حسادت در کودکان یکی از احساسات طبیعی دوران رشد است که ممکن است با ورود خواهر یا برادر جدید، شدت پیدا کند. این احساس اگر به درستی مدیریت نشود، می تواند مشکلات رفتاری و عاطفی ایجاد کند. والدین با آگاهی و رفتار درست می توانند حسادت را به فرصتی برای آموزش همکاری و همدلی تبدیل کنند. در این مقاله، به علل حسادت در کودکان و راهکارهای کاربردی برای مدیریت آن می پردازیم.
حسادت در کودکان: چه عواملی باعث بروز آن می شود؟
حسادت در کودکان یکی از احساسات طبیعی است که می تواند در شرایط مختلف، به ویژه با ورود یک کودک جدید به خانواده، ظاهر شود. اگر این احساس مدیریت نشود، ممکن است مشکلاتی در رشد و رفتار کودک ایجاد کند. متخصصان معتقدند که ریشه حسادت معمولا ترس از دست دادن محبت والدین به ویژه مادر است و رفتار والدین در مدیریت این احساس نقش بسیار مهمی دارد. به همین دلیل، آماده سازی سایر فرزندان قبل از تولد کودک جدید اهمیت زیادی دارد.
حسادت باید به خوبی مدیریت شود
اسما اویگون تأکید می کند که هرچند حسادت در کودکان در اثر ورود نوزاد جدید به خانواده کاملا طبیعی است، اما اگر به درستی مدیریت نشود، می تواند باعث ایجاد مشکلات رفتاری و احساسی شود. او می گوید:
«ریشه حسادت در کودکان معمولا ترس از دست دادن محبت مادر است. رفتار والدین و نحوه مدیریت این احساس در کودک نقش مهمی در رشد و سلامت روانی او دارد.»
اویگون بر اهمیت این نکته تأکید می کند که مادر باید قبل از تولد کودک جدید، سایر فرزندان را برای مواجهه با این شرایط آماده کند و به آن ها توضیح دهد که حضور نوزاد جدید به معنای کاهش محبت نسبت به آن ها نیست.
احساس گناه، حسادت و رقابت را تشدید می کند
او می گوید:
«در موارد حسادت میان فرزندان، اضطراب، عصبانیت یا تأخیر در مدیریت موقعیت توسط مادر می تواند باعث شود کودک بیش تر مضطرب شود.»
کودکان نسبت به بزرگسالان حساسیت بیشتری دارند و احساسات مادر را دقیق تر تشخیص می دهند. اگر مادر نگرانی خود را به صورت کلامی یا رفتاری نشان دهد، کودک ممکن است دچار احساس گناه و خشم شود و این موضوع حسادت و رقابت را تشدید می کند. بنابراین، مادر باید موقعیت را به آرامی و بدون سرزنش یا تنبیه مدیریت کند.
«ورود کودک جدید، شروع رقابت برای سلطنت است»
او توضیح می دهد که مدیریت صحیح حسادت، که یک احساس طبیعی است، برای رشد کودک بسیار اهمیت دارد:
«وقتی کودک جدید وارد خانه می شود، این می تواند آغاز رقابت برای جلب توجه والدین و کسب جایگاه ویژه در خانواده باشد.»
کودک علاوه بر ترس از دست دادن توجه و محبت، ممکن است نگران از دست دادن حس ویژه و مهم بودن خود باشد. تا سن 12 سالگی، کودکان ممکن است فکر کنند مادر به دلیل حضور خواهر یا برادر جدید، کمتر آن ها را دوست خواهد داشت. پس از 12 سالگی، توانایی تفکر منطقی بیشتری پیدا می کنند. مدیریت صحیح این فرآیند توسط مادر می تواند یک دستاورد مهم برای رشد کودکان باشد.
به کودکان فرصت حل مشکلاتشان را بدهید
کودکان در زندگی واقعی با مشکلاتی مانند رقابت و حسادت مواجه خواهند شد. والدین باید حسادت های جزئی را تحمل کرده و کودک را برای حل مسائل هدایت کنند. کودک باید فرصت داشته باشد تا مشکلات رفتاری مرتبط با رقابت و حسادت را خودش حل کند و تنها زمانی که مشکل جدی و غیرقابل حل شد، بزرگ ترها وارد عمل شوند.
اختصاص زمان به نوزاد، آسیب عاطفی به کودک بزرگ تر نرساند
طبیعی است که والدین مجبور باشند زمان بیشتری به نوزاد جدید اختصاص دهند. اگر فرزند اول به دریافت توجه زیاد عادت کرده باشد، ورود نوزاد جدید می تواند برایش چالش برانگیز باشد. بنابراین، حتی وقتی والدین وقت خود را با نوزاد می گذرانند، نباید کودک بزرگ تر نادیده گرفته شود و بهتر است زمان با کیفیت با او اختصاص داده شود. حتی 20 دقیقه وقت با کیفیت می تواند تأثیر زیادی داشته باشد.
همچنین مهم است که روال های قبلی کودک تغییر نکند. به عنوان مثال، اگر قبل از خواب همیشه با هم کتاب می خوانده اید، ترک این عادت ممکن است حس طردشدگی و کم توجهی ایجاد کند و کودک ممکن است کناره گیری یا رفتارهای پرخاشگرانه نشان دهد. بنابراین، فعالیت های روزمره در خانه باید تا حد امکان ادامه پیدا کنند.
کودکان را بلافاصله بعد از تولد به مهدکودک نفرستید
اویگون می گوید:
«ایجاد محیط هایی که کودکان بالای 3 سال با همسالان خود باشند، مانند مهدکودک، ضروری است. اما مهم است که این اتفاق درست بلافاصله بعد از تولد نوزاد جدید نیفتد.»
کودکی که فکر کند با ورود نوزاد جدید از خانه کنار گذاشته شده است، ممکن است گوشه گیر شود یا رفتارهای پرخاشگرانه نشان دهد.
کودکان را با یکدیگر مقایسه نکنید
او تأکید می کند که والدین می توانند از کودک بخواهند در مراقبت از نوزاد جدید کمی کمک کند، اما باید مراقب باشند که مقایسه منفی ایجاد نشود:
«می توان گفت: ‘وقتی تو کوچولو بودی این طور بودی، حالا بزرگ شده ای و می توانی غذای خودت را بخوری. او هم بزرگ می شود و مثل تو خواهد شد.’ و حتی با نشان دادن عکس های قدیمی کودک می توان بازخورد مثبت داد.»
اویگون هشدار می دهد که مقایسه ها و شوخی های نادرست با کودک دیگر، ممکن است حسادت و رقابت را تشدید کند. برای مثال، وقتی برای نوزاد هدیه می خرید، نباید کودک بزرگ تر را فراموش کنید یا با جملاتی مانند «شانس نداری» او را ناراحت کنید.
راهکارهای رفع احساس حسادت در کودکان
حسادت در کودکان را نمی توان به طور کامل حذف کرد، زیرا بخشی از رشد طبیعی آن ها است، اما با مدیریت صحیح می توان از شدت و آثار منفی آن کاست. روانشناس بالینی اسما اویگون نکات مهمی برای والدین ارائه می دهد تا حسادت در کودکان به شکل سالم مدیریت شود.
توجه متوازن به همه فرزندان
یکی از مهم ترین راهکارها تخصیص توجه متوازن و با کیفیت به هر کودک است. وقتی کودک بزرگ تر حس کند که نوزاد جدید همه توجه والدین را گرفته است، ممکن است احساس طردشدگی و حسادت پیدا کند. حتی اختصاص 20 تا 30 دقیقه وقت اختصاصی روزانه به کودک بزرگ تر، بدون دخالت خواهر یا برادر کوچک، می تواند اثر بسیار مثبت داشته باشد. این زمان می تواند شامل بازی، گفتگو، نقاشی یا فعالیت هایی باشد که کودک به آن علاقه دارد.
آموزش همدلی و اشتراک محبت
والدین می توانند با آموزش مهارت های همدلی به کودک، حسادت را کاهش دهند. برای مثال:
- توضیح دادن اینکه نوزاد تازه متولد شده نمی تواند خودش غذا بخورد یا لباسش را عوض کند و نیاز به کمک والدین دارد.
- تشویق کودک به کمک های کوچک و ملموس مانند آوردن پوشک یا انتخاب لباس نوزاد، بدون فشار و با تحسین صمیمانه.
این روش به کودک کمک می کند تا احساس مسئولیت و ارزشمندی کند و حسادت تبدیل به مشارکت و همکاری شود.
جلوگیری از مقایسه و رقابت منفی
مقایسه کودک بزرگ تر با نوزاد یا حتی با همسالان دیگر باعث افزایش حسادت می شود. اویگون توصیه می کند که والدین از مقایسه های مستقیم و شوخی های منفی خودداری کنند. به جای این کار، می توان موفقیت ها و رشد کودک بزرگ تر را تحسین و تأکید کرد:
«تو خیلی خوب توانستی کاری را انجام دهی. وقتی کوچک بودی هم همین طور بودی، حالا بزرگ شدی و می توانی به کودک جدید کمک کنی.»
استفاده از عکس های قدیمی کودک نیز می تواند حس موفقیت و یادآوری پیشرفت را در او تقویت کند و حسادت را کاهش دهد.
ایجاد فرصت حل مشکلات به خود کودک
به کودک اجازه دهید به تنهایی یا با کمک والدین، مشکلات رفتاری خود را حل کند. برای مثال، اگر کودک بزرگ تر از بازی با نوزاد خودداری می کند یا رفتار پرخاشگرانه دارد، والدین می توانند از او بپرسند:
«چطور می توانیم با هم بازی کنیم تا هر دو خوشحال باشیم؟»
این روش باعث می شود کودک یاد بگیرد که راه حل های مناسب برای رقابت و حسادت پیدا کند و مهارت های حل مسئله در او تقویت شود.
حفظ روال ها و عادات روزانه
تغییر ناگهانی عادت ها و برنامه های کودک با ورود نوزاد جدید می تواند حسادت و اضطراب را تشدید کند. برای مثال، اگر همیشه قبل از خواب کتاب می خواندید یا یک فعالیت خاص با کودک انجام می دادید، ادامه دادن این عادات بسیار مهم است. حتی اگر مدت زمان کوتاهی باشد، تداوم این برنامه ها احساس امنیت و آرامش کودک را حفظ می کند و حسادت کاهش می یابد.
مدیریت آرامش و احساسات والدین
کودکان حساس تر از بزرگسالان هستند و می توانند اضطراب یا عصبانیت والدین را تشخیص دهند. مادر و پدر باید اضطراب و نگرانی خود را کنترل کنند و از سرزنش یا تهدید کودک برای رفتار با نوزاد خودداری نمایند. برخورد آرام و منطقی والدین باعث می شود کودک بزرگ تر نیز احساس امنیت کند و حسادت کمتر شود.
آموزش مهارت های اشتراک و همکاری
در نهایت، کودک می تواند مهارت های اشتراک و همکاری با خواهر یا برادر خود را بیاموزد. با بازی های گروهی و مشارکتی، کودک یاد می گیرد که محبت و توجه والدین محدود نیست و می تواند شادی و موفقیت خود و خواهر یا برادر را همزمان تجربه کند.
این روش ها علاوه بر کاهش حسادت، ارتباط عاطفی مثبت میان فرزندان را نیز تقویت می کند و زمینه ای برای روابط سالم در آینده ایجاد می کند.
سخنی از نی نی تینی
حسادت در کودکان یک احساس طبیعی است و با مدیریت درست می توان از اثرات منفی آن جلوگیری کرد. مهم ترین نکات عبارتند از:
- به هر کودک زمان و توجه کافی اختصاص دهید، حتی 20 تا 30 دقیقه وقت با کیفیت می تواند بسیار مؤثر باشد.
- از مقایسه کودک ها با هم یا با دیگران خودداری کنید تا حسادت تشدید نشود.
- کودک را تشویق کنید تا مهارت حل مسئله و همکاری با خواهر یا برادر جدید را یاد بگیرد.
- روال ها و عادت های قبلی کودک را حفظ کنید تا حس امنیت او تداوم یابد.
- والدین باید احساسات خود را مدیریت کنند و با آرامش و مهربانی، کودک را هدایت کنند.
- آموزش همدلی و مسئولیت پذیری کوچک به کودک، حسادت را به مشارکت و همکاری تبدیل می کند.
با رعایت این نکات، والدین می توانند روابط سالم و عاطفی میان فرزندان را تقویت کنند و حسادت را به یک تجربه آموزشی و رشد تبدیل کنند.
شما به عنوان والدین می توانید تجربیات و راهکارهای خود در مدیریت حسادت کودکان را با ما و دیگر مادران به اشتراک بگذارید. آیا کودک شما با ورود خواهر یا برادر جدید دچار حسادت شده است؟ چگونه توانستید این احساس را مدیریت کنید؟ نظرات و تجربیات خود را در بخش کامنت ها با ما در میان بگذارید تا دیگر والدین هم از تجربیات شما بهره مند شوند.
