آپراکسی گفتار در کودکان که به اختصار CAS نامیده می شود، یک اختلال حرکتی گفتار است. در این وضعیت، کودک شما دقیقا می داند چه می خواهد بگوید، اما به دلیل اختلال در مسیرهای عصبی بین مغز و عضلات دهان، نمی تواند کلمات را به درستی بسازد یا ادا کند. این مشکل به هوش یا درک کودک ارتباطی ندارد و بیشتر به نحوه فرمان دهی مغز به عضلات گفتاری مربوط می شود.
خبر خوب این است که گفتاردرمانگر (آسیب شناس گفتار و زبان) می تواند با روش های تخصصی به کودک شما کمک کند تا مهارت های ارتباطی خود را به تدریج بهبود دهد.
آپراکسی گفتار در کودکان چیست؟
آپراکسی گفتار در کودکان یک اختلال حرکتی در گفتار است که باعث می شود کودک در صحبت کردن دچار مشکل شود. در این اختلال، مسیرهای عصبی ای که پیام ها را از مغز کودک به دهان و زبان منتقل می کنند، به درستی عمل نمی کنند.
در نتیجه، کودک برای اجرای حرکات دقیق دهان، زبان و لب ها که برای صحبت واضح لازم است، با چالش روبه رو می شود.
نکته بسیار مهم برای والدین این است که CAS یک اختلال شناختی یا ذهنی نیست. کودک شما کاملا می فهمد چه می خواهد بگوید، اما مغز او نمی تواند دستورات حرکتی را به درستی به عضلات گفتاری منتقل کند.
به همین دلیل، ممکن است کودک کلمه ای را بداند اما نتواند آن را به صورت صحیح و قابل فهم بیان کند.
از نام های دیگر آپراکسی گفتار در کودکان می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- آپراکسی گفتار رشدی
- دیسپراکسی گفتاری رشدی
در حال حاضر درمان قطعی برای این اختلال وجود ندارد، اما تشخیص زودهنگام و گفتاردرمانی تخصصی می تواند پیشرفت های چشمگیری ایجاد کند. بسیاری از کودکان با درمان مناسب یاد می گیرند واضح تر صحبت کنند و ارتباط مؤثرتری داشته باشند.
علائم آپراکسی گفتار در کودکان
نشانه های اولیه آپراکسی گفتار در کودکان
برخی علائم اولیه ممکن است از همان سال های اول زندگی شما را نسبت به وجود یک اختلال حرکتی گفتار آگاه کند. کودکانی که زیر سه سال هستند، ممکن است:
- صداهای غان وغون یا بلبله کردن کمی داشته باشند یا اصلا این صداها را تولید نکنند
- تنوع صداهای گفتاری آن ها بسیار محدود باشد
- در کنار هم قرار دادن صداها دچار مشکل شوند
- اولین کلمات خود را دیرتر از حد انتظار بگویند
- هر بار یک کلمه را به شکل متفاوتی تلفظ کنند
- بین صداها مکث های طولانی داشته باشند
- فقط از تعداد محدودی صدا استفاده کنند
- در غذا خوردن و هماهنگی حرکات دهان دچار مشکل باشند
این نشانه ها لزوما به تنهایی تشخیص قطعی نیستند، اما می توانند زنگ خطری برای بررسی دقیق تر باشند.
علائم آپراکسی گفتار در کودکان در سنین مختلف
علائم آپراکسی گفتار در کودکان از کودکی به کودک دیگر متفاوت است. به طور کلی، این کودکان زبان را خوب درک می کنند، اما در صحبت کردن و برقراری ارتباط دچار مشکل هستند.
از علائم شایع می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- تلاش چندباره برای گفتن یک کلمه تا بالاخره درست ادا شود
- مشکل در هماهنگی حرکات از یک هجا به هجای بعدی
- حذف یا تغییر صداها در کلمات
- اشتباه در آهنگ، ریتم یا تأکید گفتار
- خطاهای گفتاری ناپایدار؛ یعنی یک کلمه را هر بار متفاوت می گویند
علائم در کودکان بالای سه سال
در کودکان بزرگ تر، نشانه ها ممکن است واضح تر شوند، از جمله:
- صحبت کودک برای افراد غریبه سخت فهم باشد
- قبل از صحبت کردن، دهان خود را چند بار حرکت دهد، انگار دنبال شکل درست گفتن کلمه می گردد
- گفتار یکنواخت، بریده بریده یا غیرطبیعی داشته باشد
- در تلفظ کلمات بلند مشکل بیشتری نشان دهد
- هنگام اضطراب یا هیجان، گفتار او بدتر شود
- در تقلید گفتار دیگران دچار مشکل باشد
علت آپراکسی گفتار در کودکان
پژوهشگران هنوز علت دقیق آپراکسی گفتار در کودکان را به طور کامل نمی دانند. آنچه مشخص است، وجود اختلال در برخی مسیرهای عصبی مغز است که مسئول برنامه ریزی حرکات گفتاری هستند.
در این کودکان، پیام هایی که باید از مغز به عضلات دهان، زبان و لب ها برسد، به درستی منتقل نمی شود.
در برخی موارد، CAS می تواند نتیجه آسیب اکتسابی مغز باشد؛ مانند آسیب های مغزی که در اثر حوادث یا مشکلات عصبی ایجاد می شوند.
همچنین شواهدی وجود دارد که نقش عوامل ژنتیکی را تأیید می کند. تاکنون بیش از بیست ژن مختلف با این اختلال مرتبط دانسته شده اند که می توانند احتمال بروز آپراکسی گفتار در کودکان را افزایش دهند.
تشخیص آپراکسی گفتار در کودکان چگونه انجام می شود؟
تشخیص آپراکسی گفتار در کودکان توسط گفتاردرمانگر (آسیب شناس گفتار و زبان) انجام می شود. این متخصصان آموزش و تجربه کافی برای ارزیابی اختلالات گفتاری دارند.
در مرحله اول، گفتاردرمانگر درباره سابقه رشدی و پزشکی کودک، از جمله مشکلات احتمالی قبلی، اطلاعات جمع آوری می کند.
سپس ارزیابی های مختلفی انجام می شود که ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- بررسی شنوایی کودک
- ارزیابی مهارت های حرکتی دهان و صورت
- بررسی آهنگ و زیر و بمی صدا
- تحلیل نحوه تولید صداها و کلمات
گفتاردرمانگر توانایی گفتاری کودک را با روش های مختلف می سنجد، از جمله:
- بررسی ضعف احتمالی عضلات دهان
- ارزیابی تولید صداهای صدادار و بی صدا
- بررسی حرکات دهانی بدون گفتار مانند فوت کردن، لبخند زدن و جمع کردن لب ها
- سنجش میزان قابل فهم بودن گفتار کودک برای دیگران
- مشاهده مکث ها و تغییرات آهنگ صدا هنگام صحبت
در برخی موارد، آزمایش ژنتیک نیز پیشنهاد می شود. با گرفتن نمونه خون، می توان بررسی کرد که آیا تغییرات ژنتیکی خاصی باعث بروز علائم شده اند یا خیر.
درمان و مدیریت آپراکسی گفتار در کودکان
درمان آپراکسی گفتار در کودکان معمولا فشرده تر از سایر اختلالات گفتاری است. بسیاری از کودکان نیاز دارند چندین بار در هفته، حتی سه تا پنج جلسه، به گفتاردرمانی مراجعه کنند.
هدف اصلی این جلسات، تقویت برنامه ریزی حرکتی گفتار و افزایش وضوح صحبت کردن است.
اگر علائم کودک شدید باشد، درمان ممکن است چند سال طول بکشد، به ویژه اگر کودک در سال های اولیه رشد، مراحل مهم زبان آموزی را از دست داده باشد.
روش های درمانی شامل موارد زیر است:
- گفتاردرمانی منظم با تمرکز بر هجاها، کلمات و جمله ها متناسب با توان کودک
- استفاده از روش های ارتباطی جایگزین مانند زبان اشاره ساده یا ابزارهای کمک ارتباطی
- تمرین های تکراری گفتاری در خانه، در کنار جلسات درمانی
بر اساس توصیه گفتاردرمانگران ایرانی، مشارکت فعال والدین در تمرین های خانگی نقش بسیار مهمی در پیشرفت کودک دارد.
چه زمانی باید به پزشک یا متخصص مراجعه کرد؟
در شرایط زیر بهتر است با پزشک کودک یا گفتاردرمانگر مشورت کنید:
- مشاهده علائم یا نشانه های آپراکسی گفتار در کودکان
- عقب ماندن کودک از مراحل طبیعی رشد گفتار، مانند گفتن اولین کلمات
- بروز ناامیدی و کلافگی کودک هنگام صحبت کردن و فهمیده نشدن
اگر کودک علاوه بر گفتار، در غذا خوردن و هماهنگی حرکات دهان نیز مشکل دارد، مراجعه فوری به متخصص ضروری است.
پیش آگهی و آینده کودک
اگر کودک من آپراکسی گفتار داشته باشد، چه انتظاری باید داشته باشم؟
کودکان مبتلا ممکن است برخی مراحل رشد گفتار، مانند جمله سازی یا بیان خواسته ها، را دیرتر طی کنند. این تأخیرها می تواند بر یادگیری در مدرسه نیز تأثیر بگذارد.
با این حال، همکاری مستمر با گفتاردرمانگر به کودک کمک می کند تا به تدریج مهارت های گفتاری خود را بهبود دهد.
آیا آپراکسی گفتار در کودکان به طور کامل از بین می رود؟
درمان قطعی برای CAS وجود ندارد، اما مداخله زودهنگام می تواند ناامیدی کودک را کاهش دهد و مسیر ارتباطی او را هموارتر کند.
بسیاری از کودکان با درمان مناسب می توانند تا حد زیادی طبیعی صحبت کنند و ارتباط اجتماعی مؤثری داشته باشند.
نقش والدین در کمک به کودک مبتلا به آپراکسی گفتار
بهترین کاری که می توانید انجام دهید، حمایت مداوم و صبورانه از کودک است. گفتاردرمانی معمولا به صورت فردی انجام می شود و تمرین های خانگی بخش مهمی از درمان هستند.
همان طور که انجام تکالیف مدرسه اهمیت دارد، تمرین های گفتاری نیز باید جدی گرفته شوند.
پیگیری منظم پیشرفت کودک، ارتباط مستمر با گفتاردرمانگر و تشویق کودک در هر قدم کوچک، تأثیر زیادی در موفقیت درمان دارد.
پیشگیری از آپراکسی گفتار در کودکان
راه مشخصی برای پیشگیری از آپراکسی گفتار در کودکان وجود ندارد. با این حال، از آنجا که برخی موارد ریشه ژنتیکی دارند، خانواده هایی که قصد بارداری دارند می توانند از مشاوره ژنتیک استفاده کنند.
این مشاوره می تواند به بررسی ریسک ابتلا به برخی اختلالات ژنتیکی کمک کند.
سخنی از نی نی تینی
همان طور که بزرگسالان هنگام فراموش کردن نام افراد دچار کلافگی می شوند، کودک مبتلا به آپراکسی گفتار نیز ممکن است وقتی نمی تواند منظورش را بیان کند، احساس ناراحتی شدیدی داشته باشد.
درمان گفتاری یک مسیر بلندمدت است، اما تأثیر چشمگیری بر بهبود ارتباط کودک خواهد داشت. حمایت، صبوری و تشویق شما نقش کلیدی در موفقیت این مسیر دارد.
اگر تجربه ای در زمینه آپراکسی گفتار در کودکان دارید یا سؤالی ذهن شما را درگیر کرده است، آن را در بخش نظرات با ما و دیگر والدین به اشتراک بگذارید. همراهی و تبادل تجربه می تواند مسیر درمان را برای کودکان هموارتر کند.
