اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان که با نام فوبیای اجتماعی هم شناخته می شود، یک اختلال روان پزشکی قابل درمان است که باعث ترس و اضطراب شدید کودک در موقعیت های اجتماعی می شود. کودکی که دچار اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان است، معمولا از این می ترسد که دیگران او را قضاوت کنند، زیر نظر بگیرند یا مسخره اش کنند. این ترس می تواند آن قدر شدید باشد که مانع حضور طبیعی کودک در مدرسه، جمع های خانوادگی یا ارتباط با همسالان شود.
خبر خوب این است که اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان قابل درمان است و با روش هایی مثل روان درمانی گفت وگومحور و در برخی موارد دارودرمانی، می توان علائم آن را به طور چشمگیری کاهش داد.
اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان چیست؟
اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان نوعی اختلال سلامت روان است که در آن کودک دچار ترس شدید، مداوم و غیرمنطقی از قضاوت منفی دیگران می شود. این ترس معمولا زمانی بروز می کند که کودک در موقعیت های اجتماعی قرار می گیرد یا احساس می کند دیگران به رفتار یا گفتارش توجه دارند.
این اختلال قبلا با عنوان «فوبیای اجتماعی» شناخته می شد، اما امروزه در منابع علمی از اصطلاح اختلال اضطراب اجتماعی استفاده می شود. اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان یکی از شایع ترین اختلالات اضطرابی در سنین کودکی و نوجوانی به شمار می رود.
کودک در چه موقعیت هایی دچار اضطراب اجتماعی می شود؟
کودکی که دچار اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان است، ممکن است در برخی یا تقریبا همه موقعیت های اجتماعی دچار اضطراب شود. این موقعیت ها می توانند شامل موارد زیر باشند:
- آشنا شدن با افراد جدید، مثل همکلاسی یا فامیل
- صحبت کردن یا پاسخ دادن به سؤال در کلاس درس
- ارائه کنفرانس یا خواندن درس جلوی دیگران
- صحبت کردن با تلفن، به ویژه با افراد ناآشنا
- استفاده از سرویس بهداشتی عمومی در مدرسه یا مکان های شلوغ
- درخواست کمک از معلم، فروشنده یا کارکنان یک مکان عمومی
- غذا خوردن در جمع، مثل بوفه مدرسه
- شرکت در مصاحبه ها یا آزمون های شفاهی
- بازی یا تعامل با همسالان در جمع
ویژگی اصلی اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان، ترس از قضاوت شدن، طرد شدن یا خجالت زده شدن است.
اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان چه کسانی را درگیر می کند؟
اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان می تواند هر کودکی را تحت تأثیر قرار دهد. بیشتر کودکانی که به این اختلال دچار می شوند، علائم را قبل از پایان نوجوانی تجربه می کنند. بررسی ها نشان می دهد که این اختلال در دختران کمی شایع تر از پسران است، هرچند هر دو گروه می توانند به آن مبتلا شوند.
شیوع اختلال اضطراب اجتماعی چقدر است؟
اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان و نوجوانان چندان نادر نیست. بر اساس آمارهای جهانی، حدود ۵ تا ۱۰ درصد افراد در مقطعی از زندگی خود با این اختلال مواجه می شوند. این اختلال پس از افسردگی و اختلالات مصرف مواد، از شایع ترین مشکلات سلامت روان به شمار می رود.
در منابع فارسی حوزه روانشناسی کودک نیز به شیوع قابل توجه اضطراب اجتماعی در سنین مدرسه اشاره شده است، به ویژه در کودکانی که فشار تحصیلی یا انتظارات بالایی را تجربه می کنند.
آیا اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان انواع مختلفی دارد؟
بله، اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان می تواند شدت های مختلفی داشته باشد. برخی کودکان فقط در موقعیت های خاص مضطرب می شوند، اما برخی دیگر تقریبا در همه تعاملات اجتماعی دچار اضطراب هستند.
اضطراب اجتماعی خفیف
در نوع خفیف، کودک علائم جسمی و روانی اضطراب را تجربه می کند، اما همچنان می تواند در موقعیت های اجتماعی حضور داشته باشد. این کودکان معمولا فقط در شرایط خاصی مثل صحبت جلوی کلاس مضطرب می شوند.
اضطراب اجتماعی متوسط
در این حالت، کودک در برخی موقعیت ها می تواند حضور پیدا کند، اما از بعضی موقعیت های اجتماعی به طور آگاهانه اجتناب می کند؛ مثلا از شرکت در جشن تولد یا فعالیت های گروهی مدرسه خودداری می کند.
اضطراب اجتماعی شدید
در نوع شدید اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان، علائم بسیار شدید هستند و حتی ممکن است حملات پانیک رخ دهد. این کودکان معمولا از بیشتر موقعیت های اجتماعی اجتناب می کنند و اضطراب تقریبا تمام جنبه های زندگی آن ها را تحت تأثیر قرار می دهد.
بسیاری از کودکان دچار اضطراب پیش بینی کننده هستند؛ یعنی قبل از رسیدن به موقعیت اجتماعی، از روزها قبل دچار نگرانی می شوند. شدت اضطراب اجتماعی می تواند در طول زندگی کودک تغییر کند، اما در هر سطحی، درمان اهمیت زیادی دارد.
تفاوت اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان با خجالتی بودن چیست؟
خجالتی بودن رفتاری طبیعی است و بسیاری از کودکان گاهی آن را تجربه می کنند. اما اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان باعث می شود زندگی روزمره کودک مختل شود.
اگر اضطراب کودک مانع رفتن به مدرسه، صحبت کردن با دیگران، یا انجام فعالیت های عادی شود، دیگر نمی توان آن را صرفا خجالتی بودن دانست. تفاوت های اصلی عبارت اند از:
- میزان تأثیر بر زندگی روزمره
- شدت ترس و اضطراب
- میزان اجتناب از موقعیت های اجتماعی
بسیاری از والدین تصور می کنند این اضطراب بخشی از شخصیت کودک است، اما در واقع اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان یک مشکل قابل درمان پزشکی است.
علت اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان
پژوهشگران هنوز علت دقیق اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان را به طور کامل مشخص نکرده اند. این اختلال معمولا نتیجه ترکیبی از عوامل مختلف است.
عوامل ژنتیکی نقش مهمی دارند و در برخی خانواده ها این اختلال بیشتر دیده می شود. با این حال، همه اعضای خانواده لزوما دچار اضطراب اجتماعی نمی شوند.
همچنین ساختار مغز، نحوه پردازش ترس، استرس های محیطی، سبک فرزندپروری بیش ازحد کنترل گر و تجربه رویدادهای استرس زا می توانند در بروز این اختلال نقش داشته باشند.
علائم و نشانه های اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان
علائم جسمی
- سرخ شدن صورت، تعریق یا لرزش
- تپش قلب یا احساس سنگینی در قفسه سینه
- حالت تهوع یا دل درد در موقعیت های اجتماعی
- اجتناب از تماس چشمی
- خشکی بدن یا حالت بدنی سفت
افکار و رفتارها
- احساس خجالت یا معذب بودن شدید
- خالی شدن ذهن هنگام صحبت
- ترس از قضاوت یا مسخره شدن
- اجتناب از مکان های شلوغ
- تمایل به انزوا و تنها ماندن
تشخیص اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان
تشخیص این اختلال معمولا توسط روانشناس کودک، روانپزشک یا درمانگر انجام می شود. متخصص از معیارهای راهنمای تشخیصی اختلالات روانی استفاده می کند.
برای تشخیص، علائم باید حداقل شش ماه ادامه داشته باشند و باعث اختلال در عملکرد تحصیلی، اجتماعی یا خانوادگی کودک شوند. گاهی برای اطمینان، بررسی جسمی هم انجام می شود تا علت پزشکی دیگری مطرح نباشد.
درمان اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان
درمان شناختی رفتاری (CBT)
مؤثرترین روش درمانی برای اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان، درمان شناختی-رفتاری است. در این روش، کودک یاد می گیرد افکار منفی خود را شناسایی کرده و به تدریج رفتارهای سالم تری را جایگزین کند.
دارودرمانی
در برخی موارد شدید، پزشک ممکن است از داروهای ضدافسردگی مناسب سن کودک استفاده کند. این داروها معمولا با دوز کنترل شده و تحت نظر متخصص تجویز می شوند.
درمان نیاز به زمان دارد، اما شروع آن قدمی مهم برای بهبود کیفیت زندگی کودک است.
آینده کودک مبتلا به اختلال اضطراب اجتماعی
اکثر کودکانی که درمان مناسب دریافت می کنند، بهبود قابل توجهی را تجربه می کنند. برخی فقط برای مدتی به درمان نیاز دارند و برخی دیگر ممکن است به حمایت طولانی مدت نیاز داشته باشند.
در صورت عدم درمان، اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان می تواند به مشکلات تحصیلی، کاهش اعتمادبه نفس و حتی افسردگی منجر شود.
چگونه به کودک مبتلا به اضطراب اجتماعی کمک کنیم؟
- درباره اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان مطالعه کنید
- احساسات کودک را کوچک نشمارید
- او را به دریافت کمک تخصصی تشویق کنید
- صبور باشید و پیشرفت های کوچک را ببینید
- از مقایسه کودک با دیگران خودداری کنید
چه زمانی باید به متخصص مراجعه کنیم؟
اگر کودک شما علائم مداوم اضطراب اجتماعی دارد یا این اضطراب مانع زندگی روزمره اش شده است، مراجعه به روانشناس یا روانپزشک کودک ضروری است. هرچه درمان زودتر شروع شود، نتیجه بهتر خواهد بود.
سخنی از نی نی تینی
اختلال اضطراب اجتماعی در کودکان موضوعی است که اگر به موقع شناخته و جدی گرفته شود، می توان از بسیاری از مشکلات تحصیلی، عاطفی و اجتماعی در آینده کودک پیشگیری کرد. ترس از قضاوت شدن یا حضور در جمع، بخشی از «شخصیت» کودک نیست، بلکه نشانه ای از یک اختلال قابل درمان است که نیاز به توجه و حمایت دارد.
اگر شما هم تجربه ای درباره اضطراب اجتماعی کودک تان دارید یا سؤالی ذهنتان را درگیر کرده، در بخش نظرات با ما در میان بگذارید. اشتراک تجربه شما می تواند به والدین دیگر کمک بزرگی کند.
