
آژنزی واژن یک ناهنجاری مادرزادی است، یعنی اختلالی که از بدو تولد وجود دارد. این مشکل زمانی رخ می دهد که واژن جنین در رحم به درستی شکل نمی گیرد. در برخی نوزادان، همراه با اختلال واژن، مشکلات دیگری در اندام های تولید مثل، کلیه ها، ستون فقرات یا حتی بازوها و پاها دیده می شود. درمان هایی مانند جراحی یا استفاده از گشادکننده های واژن می تواند به ایجاد مجرای واژن و باز شدن آن کمک کند.
آژنزی واژن چیست؟
آژنزی واژن یک اختلال مادرزادی است که هنگام رشد جنین در رحم ایجاد می شود. در این وضعیت، ممکن است تمام یا بخشی از واژن تشکیل نشده باشد. با اینکه این اختلال از بدو تولد وجود دارد، گاهی تا سال های بعد تشخیص داده نمی شود. ظاهر اندام های جنسی خارجی معمولا طبیعی است، بنابراین بسیاری از زنان تا سن نوجوانی متوجه مشکل خود نمی شوند. این مسئله معمولا زمانی آشکار می شود که فرد پریود ماهانه خود را آغاز نمی کند.
آژنزی واژن می تواند همراه با سایر ناهنجاری های دستگاه تولید مثل رخ دهد. برخی افراد ممکن است رحم یا لوله های فالوپ کاملا شکل نگرفته داشته باشند. همچنین مشکلات کلیوی یا ستون فقرات نیز ممکن است همزمان رخ دهد.
متخصصان مراقبت های بهداشتی معمولا آژنزی واژن را با استفاده از دستگاه هایی که به تدریج مجرای واژن را گشاد می کنند، درمان می کنند. گاهی نیز جراحی برای ایجاد باز شدن واژن لازم است. بسته به اینکه کدام اندام های تولید مثل تحت تأثیر قرار گرفته اند، ممکن است بارداری طبیعی امکان پذیر نباشد. اما با درمان مناسب، بسیاری از زنان با این وضعیت زندگی سالم و رابطه جنسی طبیعی دارند.
شیوع آژنزی واژن
این اختلال تقریبا در 1 نفر از هر 5000 زن رخ می دهد. حدود یک سوم زنان مبتلا به آژنزی واژن نیز مشکلاتی در کلیه ها دارند. همچنین در حدود 12 درصد موارد، مشکلاتی در ستون فقرات، دنده ها یا استخوان های بازو و پا دیده می شود.
علائم و دلایل آژنزی واژن
چه عاملی باعث آژنزی واژن می شود؟
متخصصان هنوز علت دقیق این اختلال را نمی دانند. آژنزی واژن در زمانی ایجاد می شود که جنین در رحم رشد می کند، به ویژه در 20 هفته اول بارداری که دستگاه تولید مثل زنانه به درستی شکل نمی گیرد. ممکن است اختلالاتی در واژن، رحم، لوله های فالوپ یا دهانه رحم (قسمت پایین رحم) ایجاد شود.
این ناهنجاری ها می توانند به عوامل محیطی، مانند تماس با مواد سمی در دوران بارداری، مرتبط باشند یا ریشه ژنتیکی داشته باشند. برخی از شرایط مرتبط با آژنزی واژن می توانند ارثی باشند.
آژنزی واژن ممکن است نشانه یا همراه با چند اختلال دیگر، به ویژه اختلالات تمایز جنسی (DSD) باشد، از جمله:
- سندرم مایر روکیتانسکی کوستر هاوزر (MRKH): اختلال نادری است که باعث ناهنجاری در اندام های تولید مثل می شود و رایج ترین اختلال مرتبط با آژنزی واژن است. در این سندرم، واژن و رحم به طور غیرطبیعی شکل می گیرند یا اصلا تشکیل نمی شوند. شدت و نوع سندرم ممکن است باعث اختلال در دهانه رحم، ستون فقرات و اندام ها شود. همچنین مشکلات شنوایی و ناهنجاری های قلبی و کلیوی هم ممکن است دیده شود.
- سندرم حساسیت به آندروژن (AIS): اختلالی ارثی که در آن جنین زنانه، رحم، دهانه رحم، لوله های فالوپ و بخشی از واژن را تشکیل نمی دهد و در برخی موارد واژن کاملا وجود ندارد.
علائم آژنزی واژن
علائم این اختلال عبارتند از:
- آمنوره: شروع نشدن پریود ماهانه تا سن 15 سالگی.
- کریپتو منوره: جمع شدن خون قاعدگی داخل بدن به دلیل نبود مسیر خروج، که باعث درد و گرفتگی شکم می شود.
- وجود فرورفتگی یا چاله در جایی که باید واژن باشد.
- درد در حین رابطه جنسی که ممکن است به دلیل کوتاه بودن واژن رخ دهد.
تشخیص و آزمایش ها
چگونه آژنزی واژن تشخیص داده می شود؟
گاهی این اختلال در نوزادی یا کودکی تشخیص داده می شود، اما اغلب در سن نوجوانی مشخص می شود، زمانی که فرد به دلیل شروع نشدن پریود ماهانه به پزشک مراجعه می کند.
برای تشخیص آژنزی واژن، پزشک ممکن است اقدامات زیر را انجام دهد:
- معاینه فیزیکی ناحیه واژن و مقعد.
- سونوگرافی برای مشاهده تصاویر دقیق واژن و لگن.
- ام آر آی (MRI) برای دیدن تصاویر دقیق تر واژن و اندام های تولید مثل.
همچنین ممکن است پزشک آزمایش خون برای بررسی اختلالات کروموزومی یا آزمایش DNA برای تشخیص اختلالات ژنتیکی مانند سندرم MRKH توصیه کند.
مدیریت و درمان آژنزی واژن
آیا آژنزی واژن قابل درمان است؟
برای آژنزی واژن روش های درمانی مختلفی وجود دارد که می توانند کیفیت زندگی و عملکرد جنسی را بهبود دهند. مهم است با پزشک خود یا پزشک کودک تان درباره زمان مناسب شروع درمان مشورت کنید. برخی افراد درمان را در دوران کودکی آغاز می کنند، برخی دیگر تا دوران بلوغ یا بعد از شروع فعالیت جنسی صبر می کنند. انتخاب زمان درمان کاملا شخصی و وابسته به شرایط فرد است.
روش های درمان آژنزی واژن
1. گشاد کردن واژن به کمک خود بیمار (Self-dilation)
اگر شما یک باز شدن جزئی واژن یا فرورفتگی در محل طبیعی آن دارید، پزشک ممکن است استفاده از گشادکننده واژن را توصیه کند. در این روش، یک لوله کوچک به آرامی داخل محل واژن قرار داده می شود و به تدریج اندازه آن روز به روز افزایش می یابد. این کار معمولا حدود ۲۰ دقیقه در روز طول می کشد. ممکن است کمی ناراحتی احساس شود، اما دردناک نیست. بهترین زمان استفاده از گشادکننده معمولا بعد از حمام است، وقتی پوست نرم تر است و راحت تر کشیده می شود.
2. جراحی (Vaginoplasty)
در برخی موارد، پزشک جراحی به نام واژینوپلاستی را توصیه می کند تا مجرای واژن ایجاد شود. روش جراحی بسته به آناتومی بدن و شرایط فرد متفاوت است. در این روش می توان با استفاده از:
- دستگاه کششی برای واژن ناقص
- پیوند پوست
- پوست داخل گونه یا بخشی از روده
یک مجرای واژن ساخت.
پس از جراحی، پزشک وسیله ای را داخل واژن قرار می دهد تا شکل آن حفظ شود. زمان مناسب برای برداشتن این وسیله را باید با پزشک خود هماهنگ کنید.
مدت زمان بهبودی عمل آژنزی واژن
اگر جراحی انجام دهید، پزشک شما را در جریان مراحل بهبود قرار می دهد. ممکن است نیاز باشد یک هفته استراحت نسبی داشته باشید. پزشک همچنین ممکن است توصیه کند گشادکننده برای چند ماه داخل واژن بماند. در این مدت می توانید آن را هنگام رابطه جنسی، رفتن به دستشویی یا حمام خارج کنید.
فعالیت جنسی پس از درمان
زمان شروع رابطه جنسی پس از درمان باید با پزشک هماهنگ شود. معمولا حدود یک ماه بعد از جراحی می توانید رابطه جنسی داشته باشید، اما زمان بهبود در افراد مختلف متفاوت است. در ابتدا استفاده از روان کننده مصنوعی برای راحتی رابطه لازم است.
بسیاری از زنان بعد از درمان زندگی جنسی رضایت بخشی دارند و حتی شریک جنسی آن ها ممکن است متوجه درمان یا وجود آژنزی واژن نشده باشد.
بارداری بعد از درمان آژنزی واژن
اگر رحم، لوله های فالوپ و دهانه رحم به طور طبیعی تشکیل شده باشند، ممکن است بتوانید باردار شوید.
اما اگر رحم وجود ندارد یا بسیار کوچک است، بارداری طبیعی ممکن نیست (ناباروری ناشی از مشکل رحم). در این شرایط، می توان با استفاده از تخمک خود و رحم جایگزین، فرزند داشت. پزشک ممکن است شما را به یک متخصص باروری معرفی کند تا گزینه های مختلف را بررسی کنید.
چشم انداز و پیش آگهی
وضعیت آینده فرد مبتلا به آژنزی واژن به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله نوع درمان و اینکه کدام اندام های تولید مثل تحت تأثیر قرار گرفته اند. با درمان، بسیاری از زنان زندگی جنسی رضایت بخشی دارند.
گاهی بعد از واژینوپلاستی، ممکن است تنگی واژن ایجاد شود و نیاز به ادامه استفاده از گشادکننده یا جراحی مجدد باشد.
پیشگیری از آژنزی واژن
آژنزی واژن یک اختلال مادرزادی است و از بدو تولد وجود دارد، بنابراین راهی برای پیشگیری از آن وجود ندارد.
اگر در خانواده شما اختلالات تمایز جنسی وجود دارد، قبل از بارداری با پزشک یا مشاور ژنتیک صحبت کنید تا ریسک انتقال این وضعیت به فرزندتان بررسی شود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر شما یا فرزندتان تا 15 سالگی پریود ماهانه نشده اید، حتما با پزشک تماس بگیرید. انجام معاینه کامل و بررسی فیزیکی اهمیت زیادی دارد. اگر درد یا گرفتگی شکم نیز وجود دارد، فورا به پزشک مراجعه کنید. هرگونه تغییر یا ناهنجاری در ناحیه واژن نیز باید توسط پزشک بررسی شود.
چه سوالاتی درباره آژنزی واژن باید از پزشک بپرسم؟
- بهترین درمان مناسب برای من چیست؟
- آیا می توانید من را به گروه حمایتی افراد مبتلا معرفی کنید؟
- چه زمانی می توانم فعالیت های روزمره خود را از سر بگیرم؟
- چه زمانی می توانم رابطه جنسی داشته باشم؟
- خطر داشتن فرزند با این وضعیت چقدر است اگر آژنزی واژن در خانواده من سابقه دارد؟
سخنی از نی نی تینی
اگر شما یا فرزندتان علائم آژنزی واژن را دارید، صادق و شفاف با پزشک خود صحبت کنید. تماس با پزشک ضروری است اگر تا 15 سالگی پریود نشده اید یا تغییرات غیرعادی در ناحیه واژن مشاهده می کنید. آژنزی واژن ممکن است مشکلاتی در قاعدگی، سلامت تولید مثل و عملکرد جنسی ایجاد کند، اما درمان های مؤثر وجود دارند.
پس از درمان، بسیاری از زنان زندگی جنسی رضایت بخشی دارند و می توانند درباره بارداری نیز با پزشک خود مشورت کنند.
اگر شما یا دخترتان با آژنزی واژن مواجه هستید، تجربیات خود را با ما به اشتراک بگذارید و سوالات خود را مطرح کنید. می توانید از مشاوره پزشک و گروه های حمایتی استفاده کنید تا بهترین مسیر درمان و زندگی سالم را دنبال کنید. اشتراک تجربه شما می تواند به دیگر مادران و دختران کمک بزرگی باشد.