اگزما در نوزادان (یا درماتیت آتوپیک نوزادی) یکی از شایع ترین مشکلات پوستی در بین نوزادان و کودکان خردسال است. این بیماری اگرچه خطرناک نیست، اما می تواند باعث ناراحتی، خارش و خشکی پوست کودک شود. ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز این بیماری نقش دارند و نتیجه ی آن، ایجاد لکه های خشک و خارش دار روی بخش های مختلف بدن نوزاد است.
هرچند هنوز درمان قطعی برای اگزما وجود ندارد، اما با کرم ها و داروهای مخصوص اگزما در نوزادان می توان علائم را کنترل و شدت آن را کاهش داد. در این مقاله در مورد اگزما در نوزادان و راهکارهای درمان آن توضیح خواهیم داد.
اگزما در نوزادان چیست؟
اگزما در نوزادان نوعی التهاب پوستی است که باعث خشکی، خارش و حساسیت در نواحی مختلف پوست کودک می شود. معمولا این علائم روی پیشانی، گونه ها و پوست سر نوزاد بیشتر دیده می شوند.
مطالعات نشان داده اند که حدود 10 تا 20 درصد از کودکان در سراسر جهان به نوعی از اگزما مبتلا می شوند. در بسیاری از موارد، علت اگزما در نوزادان ریشه ی ژنتیکی دارد. برخی نوزادان با کمبود نوعی پروتئین خاص به نام فیلاگرین (Filaggrin) متولد می شوند. این پروتئین باعث تقویت سد محافظتی بین پوست و محیط بیرونی می شود. وقتی مقدار آن کم باشد، پوست نوزاد نمی تواند رطوبت را در خود حفظ کند و در نتیجه مواد حساسیت زا یا محرک های محیطی به راحتی از پوست عبور می کنند.
این فرایند باعث بروز علائم اگزما در نوزادان مانند خارش، خشکی و قرمزی پوست می شود. گرچه درمان قطعی وجود ندارد، اما با شناسایی و کنترل عوامل محرک، می توان از بروز مجدد آن پیشگیری کرد. مرطوب کننده ها، داروهای موضعی و مراقبت های خانگی در مدیریت علائم بسیار مؤثر هستند.
علائم و علت اگزما در نوزادان
علائم اگزما در نوزادان
مشخص ترین نشانه ی اگزما در نوزاد، جوش ها یا لکه های برجسته و خارش دار روی بخش های خاصی از بدن است.
- در نوزادان زیر 6 ماه، این لکه ها بیشتر روی صورت و پوست سر دیده می شوند؛ مخصوصا روی پیشانی، گونه ها، چانه و اطراف دهان.
- بعد از 6 ماهگی، این ضایعات ممکن است در نواحی آرنج ها و پشت زانوها ظاهر شوند.
رنگ ضایعات به نوع پوست کودک بستگی دارد؛ در نوزادان با پوست روشن، قرمز و در نوزادان با پوست تیره، ممکن است به رنگ تیره تر از پوست طبیعی شان دیده شود. گاهی اطراف آرنج و زانو روشن تر از سایر قسمت ها به نظر می رسد.
سایر علائم شایع عبارت اند از:
- خارش شدید که حتی می تواند خواب کودک را مختل کند.
- خشکی زیاد پوست که گاهی منجر به ترک یا خون ریزی می شود.
- ایجاد تاول های کوچک یا ترشح مایع از محل اگزما.
- در برخی موارد، پوسته ریزی یا زخم سطحی پوست دیده می شود.
پزشکان توصیه می کنند اگر این علائم شدید شوند یا با تب همراه باشند، حتما برای تشخیص اگزما در نوزادان به متخصص اطفال یا متخصص پوست مراجعه شود.
علت اگزما در نوزادان
علت دقیق اگزما در نوزادان ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی است.
1- عوامل ژنتیکی
اگر در خانواده ی نوزاد سابقه ی آسم، آلرژی فصلی یا درماتیت آتوپیک وجود داشته باشد، احتمال بروز اگزما در نوزاد افزایش می یابد.
کودکانی که ژن تولید پروتئین فیلاگرین را ندارند یا مقدار آن در پوستشان کم است، دچار ضعف در سد محافظتی پوست می شوند. در نتیجه پوستشان به راحتی رطوبت خود را از دست می دهد و نسبت به محرک های بیرونی حساس تر می شود.
2- عوامل محیطی
حتی اگر نوزاد از نظر ژنتیکی مستعد اگزما نباشد، محیط اطراف او می تواند باعث بروز یا تشدید آن شود. عواملی مانند دمای هوا، مواد شوینده، یا تماس با مواد آلرژی زا همگی می توانند باعث تحریک پوست شوند.
عوامل تشدیدکننده و محرک اگزما در نوزادان
هر نوزادی پوست منحصر به فردی دارد و ممکن است به محرک های متفاوتی واکنش نشان دهد. با این حال، شایع ترین محرک ها عبارت اند از:
- آلرژن ها (مواد حساسیت زا): گرد و غبار، موی حیوانات، گرده ی گل ها یا برخی مواد غذایی.
- محصولات مخصوص نوزاد: دستمال مرطوب، پودر بدن یا لوسیون های معطر.
- پارچه ها: لباس یا ملحفه هایی از جنس پشم، نایلون یا مواد مصنوعی.
- مواد شوینده خانگی: صابون ها، شامپوها و پودرهای لباسشویی قوی.
- دمای محیط: گرمای زیاد، هوای خشک یا تعریق بدن نوزاد.
- عفونت ها: مانند سرماخوردگی که می تواند سیستم ایمنی را تحریک کند.
اگر بتوانید عامل تحریک کننده را شناسایی کنید، گام بزرگی در درمان اگزما در نوزادان برداشته اید. حذف یا کاهش تماس با این محرک ها، دفعات عود بیماری را به میزان زیادی کم می کند.
تشخیص اگزما در نوزادان
وقتی متوجه علائم اگزما در نوزادان می شوید، بهترین کار این است که هرچه سریع تر به پزشک اطفال مراجعه کنید. تشخیص و درمان زودهنگام باعث می شود که پزشک از داروهای ملایم تر استفاده کند و از گسترش بیماری جلوگیری شود. هرچه درمان دیرتر آغاز شود، اگزما ممکن است شدیدتر و مقاوم تر شود.
پزشک معمولا با معاینه ی ظاهری پوست نوزاد می تواند درماتیت آتوپیک را تشخیص دهد. محل، نوع و شدت بثورات پوستی به تشخیص کمک می کنند. در این بررسی، پزشک ممکن است درباره ی محصولات پوستی مورد استفاده (مثل شامپو، صابون یا دستمال مرطوب) و شرایط محیطی خانه (مانند دمای اتاق یا تماس با حیوانات خانگی) نیز سؤال کند تا محرک احتمالی مشخص شود.
اگر نشانه ها شدید باشند یا به صورت مکرر بازگردند، پزشک ممکن است نوزاد را برای بررسی های دقیق تر به متخصص پوست (درماتولوژیست) یا متخصص آلرژی ارجاع دهد.
درمان اگزما در نوزادان
آیا اگزما درمان قطعی دارد؟
در حال حاضر درمان قطعی برای اگزما در نوزادان وجود ندارد، اما می توان علائم را کنترل و پوست را ترمیم کرد. درمان معمولا شامل سه بخش اصلی است:
- مرطوب سازی پوست
مرطوب نگه داشتن پوست مهم ترین بخش درمان است. استفاده از کرم مخصوص اگزما در نوزادان باعث ترمیم سد دفاعی پوست، کاهش التهاب و حفظ رطوبت می شود. بهتر است از کرم ها یا پمادهای بدون عطر و مخصوص نوزادان استفاده شود.
بهترین زمان استفاده از مرطوب کننده، بلافاصله بعد از حمام و همچنین چند بار در طول روز است، به ویژه زمانی که پوست نوزاد خشک به نظر می رسد. - استفاده از داروهای موضعی (کورتون ضعیف)
در موارد خفیف، می توان از پماد هیدروکورتیزون ۱٪ (در داروخانه بدون نسخه) دو بار در روز و حداکثر به مدت یک هفته استفاده کرد.
در موارد متوسط تا شدید، پزشک ممکن است پمادهای قوی تر تجویزی را توصیه کند تا التهاب و خارش کاهش یابد. - پرهیز از عوامل محیطی تحریک کننده
شناسایی و حذف عواملی که باعث تحریک پوست نوزاد می شوند، یکی از مؤثرترین راه ها برای جلوگیری از عود اگزما است. در صورت لزوم، متخصص آلرژی می تواند با تست پوستی مشخص کند که کودک به چه موادی (مثل گرد و غبار، حیوانات خانگی یا مواد شوینده) حساسیت دارد.
قانون سه دقیقه در درمان اگزما
یکی از توصیه های مهم متخصصان پوست، «قانون سه دقیقه» است. طبق این قانون، باید ظرف سه دقیقه بعد از بیرون آوردن نوزاد از حمام، مرطوب کننده را روی پوست او بزنید.
روش انجام:
- نوزاد را با آب ولرم (نه داغ) حمام دهید.
- با حوله ی نرم فقط پوست را به آرامی خشک کنید، نه اینکه آن را بمالید.
- سپس بلافاصله کرم یا پماد مخصوص اگزما در نوزادان را روی پوست کمی مرطوب او بمالید.
این کار کمک می کند رطوبت داخل پوست حفظ شود، خارش کاهش یابد و سد محافظتی پوست بازسازی شود.
زمان بهبودی اگزما در نوزاد
در بسیاری از موارد، پس از شروع درمان، علائم اگزما در عرض چند روز کاهش می یابد، اما ممکن است چند هفته طول بکشد تا پوست کاملا ترمیم شود.
در این دوران، باید مراقب باشید که نوزاد پوستش را نخاراند؛ زیرا خارش می تواند باعث زخم و ورود میکروب ها شود. استفاده از دستکش یا پاپوش نخی مخصوص نوزادان در خواب می تواند مفید باشد.
مراقبت های بعد از درمان
اگر پوست نوزاد دچار علائم عفونت شود، باید فورا به پزشک مراجعه کنید. چون در اگزما، سد طبیعی پوست ضعیف است و احتمال نفوذ باکتری ها و ویروس ها بیشتر می شود.
نشانه های هشداردهنده عفونت عبارت اند از:
- تاول های پر از مایع یا زخم های چرکی
- پوسته ی زرد رنگ روی محل اگزما
- تورم، قرمزی تیره یا بنفش پوست
- درد یا حساسیت در لمس
- تب یا لرز
در چنین شرایطی، پزشک ممکن است آنتی بیوتیک یا درمان های تخصصی تر تجویز کند.
پیش آگهی اگزما در نوزادان
نوزادان مبتلا به اگزما معمولا پوست خشک و خارش دار دارند و ممکن است به طور ناخودآگاه آن را بخارانند. این خارش مکرر می تواند احتمال عفونت پوستی را افزایش دهد. بنابراین، مرطوب سازی مداوم با کرم ها و لوسیون های مخصوص نوزاد ضروری است.
اگر علائم تشدید شد یا عفونت ایجاد شد، حتما به پزشک اطفال مراجعه کنید. در بیشتر نوزادان، اگزما با گذشت زمان و مراقبت مناسب کنترل می شود. برخی کودکان تا دوران مدرسه بهبود کامل پیدا می کنند، در حالی که در عده ای دیگر علائم تا نوجوانی یا بزرگسالی ادامه دارد. در هر صورت، پوست این افراد ممکن است همیشه حساس تر از حالت معمول باقی بماند.
پیشگیری از اگزما در نوزادان
با توجه به اینکه ژنتیک در بروز اگزما نقش مهمی دارد، پیشگیری کامل ممکن نیست. اما می توان با رعایت چند نکته ساده از بروز یا عود آن جلوگیری کرد:
- پرهیز از تماس با مواد حساسیت زا و تحریک کننده
- استفاده روزانه از مرطوب کننده ی مناسب پوست نوزاد
- حمام روزانه ی 5 تا 10 دقیقه ای با آب ولرم (نه داغ)
- انتخاب کرم ها و پمادهای مخصوص نوزاد و بدون عطر یا الکل
- خشک کردن ملایم پوست بعد از حمام و بلافاصله زدن کرم
تفاوت اگزما و جوش نوزادی
علائم اگزما و جوش نوزادی ممکن است شبیه به هم به نظر برسند، اما این دو بیماری متفاوت اند.
- جوش نوزادی (آکنه نوزادی) باعث ایجاد دانه های ریز چرکی روی پوست می شود.
- اگزما در نوزادان به صورت لکه های خشک، پوسته دار و خارش دار ظاهر می شود و معمولا در اثر حساسیت یا خشکی پوست ایجاد می گردد.
سخنی از نی نی تینی
وقتی بثورات یا لکه های جدیدی روی پوست نوزاد ظاهر می شود، طبیعی است که نگران شوید. مهم ترین کار، شروع درمان زودهنگام و مراقبت روزانه از پوست نوزاد است.
برنامه ریزی کنید تا در طول روز چند بار کرم مخصوص اگزما را روی پوست نوزاد بزنید. همچنین، برای جلوگیری از خارش، می توانید هنگام خواب دستکش نخی مخصوص نوزاد به او بپوشانید.
اگر علائم ادامه پیدا کرد یا بدتر شد، حتما به پزشک اطفال مراجعه کنید تا بهترین درمان را برای حفظ سلامت و لطافت پوست نوزادتان ارائه دهد.
آیا تجربه ای از درمان اگزما در نوزادتان دارید؟ چه روش هایی برایتان مؤثر بوده است؟ تجربیات خود را با دیگر والدین در بخش دیدگاه ها به اشتراک بگذارید تا به همدیگر در مراقبت از نوزادان کمک کنیم.
