستم ایمنی نیاز دارد.
خواب کافی، استراحت روزانه، و کاهش استرس به بدن فرصت می دهد تا التهابات و تحریک های ناشی از سرفه را بهتر کنترل کند.
مدیتیشن سبک، تنفس عمیق و گوش دادن به موسیقی آرام می تواند به کاهش تنش و بهبود علائم کمک کند.
چه زمانی باید درمان خانگی را متوقف کرد؟
اگر پس از چند روز استفاده از درمان های خانگی، سرفه در بارداری همچنان ادامه داشت یا با تب، درد قفسه سینه، یا تنگی نفس همراه شد، لازم است حتما به پزشک مراجعه کنید. گاهی سرفه می تواند نشانه عفونت تنفسی یا آلرژی شدید باشد که نیاز به درمان پزشکی دارد.
داروهای بی خطر برای درمان سرفه در بارداری
سرفه در دوران بارداری یکی از مشکلات شایع است که معمولا به دلیل سرماخوردگی، حساسیت، یا ریفلاکس معده ایجاد می شود. بسیاری از زنان باردار نگران استفاده از دارو هستند، زیرا ممکن است برخی داروها بر سلامت جنین تأثیر بگذارند. با این حال، داروهای ایمن و تأییدشده ای وجود دارند که در صورت تجویز پزشک، می توان از آن ها برای کنترل سرفه استفاده کرد.
1. داروهای خلط آور ایمن (Expectorants)
اگر سرفه خلط دار دارید، داروهای خلط آور به خروج ترشحات کمک می کنند.
گوایفنزین (Guaifenesin) یکی از داروهای نسبتا ایمن در بارداری است، به ویژه پس از سه ماهه اول.
با این حال، مصرف آن باید تحت نظر پزشک باشد و از مصرف خودسرانه شربت های ترکیبی که حاوی مواد ضداحتقان یا کافئین هستند، پرهیز شود.
2. شربت های ساده عسل و لیمو
اگر سرفه خشک دارید، شربت های طبیعی حاوی عسل، آب لیمو، یا گلیسیرین می توانند گلو را نرم کرده و تحریک را کاهش دهند.
این ترکیبات بی خطر و طبیعی هستند و می توانند بدون نسخه استفاده شوند. بااین حال، اگر شربت آماده از داروخانه می خرید، برچسب آن را بخوانید تا حاوی الکل یا داروهای ضداحتقان نباشد.
3. اسپری های سالین (نمکی)
برای خانم های بارداری که سرفه ناشی از گرفتگی بینی دارند، استفاده از اسپری یا قطره نمکی بینی (سالین) کاملا ایمن است. این محصولات بدون دارو هستند و به پاک سازی مجاری تنفسی و کاهش التهاب کمک می کنند.
4. داروهای ضدسرفه مجاز (Cough Suppressants)
داروی دکسترومتورفان (Dextromethorphan) یکی از رایج ترین داروهای ضدسرفه است که در مطالعات، خطر خاصی برای جنین نشان نداده است.
با این حال، توصیه می شود از داروهای تک ماده ای (فقط دکسترومتورفان بدون ترکیبات اضافی) استفاده شود و در سه ماهه اول بارداری فقط در صورت ضرورت مصرف گردد.
5. قرص های مکیدنی (Lozenges)
قرص های مکیدنی حاوی عسل، گلیسیرین یا عصاره های طبیعی مانند نعناع و لیمو، به تسکین سرفه خشک کمک می کنند.
انواعی را انتخاب کنید که فاقد الکل، منتول زیاد یا قند مصنوعی باشند. مصرف روزانه در حد معمول مشکلی ندارد.
6. بخور و مرطوب کننده هوا
اگرچه دارو محسوب نمی شوند، اما استفاده از بخور آب گرم یا دستگاه رطوبت ساز در خانه یکی از روش های بی خطر برای کاهش سرفه و خشکی گلو است.
هوای مرطوب باعث نرم شدن مجاری تنفسی و تسهیل خروج خلط می شود.
7. داروهایی که باید از آن ها پرهیز کرد
در دوران بارداری نباید هر داروی سرفه ای را بدون مشورت پزشک مصرف کنید. موارد زیر باید اجتناب شوند:
- داروهای حاوی کدئین یا پseudoephedrine
- داروهای ترکیبی ضدسرماخوردگی
- اسپری ها و قرص های حاوی الکل یا محرک های قوی
این داروها ممکن است باعث تنگی عروق رحمی، افزایش فشار خون، یا تأثیر بر رشد جنین شوند.
8. توصیه های ایمنی هنگام مصرف دارو
- پیش از مصرف هر دارو، حتی داروهای گیاهی، با پزشک مشورت کنید.
- همیشه دوز و مدت مصرف را رعایت کنید.
- اگر سرفه بیش از 10 روز ادامه داشت یا با تب و تنگی نفس همراه شد، حتما باید بررسی پزشکی انجام شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر سرفه در بارداری بیش از چند هفته ادامه داشت، همراه با تب، درد قفسه سینه یا تنگی نفس بود، باید فورا به پزشک مراجعه کنید.
همچنین اگر با اصلاح رژیم غذایی و داروهای بی خطر بهبود حاصل نشد، پزشک باید سایر دلایل احتمالی مانند آلرژی، عفونت تنفسی یا سینوزیت را بررسی کند.
آیا سرفه در بارداری بعد از زایمان برطرف می شود؟
در بیشتر موارد، بله. با کاهش فشار رحم و بازگشت سطح هورمون ها به حالت طبیعی، ریفلاکس و در نتیجه سرفه نیز از بین می رود.
بنابراین، اگر اکنون در دوران بارداری با سرفه های خشک و شبانه مواجه هستید، نگران نباشید این وضعیت موقتی است و با رعایت چند نکته ساده قابل کنترل است.
سخنی از نی نی تینی
سرفه در بارداری معمولا به دلیل بازگشت اسید معده به مری رخ می دهد. هرچند ممکن است آزاردهنده باشد، اما خطرناک نیست و با تغییر سبک زندگی، اصلاح رژیم غذایی، بالا بردن سر هنگام خواب و مصرف داروهای مجاز می توان آن را به خوبی کنترل کرد.
اگر با وجود رعایت این موارد، سرفه همچنان ادامه داشت یا با علائم دیگری همراه بود، حتما با پزشک مشورت کنید تا از سلامت خود و جنین مطمئن شوید.
آیا شما هم در دوران بارداری دچار سرفه شده اید؟ تجربیات یا روش هایی که برای کاهش سرفه مفید بوده اند را در بخش دیدگاه ها با دیگر مادران به اشتراک بگذارید تا از تجربه های یکدیگر بهره مند شوید.
