تنگی دریچه ریوی در نوزادان (پولمونری نوزاد)

تنگی دریچه ریوی در نوزادان یکی از بیماری های مادرزادی قلب است که ممکن است از بدو تولد وجود داشته باشد. این بیماری زمانی اتفاق می افتد که دریچه بین بطن راست قلب و سرخرگ ریوی (که خون را به ریه ها می فرستد) به درستی باز نمی شود. در نتیجه، جریان خون از قلب به ریه ها با دشواری انجام می شود و قلب مجبور است سخت تر کار کند تا اکسیژن کافی به بدن نوزاد برسد.

در ظاهر شاید تنگی دریچه ریوی در نوزادان ترسناک به نظر برسد، اما خوشبختانه با پیشرفت علم پزشکی، بیشتر موارد این بیماری قابل درمان و قابل کنترل هستند. در این مقاله، همه چیز را درباره علت ها، نشانه ها، تشخیص و درمان این مشکل برای شما توضیح می دهیم تا با خیال راحت تری تصمیم بگیرید.

تنگی دریچه ریوی یا پولمونری نوزاد چیست؟

دریچه ریوی وظیفه دارد جریان خون را از بطن راست قلب به سمت سرخرگ ریوی هدایت کند تا خون برای اکسیژن گیری به ریه ها برود. وقتی این دریچه تنگ می شود، مسیر عبور خون محدود می گردد و فشار درون قلب افزایش پیدا می کند. در موارد شدید، این فشار می تواند بر عملکرد طبیعی قلب و ریه تأثیر بگذارد.

تنگی دریچه ریوی در نوزادان ممکن است از خفیف تا شدید متغیر باشد. در نوع خفیف، ممکن است نوزاد هیچ علامتی نداشته باشد و این مشکل فقط در معاینه قلبی یا سونوگرافی تشخیص داده شود. اما در نوع متوسط و شدید، علائم واضح تر می شوند و نیاز به بررسی فوری دارند.

علت های تنگی دریچه ریوی در نوزادان

پزشکان معتقدند که پولمونری نوزاد معمولا به دلیل رشد غیرطبیعی دریچه قلب در دوران جنینی رخ می دهد. در حقیقت، دریچه ممکن است ضخیم تر، چسبیده تر یا به درستی شکل نگرفته باشد. برخی از دلایل احتمالی شامل موارد زیر است:

• عوامل ژنتیکی: در برخی نوزادان، وجود سابقه خانوادگی بیماری های قلبی مادرزادی، احتمال بروز تنگی دریچه ریوی را افزایش می دهد.
• عفونت های دوران بارداری: ابتلای مادر به بعضی ویروس ها مانند سرخجه در دوران بارداری می تواند بر رشد طبیعی قلب جنین اثر بگذارد.
• مصرف برخی داروها یا مواد مضر در بارداری: داروهای خاص، الکل یا سیگار ممکن است در تشکیل طبیعی دریچه ریوی جنین اختلال ایجاد کنند.
• اختلالات کروموزومی: برخی سندرم ها مانند سندرم نونان یا ترنر با تنگی دریچه ریوی در نوزادان ارتباط دارند.

در بسیاری از موارد، هیچ علت مشخصی یافت نمی شود، اما آگاهی مادر از مراقبت های دوران بارداری می تواند احتمال بروز چنین ناهنجاری هایی را کاهش دهد.

علائم تنگی دریچه ریوی در نوزادان

شدت علائم بستگی به میزان تنگی دارد. نوزادانی که دچار نوع خفیف این بیماری هستند معمولا بدون علامت اند، اما در تنگی های شدیدتر ممکن است علائم زیر دیده شود:

• کبود شدن پوست یا لب ها (سیانوز): به دلیل کاهش اکسیژن خون.
• تنگی نفس یا نفس کشیدن سریع: به ویژه هنگام شیر خوردن یا گریه.
• خستگی زودرس: نوزاد ممکن است هنگام شیر خوردن زود خسته شود و نتواند کامل تغذیه کند.
• صدای غیرطبیعی قلب (سوفل): پزشک در معاینه با گوشی پزشکی ممکن است صدای خاصی بشنود.
• افزایش وزن ضعیف: به علت کمبود انرژی و تغذیه ناکافی.

گاهی علائم به قدری خفیف هستند که والدین متوجه آن نمی شوند و تنها در معاینه های روتین متوجه وجود تنگی دریچه ریوی در نوزادان می شوند.

تشخیص تنگی دریچه ریوی در نوزادان

تشخیص این بیماری معمولا توسط متخصص قلب کودکان و از طریق آزمایش های غیرتهاجمی انجام می شود. مراحل معمول شامل موارد زیر است:

1. معاینه فیزیکی

پزشک با گوشی پزشکی به صدای قلب نوزاد گوش می دهد. سوفل یا صدای غیرطبیعی ممکن است اولین نشانه تنگی دریچه ریوی در نوزاد باشد.

2. اکوکاردیوگرافی (اکو قلب)

این روش اصلی ترین و دقیق ترین ابزار تشخیص است. در اکو، از امواج صوتی برای مشاهده ساختار قلب و جریان خون استفاده می شود. پزشک می تواند شدت تنگی، ضخامت دریچه و عملکرد قلب را بررسی کند.

3. نوار قلب (ECG)

این آزمایش فعالیت الکتریکی قلب را نشان می دهد و می تواند وجود فشار یا بزرگ شدگی بطن راست را آشکار کند.

4. عکس قفسه سینه

به پزشک کمک می کند تا اندازه قلب و وضعیت ریه ها را ارزیابی کند.

در برخی موارد خاص، اگر نیاز به بررسی دقیق تر باشد، ممکن است کاتتریزاسیون قلبی انجام شود. این روش تهاجمی تر است و معمولا زمانی به کار می رود که پزشک تصمیم به درمان با بالون یا جراحی دارد.

درمان تنگی دریچه ریوی در نوزادان

روش درمان پولمونری نوزاد بستگی به شدت بیماری دارد. در بیشتر موارد خفیف، نوزاد فقط نیاز به پیگیری منظم دارد و هیچ درمان خاصی لازم نیست. اما در موارد متوسط تا شدید، ممکن است پزشک یکی از روش های زیر را پیشنهاد دهد:

1. بالون والوولوپلاستی (Balloon Valvuloplasty)

این روش یکی از شایع ترین درمان ها برای تنگی دریچه ریوی در نوزادان است. پزشک با استفاده از یک لوله نازک که در سر آن بالونی وجود دارد، وارد قلب می شود و بالون را در محل تنگی باد می کند تا دریچه بازتر شود. این روش معمولا بسیار موفقیت آمیز است و بسیاری از نوزادان پس از آن زندگی طبیعی خواهند داشت.

2. جراحی قلب باز

در مواردی که تنگی بسیار شدید باشد یا بالون درمانی مؤثر نباشد، جراحی قلب باز انجام می شود. در این روش، جراح ممکن است دریچه را ترمیم یا در صورت نیاز آن را با دریچه مصنوعی جایگزین کند.

3. درمان دارویی

اگر نوزاد دچار علائم خفیف باشد یا منتظر جراحی باشد، پزشک ممکن است داروهایی برای کاهش فشار قلب و بهبود عملکرد آن تجویز کند. این داروها معمولا به صورت موقت استفاده می شوند.

مراقبت های بعد از درمان و پیشگیری از مشکلات

پس از درمان تنگی دریچه ریوی در نوزادان، پیگیری های منظم بسیار مهم است. پزشک متخصص قلب کودک معمولا هر چند ماه یک بار نوزاد را معاینه می کند تا مطمئن شود عملکرد قلب طبیعی است و تنگی بازنگشته است.

والدین باید به علائمی مانند خستگی غیرعادی، کبودی، یا کاهش اشتها توجه کنند و در صورت مشاهده، فورا با پزشک مشورت نمایند. همچنین در برخی موارد، ممکن است نیاز باشد کودک قبل از برخی اعمال دندان پزشکی یا جراحی ها، آنتی بیوتیک مصرف کند تا از عفونت دریچه قلب (اندوکاردیت) جلوگیری شود.

برای کاهش احتمال بروز تنگی دریچه ریوی در نوزادان در بارداری های بعدی، مادران باید:

• واکسن سرخجه را قبل از بارداری تزریق کنند.
• از مصرف داروها و مواد مضر بدون مشورت پزشک خودداری نمایند.
• در صورت وجود سابقه خانوادگی بیماری های قلبی، مشاوره ژنتیک انجام دهند.
• تغذیه سالم، مصرف مکمل های لازم و پیگیری ویزیت های بارداری را جدی بگیرند.

زندگی نوزادان پس از درمان تنگی دریچه ریوی

خوشبختانه بیشتر نوزادانی که دچار تنگی دریچه ریوی هستند، پس از درمان می توانند زندگی طبیعی و سالمی داشته باشند. فعالیت های روزمره، رشد جسمی و ذهنی آنها معمولا طبیعی خواهد بود. فقط نیاز به چکاپ منظم برای اطمینان از عملکرد قلب دارند.

در برخی موارد نادر، ممکن است در دوران رشد، دوباره تنگی ایجاد شود که با بررسی دوره ای می توان آن را زود تشخیص داد و درمان کرد.

سخنی از نی نی تینی

تنگی دریچه ریوی در نوزادان یکی از بیماری های مادرزادی قابل درمان است که در صورت تشخیص به موقع، نوزاد می تواند زندگی کاملا طبیعی داشته باشد. والدین باید آگاه باشند که وجود این بیماری به معنی خطر فوری نیست و با پیشرفت های پزشکی، احتمال بهبود بسیار بالاست.

اگر پزشک شما تشخیص داده که نوزادتان دچار تنگی دریچه ریوی است، آرامش خود را حفظ کنید، درمان ها را پیگیری نمایید و با اعتماد به تیم پزشکی، به آینده فرزندتان امیدوار باشید.