قطع کردن حرف دیگران یکی از رفتارهای رایج در کودکان پنج ساله است که بسیاری از مادران را کلافه می کند. شاید بارها در حال صحبت تلفنی یا گفت وگو با مهمان بوده اید و فرزندتان بی وقفه وسط حرف تان پریده است. واقعیت این است که قطع کردن حرف دیگران توسط کودکان در این سن بیشتر به رشد طبیعی مهارت های شناختی و هیجانی مربوط می شود تا بی احترامی. خبر خوب این است که با آموزش درست و صبوری، می توان این رفتار را به فرصتی برای تقویت مهارت های اجتماعی تبدیل کرد. در ادامه این مقاله در مورد قطع کردن حرف دیگران توسط کودک توضیح خواهیم داد.
چرا قطع کردن حرف دیگران در پنج سالگی شایع است؟
ممکن است یکی از خجالت آورترین لحظه های زندگی تان را تجربه کرده باشید: در حال صحبت تلفنی با مدیر یا همکارتان هستید که کودک پنج ساله تان ناگهان وارد می شود و می گوید: «مامان، می تونم برم حیاط بازی کنم؟» شما آرام پاسخ می دهید: «عزیزم، الان وسط یک تماس مهم هستم. لطفا حرفم رو قطع نکن.» اما او دوباره اصرار می کند: «ولی مامان، می خوام برم بیرون!»
آرامش تان کمتر می شود و با لبخند مصنوعی می گویید: «الان نه عزیزم، دارم تلفنی صحبت می کنم.» و درست زمانی که می خواهید گفت وگو را ادامه دهید، صدای بلند کودک تان بلند می شود: «مامان! گفتم می خوام برم بیرون!» همراه با پا کوبیدن و هیجان.
اگر این صحنه برایتان آشناست، بدانید تنها نیستید. قطع کردن حرف دیگران توسط کودکان در این سن کاملا رایج است. کودک پنج ساله تازه یاد گرفته که دنیا فقط حول محور او نمی چرخد؛ اما هنوز همیشه این درس را به خاطر نمی آورد.
در این سن، حافظه کوتاه مدت کودک در حال رشد است و تکانشگری او نسبت به سال های قبل کمتر شده، اما هنوز کامل نیست. او کم کم یاد می گیرد فکری را چند دقیقه در ذهنش نگه دارد تا شما کارتان را تمام کنید. با این حال، مهارت تفکر انتقادی و تشخیص موقعیت هنوز در حال شکل گیری است.
ذهن او پر از سؤال است:
- آیا وقتی گرسنه ام می توانم وسط حرف دیگران صحبت کنم؟
- اگر دستمال لازم داشته باشم چه؟
- اگر شیر آب باز مانده باشد و آب سرریز کند؟
- اگر اتفاق خطرناکی بیفتد چه؟
تشخیص اینکه چه زمانی واقعا فوری است و چه زمانی می تواند صبر کند، مهارتی است که به مرور زمان شکل می گیرد. بنابراین انتظار معجزه در پنج سالگی واقع بینانه نیست. روان شناسان کودک در ایران نیز تأکید می کنند که کنترل تکانه و نوبت گیری در گفت وگو، معمولا تا سال های ابتدایی دبستان به تدریج تثبیت می شود.
البته این موضوع زمانی که با دوست تان صحبت می کنید یا در حال گرفتن وقت دکتر هستید، بسیار آزاردهنده است. اما خبر خوب این است که عادت قطع کردن حرف دیگران قابل اصلاح است. بهتر است رفتار او را بازتاب نگاه کودکانه اش به دنیا بدانید، نه اقدامی عمدی برای اذیت کردن شما.
در عین حال، سعی کنید تماس های مهم را زمانی انجام دهید که کودک خواب است یا مشغول بازی در خانه یکی از اقوام یا دوستان است. پیشگیری همیشه ساده تر از مدیریت بحران در لحظه است.
برای قطع کردن حرف دیگران توسط کودکان چه کارهایی می توان انجام داد؟
الگو بودن را جدی بگیرید
کودکان در این سن عاشق تقلید از بزرگ ترها هستند. اگر شما و همسرتان عادت دارید وسط حرف هم بپرید، اولین قدم اصلاح همین رفتار است. وقتی کودک می بیند بزرگ ترها به نوبت صحبت می کنند، این الگو به صورت طبیعی در ذهنش ثبت می شود.
حتی سعی کنید هنگام صحبت های او نیز حرفش را قطع نکنید. اگر ناخواسته این کار را کردید، مکث کنید و بگویید: «ببخشید، حرفت رو قطع کردم. ادامه بده.» این جمله ساده، هم آموزش ادب است و هم مسئولیت پذیری.
استفاده مکرر از واژه هایی مانند «ببخشید»، «لطفا»، «ممنونم» و «خواهش می کنم» به مرور برای او عادی می شود. این واژه ها پایه های مهارت اجتماعی سالم را می سازند.
از بازی کمک بگیرید
اکنون کودک شما مفهوم نوبت را در بازی ها یاد گرفته است. می توانید همین مهارت را وارد مکالمه کنید. روبه روی او بنشینید و تماس چشمی برقرار کنید.
یک سؤال باز بپرسید؛ مثلا: «چرا فوتبال بازی کردن رو اینقدر دوست داری؟» با دقت گوش دهید. سپس بگویید: «حرفت تموم شد؟ حالا نوبت توئه از من سؤال بپرسی.»
اگر هنگام پاسخ شما وسط حرف تان پرید، به آرامی انگشت تان را جلوی لب بگذارید و جمله تان را تمام کنید. بعد بگویید: «الان نوبت توست.» این تمرین ساده، الگوی رفت وبرگشت مکالمه را در ذهنش تثبیت می کند.
شاید هنوز آماده صحبت های رسمی در مهمانی نباشد، اما اصول پایه گفت وگو را یاد می گیرد.
مدیریت تماس تلفنی
وقتی شما پشت تلفن هستید، کودک احساس می کند توجه تان از او گرفته شده است. برای او، تلفن یک رقیب است. برای کاهش این حس، قبل از شروع تماس به او انتخاب بدهید.
مثلا بگویید:
- «دوست داری تا وقتی من تلفنی صحبت می کنم کتاب بخونی یا با لگوهات بازی کنی؟»
- «می خوای کنار میز بشینی و یه لیوان شیر بخوری یا نقاشی بکشی؟»
دادن انتخاب محدود، حس کنترل به کودک می دهد. اما انتخاب را ساده نگه دارید. پرسیدن سؤال باز مثل «دوست داری چیکار کنی؟» ممکن است به مذاکره ای بی پایان تبدیل شود.
اگر این روش جواب نداد، توجه او را هدایت کنید. مثلا پیشنهاد دهید در حیاط با اسکوترش بازی کند در حالی که شما مراقب هستید، یا یک کارتون کوتاه آموزشی تماشا کند.
از کتاب و داستان کمک بگیرید
خواندن کتاب درباره آداب گفت وگو تأثیر زیادی دارد. بعد از خواندن داستان، درباره رفتار شخصیت ها صحبت کنید. بپرسید: «به نظرت وقتی وسط حرف پرید، کارش درست بود؟ چه کار بهتری می توانست بکند؟»
گفت وگو درباره داستان ها باعث می شود کودک بدون احساس سرزنش، مفهوم نوبت گیری را درک کند. در ایران نیز بسیاری از مشاوران کودک، قصه درمانی را یکی از ابزارهای مؤثر آموزش مهارت های اجتماعی می دانند.
صبور باشید و نگاه بلندمدت داشته باشید
شاید چند سال طول بکشد تا کودک تان قبل از صحبت بگوید: «ببخشید، یه سؤال دارم.» اما همین که متوجه شود قطع کردن حرف دیگران معمولا پسندیده نیست، پیشرفت بزرگی کرده است.
هر بار که منتظر می ماند نوبتش شود، او را تحسین کنید. تحسین توصیفی مؤثرتر است؛ مثلا بگویید: «دیدم صبر کردی تا حرفم تموم بشه، خیلی خوشحال شدم.»
به یاد داشته باشید شما در حال آموزش یک اصل هستید، نه رسیدن به نتیجه فوری. باور کنید روزی می رسد که فرزندتان آن قدر درگیر دنیای خودش می شود که دلتان برای همین لحظه های وابستگی تنگ می شود.
سخنی از نی نی تینی
به خودتان یادآوری کنید که آموزش مهارت نوبت گیری در گفت وگو یک فرآیند تدریجی است، نه یک تغییر یک شبه. هر بار که فرزندتان حتی چند ثانیه صبر می کند، او را تشویق کنید و الگوی عملی احترام در مکالمه باشید. اگر گاهی دوباره وسط حرف تان پرید، آن را شکست تربیتی تلقی نکنید؛ بلکه فرصتی برای تمرین دوباره بدانید. ثبات، آرامش و الگوی رفتاری شما مهم ترین ابزار اصلاح قطع کردن حرف دیگران است.
آیا شما هم تجربه ای از قطع کردن حرف دیگران توسط کودکان دارید؟ چه روشی برایتان مؤثرتر بوده است؟ تجربه ها و راهکارهای خودتان را با ما و دیگر مادران به اشتراک بگذارید تا همه بتوانیم از هم یاد بگیریم.
