یادگیری زبان و شروع به صحبت کردن، مانند سایر مهارت های رشد کودک، در سنین مختلفی اتفاق می افتد. بعضی بچه ها خیلی زود شروع به حرف زدن می کنند و برخی دیگر کمی دیرتر. شناخت روند طبیعی رشد گفتار و زبان به والدین کمک می کند تاخیر در گفتار کودکان را بهتر تشخیص دهند و بدانند آیا جای نگرانی وجود دارد یا خیر.
تفاوت گفتار و زبان کودکان چیست؟
گفتار به معنای بیان شفاهی زبان است و شامل شیوه صحیح تلفظ و کنار هم قرار دادن صداها و کلمات می شود.
زبان گسترده تر از گفتار است و به توانایی انتقال و دریافت اطلاعات اشاره دارد؛ یعنی کودک بتواند منظورش را چه به صورت گفتاری، چه نوشتاری یا حتی از طریق حرکات و حالات بدن منتقل کند و متقابلا منظور دیگران را هم بفهمد.
تاخیر در گفتار کودکان به چه معناست؟
مشکلات گفتاری و زبانی تفاوت هایی دارند اما اغلب همپوشانی هم پیدا می کنند. برای مثال:
- کودکی که دچار تاخیر زبانی است ممکن است کلمات را درست ادا کند اما تنها بتواند دو کلمه را کنار هم بیاورد.
- کودکی که دچار تاخیر گفتاری است می تواند جملاتی بسازد اما طوری صحبت می کند که درک آن برای دیگران دشوار است.
نشانه های تاخیر در گفتار کودکان
گاهی برای والدین سخت است تشخیص دهند کودکشان صرفا کمی دیرتر به مرحله گفتار می رسد یا واقعا مشکلی وجود دارد. برخی علائمی که نیاز به توجه و بررسی دارند:
- تا یک سالگی: کودک از حرکات اشاره ای مثل نشان دادن یا خداحافظی با دست استفاده نمی کند.
- تا 18 ماهگی: بیشتر از حرکات بدنی برای ارتباط استفاده می کند تا صدا یا کلمات.
- تا 18 ماهگی: نمی تواند صداها را تقلید کند.
- کودک در درک دستورات ساده مشکل دارد.
- تا 2 سالگی: تنها قادر است تقلید کند و خودش کلمه یا جمله ای نسازد.
- تا 2 سالگی: تنها چند صدا یا کلمه محدود را تکرار می کند و برای نیازهایش نمی تواند به شکل کلامی ارتباط برقرار کند.
- تا 2 سالگی: قادر به دنبال کردن دستورات ساده نیست.
- تا 2 سالگی: صدای او غیرطبیعی است (مثلا خیلی گرفته یا از بینی خارج می شود).
همچنین باید توجه داشت:
- در 2 سالگی، والدین و اطرافیان باید حدود 50 درصد صحبت های کودک را بفهمند.
- در 3 سالگی، حدود 75 درصد گفتار باید قابل فهم باشد.
- در 4 سالگی، حتی غریبه ها باید بتوانند بیشتر حرف های کودک را متوجه شوند.
علت تاخیر در گفتار کودکان چیست؟
دلایل مختلفی می تواند پشت این مسئله باشد:
- مشکلات دهانی مثل ناهنجاری زبان یا سقف دهان.
- کوتاهی فرنولوم (بند زبان) که حرکت زبان را محدود می کند.
- مشکلات حرکتی دهان و فک به دلیل اختلال در بخش های مغز مرتبط با گفتار. چنین کودکانی ممکن است مشکلات تغذیه ای هم داشته باشند.
- مشکلات شنوایی. کودکانی که به خوبی نمی شنوند در درک، تقلید و استفاده از زبان مشکل پیدا می کنند.
- عفونت های گوش، به خصوص اگر مزمن باشند، هم می توانند روی شنوایی اثر بگذارند. البته اگر شنوایی یک گوش سالم باشد، رشد زبان طبیعی خواهد بود.
تشخیص تاخیر در گفتار کودکان
اگر شک دارید که کودک مشکل دارد، باید هر چه زودتر به گفتاردرمانگر یا متخصص زبان و گفتار مراجعه کنید. گفتاردرمانگر با استفاده از آزمون های استاندارد و بررسی مراحل رشد گفتار، وضعیت کودک را می سنجد. او موارد زیر را بررسی می کند:
- درک کودک از زبان (زبان دریافتی).
- توانایی او در بیان (زبان بیانی).
- وضوح صداها و کیفیت گفتار.
- وضعیت دهان و اندام های گفتاری مثل زبان، فک و سقف دهان.
بر اساس نتیجه، ممکن است جلسات گفتاردرمانی توصیه شود.
درمان تاخیر در گفتار کودکان چگونه انجام می شود؟
درمان معمولا شامل جلسات گفتاردرمانی است. گفتاردرمانگر با کودک کار می کند تا مهارت های گفتاری و زبانی اش تقویت شود. والدین هم نقش مهمی دارند و باید تمرین های خانگی را پیگیری کنند.
چه روش هایی به کودک کمک می کند تا زودتر صحبت کنند؟
روش هایی وجود دارد که والدین می توانند در خانه برای کمک به کودکان استفاده کنند تا زودتر شروع به صحبت کردن کنند. این روش ها ساده اند اما اگر به صورت مستمر و با حوصله انجام شوند، تاثیر زیادی دارند:
1. صحبت مداوم با کودک
با کودک در طول روز درباره کارهایی که انجام می دهید حرف بزنید. مثلا وقتی غذا درست می کنید، نام مواد غذایی را بگویید یا هنگام لباس پوشاندن اسم رنگ ها و لباس ها را تکرار کنید. این باعث می شود دایره واژگان او گسترش یابد.
2. کتاب خوانی روزانه
از سنین خیلی پایین کتاب های تصویری ساده و رنگی برای کودک بخوانید. اسم اشیاء و حیوانات داخل کتاب را بگویید و از کودک بخواهید تکرار کند یا به آن ها اشاره کند.
3. بازی های گفتاری
بازی هایی مثل تقلید صدا (صدای حیوانات یا وسایل) یا شعر و آوازهای کودکانه، زبان را برای کودک جذاب می کند و باعث می شود راحت تر کلمات جدید یاد بگیرد.
4. تشویق و تکرار
وقتی کودک حتی یک کلمه ناقص را بیان می کند، او را تشویق کنید. سپس همان کلمه را صحیح تکرار کنید تا یاد بگیرد. این کار اعتمادبه نفس او را بالا می برد.
5. استفاده از حرکات و اشاره
گاهی کودکان از اشاره و حرکات برای بیان خواسته ها استفاده می کنند. شما هم می توانید همراه با صحبت، از اشاره کمک بگیرید. این کار باعث تقویت ارتباط کلامی و غیرکلامی می شود.
6. کاهش استفاده از موبایل و تلویزیون
تماشای بیش ازحد تلویزیون یا موبایل باعث می شود کودک فرصت کافی برای تمرین کلامی نداشته باشد. گفت وگوی مستقیم با والدین و اطرافیان بسیار مؤثرتر از محتوای تصویری است.
7. محیط پر از تعامل
کودک باید در محیطی باشد که افراد زیاد با او صحبت می کنند. ارتباط با هم سن ها و حضور در جمع های خانوادگی به او کمک می کند زودتر کلمات را یاد بگیرد.
8. استفاده از موقعیت های روزمره
هنگام خرید، آشپزی یا کارهای خانه نام اشیا و کارها را برای کودک توضیح دهید. این کار دایره لغات او را گسترش می دهد.
9. پرهیز از لحن کودکانه
ساده و واضح صحبت کنید اما از تقلید گفتار کودکانه خودداری کنید.
نکته مهم: اگر کودک بعد از دو سالگی هنوز کلمات کافی بلد نیست یا نشانه های تاخیر در گفتار کودکان دارد، حتما باید به پزشک یا گفتاردرمانگر مراجعه شود. مداخله زودهنگام بهترین نتیجه را دارد.
سخنی از نی نی تینی
شناخت به موقع تاخیر در گفتار کودکان و شروع درمان زودهنگام بهترین روش برای کمک به رشد زبان و گفتار است. اگر نگران هستید، حتما با پزشک یا گفتاردرمانگر مشورت کنید.
اگر شما هم تجربه ای از تاخیر در گفتار کودکان دارید یا روش خاصی برای کمک به فرزندتان به کار برده اید، لطفا در بخش دیدگاه ها با ما و دیگر والدین به اشتراک بگذارید. پرسش های خود را هم بنویسید تا در سریع ترین زمان پاسخ داده شود.
