اختلال اضطراب فراگیر در کودکان یا GAD یکی از اختلالات سلامت روان است که باعث نگرانی بیش ازحد، ترس مداوم و احساس دائمیِ تحت فشار بودن نسبت به مسائل روزمره می شود. این نگرانی ها معمولا قابل کنترل نیستند و کودک به تنهایی نمی تواند آن ها را مدیریت کند. این اختلال هم در کودکان و هم در بزرگسالان دیده می شود، اما نشانه های آن در کودکان ممکن است به شکل متفاوتی بروز کند. خوشبختانه، روش هایی مانند روان درمانی و در برخی موارد دارودرمانی می توانند به بهبود این وضعیت کمک کنند.
اختلال اضطراب فراگیر در کودکان چیست؟
اختلال اضطراب فراگیر در کودکان نوعی اختلال روانی است که در آن کودک به طور مداوم و افراطی درباره موضوعات معمول زندگی روزمره نگران است. این نگرانی ها تقریبا هر روز اتفاق می افتند و معمولا کنترل آن ها برای کودک دشوار است. این وضعیت می تواند عملکرد کودک را در خانه، مدرسه و روابط اجتماعی مختل کند.
احساس نگرانی گاه به گاه برای همه کودکان طبیعی است، به ویژه زمانی که با یک تغییر مهم مانند شروع مدرسه یا جابه جایی خانه روبه رو می شوند. بسیاری از کودکان ممکن است درباره سلامتی، وضعیت تحصیلی یا خانواده نگران شوند. اما در اختلال اضطراب فراگیر در کودکان، این نگرانی ها شدیدتر، مداوم تر و اغلب بدون دلیل واضح هستند.
این نگرانی های دائمی می توانند به علائم جسمی نیز منجر شوند. کودک ممکن است بی قرار باشد، از سردرد یا دل درد شکایت کند یا دردهایی داشته باشد که دلیل پزشکی مشخصی ندارند. در چنین شرایطی، گذراندن یک روز عادی برای کودک بسیار دشوار می شود و والدین معمولا احساس درماندگی می کنند.
بر اساس آمارهای بین المللی، اختلال اضطراب فراگیر یکی از شایع ترین اختلالات اضطرابی است. اگرچه آمار دقیق در کودکان ایرانی متفاوت است، اما متخصصان سلامت روان کودک معتقدند درصد قابل توجهی از کودکان در سنین مدرسه درجاتی از این اختلال را تجربه می کنند و بسیاری از آن ها بدون تشخیص و درمان باقی می مانند.
در صورت مشاهده علائم، مراجعه به پزشک یا روان شناس کودک می تواند نقش مهمی در کنترل و درمان اختلال اضطراب فراگیر در کودکان داشته باشد.
علائم اختلال اضطراب فراگیر در کودکان
کودکان مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر در کودکان معمولا نگرانی های مداوم و اغراق آمیزی درباره مسائل ساده دارند. این نگرانی ها ممکن است از موضوعی به موضوع دیگر تغییر کند، اما تقریبا همیشه حضور دارد. کنترل این افکار برای کودک بسیار دشوار است و اغلب باعث خستگی ذهنی او می شود.
علائم این اختلال ممکن است دوره ای باشد؛ یعنی در زمان های پراسترس مانند امتحانات مدرسه یا تغییرات خانوادگی شدیدتر شود. برخی از شایع ترین علائم روانی عبارت اند از:
- نگرانی بیش ازحد و مداوم درباره اتفاقات روزمره
- ناتوانی در کنترل افکار نگران کننده
- ترس از اشتباه کردن یا ناامید کردن دیگران
در کنار این نگرانی ها، بسیاری از کودکان علائم جسمی نیز تجربه می کنند، از جمله:
- مشکل در به خواب رفتن یا بیدار شدن های مکرر در شب
- خستگی مداوم حتی بعد از خواب کافی
- زودرنجی و تحریک پذیری
- سردردهای مکرر
- تپش قلب یا احساس فشار در قفسه سینه
- گرفتگی و درد عضلات
- بی قراری و ناتوانی در آرام نشستن
- تنگی نفس یا نفس های سطحی
- تعریق بیش ازحد
- کاهش تمرکز و حواس پرتی
- دردهای بدون علت مشخص مانند دل درد یا بدن درد
دلایل اختلال اضطراب فراگیر در کودکان
پژوهشگران هنوز به یک علت قطعی برای اختلال اضطراب فراگیر در کودکان نرسیده اند، اما شواهد نشان می دهد که این اختلال نتیجه ترکیبی از چند عامل است.
یکی از عوامل مهم، عملکرد مغز است. در برخی کودکان، بخش هایی از مغز که مسئول کنترل استرس و نگرانی هستند، حساس تر عمل می کنند. این موضوع باعث می شود کودک در برابر موقعیت های معمول واکنش اضطرابی شدیدتری نشان دهد.
عامل ژنتیک نیز نقش مهمی دارد. اگر یکی از اعضای نزدیک خانواده به اختلالات اضطرابی مبتلا باشد، احتمال بروز اختلال اضطراب فراگیر در کودکان افزایش می یابد. تغییرات ژنتیکی می توانند بر مواد شیمیایی مغز مانند سروتونین و دوپامین تأثیر بگذارند و الگوهای فکری کودک را تغییر دهند.
تجربیات زندگی نیز بسیار تأثیرگذارند. کودکانی که در معرض استرس های طولانی مدت، فشار تحصیلی شدید، یا محیط خانوادگی پرتنش قرار دارند، بیشتر در معرض این اختلال هستند.
عوامل خطر اختلال اضطراب فراگیر در کودکان
اختلال اضطراب فراگیر در کودکان می تواند در هر سنی ظاهر شود، اما معمولا از دوران کودکی یا نوجوانی آغاز می شود. برخی عوامل می توانند خطر ابتلا را افزایش دهند، از جمله:
- دختر بودن (در آمارها شیوع اضطراب در دختران بیشتر گزارش شده است)
- داشتن سابقه خانوادگی اضطراب
- تجربه اتفاقات آسیب زا یا استرس شدید
- تجربه آزار جسمی یا عاطفی در کودکی
- ابتلا به سایر مشکلات روانی مانند افسردگی یا حملات پانیک
- ابتلا به بیماری های مزمن
- استفاده مداوم از مواد آسیب زا در سنین بالاتر نوجوانی
عوارض اختلال اضطراب فراگیر در کودکان
در صورت درمان نشدن، اختلال اضطراب فراگیر در کودکان می تواند همراه با مشکلات روانی دیگر مانند افسردگی یا تغییرات شدید خلقی بروز کند. این کودکان ممکن است دچار افت تحصیلی، انزوا، یا کاهش اعتمادبه نفس شوند.
در موارد شدید، اضطراب طولانی مدت می تواند افکار آسیب رسان به خود را ایجاد کند. در چنین شرایطی، دریافت کمک فوری از متخصصان سلامت روان بسیار ضروری است. در ایران، مراکز مشاوره و اورژانس های روان پزشکی می توانند پشتیبان خانواده ها باشند.
تشخیص اختلال اضطراب فراگیر در کودکان
تشخیص اختلال اضطراب فراگیر در کودکان معمولا توسط روان شناس یا روان پزشک کودک انجام می شود. متخصص ابتدا با والدین و کودک صحبت می کند تا درباره سابقه روانی، شرایط خانوادگی و علائم فعلی اطلاعات دقیق تری به دست آورد.
ممکن است از پرسش نامه های استاندارد اضطراب کودک استفاده شود و در برخی موارد، معاینه جسمی یا آزمایش های ساده برای رد مشکلات جسمی انجام گیرد. هدف این است که اطمینان حاصل شود علائم کودک ناشی از بیماری جسمی یا اختلال روانی دیگر نیست.
طبق معیارهای تشخیصی معتبر، اگر کودک حداقل شش ماه بیشتر روزها دچار نگرانی شدید باشد و این نگرانی ها زندگی روزمره او را مختل کند، احتمال تشخیص اختلال اضطراب فراگیر در کودکان مطرح می شود.
درمان اختلال اضطراب فراگیر در کودکان
روان درمانی
روان درمانی یا گفتاردرمانی یکی از مؤثرترین روش های درمان اختلال اضطراب فراگیر در کودکان است. در این روش، کودک در محیطی امن با متخصص صحبت می کند و یاد می گیرد افکار و احساسات خود را بهتر بشناسد.
درمان شناختی رفتاری (CBT) یکی از بهترین رویکردها برای کودکان مضطرب است. این روش به کودک کمک می کند افکار منفی را شناسایی و اصلاح کند و مهارت های مقابله ای سالم تری بیاموزد.
دارودرمانی
در برخی موارد، پزشک ممکن است دارو را به عنوان بخشی از درمان پیشنهاد کند. این تصمیم بر اساس شدت علائم، سن کودک و شرایط کلی او گرفته می شود. مصرف دارو باید حتما تحت نظر پزشک متخصص باشد و والدین از قطع یا تغییر خودسرانه آن پرهیز کنند.
مراقبت از کودک مبتلا به اختلال اضطراب فراگیر
در کنار درمان تخصصی، والدین می توانند با اقدامات ساده به کاهش علائم اختلال اضطراب فراگیر در کودکان کمک کنند:
- کاهش مصرف نوشیدنی های محرک مانند نوشابه های انرژی زا
- محدود کردن استفاده از گوشی و شبکه های اجتماعی
- تشویق کودک به خواب منظم و کافی
- ایجاد محیطی آرام و حمایت گر در خانه
- آموزش تمرین های آرام سازی مانند تنفس عمیق
- حفظ ارتباط با مدرسه و معلمان کودک
سخنی از نی نی تینی
اختلال اضطراب فراگیر در کودکان می تواند انجام ساده ترین فعالیت ها را برای کودک دشوار کند و او را از لذت های روزمره محروم سازد. با این حال، کودک مجبور نیست به تنهایی با این مشکل زندگی کند. دریافت کمک تخصصی، حمایت والدین و صبوری در مسیر درمان می تواند تغییرات مثبتی ایجاد کند.
بهبود زمان بر است، اما با درمان مناسب، بسیاری از کودکان دوباره احساس آرامش، امنیت و اعتمادبه نفس را تجربه می کنند.
اگر شما هم تجربه ای از اضطراب در فرزندتان دارید یا سؤالی درباره اختلال اضطراب فراگیر در کودکان ذهن تان را درگیر کرده، در بخش نظرات با ما به اشتراک بگذارید. همچنین می توانید این مقاله را برای والدینی که به سلامت روان فرزندشان اهمیت می دهند ارسال کنید.
