سردرد پس از زایمان

در دوران پس از زایمان (یعنی حدود شش هفته بعد از پایان بارداری) بروز سردرد پس از زایمان پدیده ای رایج است. شایع ترین انواع آن شامل سردردهای تنشی و میگرن هستند. خوشبختانه در بسیاری از موارد، این نوع سردردها با مراقبت های خانگی، داروهای بدون نسخه و روش های کاهش استرس قابل کنترل هستند. معمولا با گذشت زمان و بازگشت بدن به حالت طبیعی قبل از بارداری، دفعات و شدت سردرد کمتر می شود.

آشنایی با سردرد پس از زایمان

پس از تولد نوزاد، بدن مادر تغییرات گسترده ای را تجربه می کند تا به وضعیت پیش از بارداری بازگردد. این تغییرات هورمونی و فیزیولوژیک می توانند احتمال بروز سردرد بعد از زایمان را افزایش دهند.
در کنار تغییرات جسمی، استرس و فشار مراقبت از نوزاد تازه متولدشده نیز می تواند عامل مهمی باشد؛ شب  بیداری ها، شیر دادن های مکرر، تعویض پوشک و بی خوابی های مداوم همگی عواملی هستند که ممکن است باعث احساس فشار یا ضربان در ناحیه سر شوند.

خبر خوب این است که اغلب این سردردها موقتی اند و با پایان دوره ی پس از زایمان کاهش می یابند. در این فاصله، می توانید با رعایت چند روش ساده و مراقبت از خود، این نوع سردردها را به خوبی مدیریت کنید.

انواع سردرد بعد از زایمان

انواع اصلی سردرد پس از زایمان همان هایی هستند که در سایر زمان ها هم دیده می شوند:

• سردرد تنشی (احساس فشار یا انقباض دوطرفه در سر)
• میگرن (درد ضربان دار، معمولا در یک سمت سر)

در موارد کمتری ممکن است زنان سردرد خوشه ای را تجربه کنند؛ این نوع سردرد با درد تیز یا سوزشی در پشت یک چشم همراه است. هرچند درد ممکن است آزاردهنده باشد، اما معمولا خطرناک نیست.

اگر در زمان زایمان بی حسی نخاعی (اپیدورال) دریافت کرده باشید، ممکن است دچار سردرد نخاعی شوید. این نوع سردرد معمولا در حالت نشسته یا ایستاده بدتر و در حالت درازکش بهتر می شود. گاهی با استراحت و مایعات برطرف می شود، ولی در برخی موارد نیاز به درمان پزشکی دارد.

نکته بسیار مهم این است که گاهی سردرد بعد از زایمان می تواند نشانه ی یک وضعیت جدی به نام پره اکلامپسی پس از زایمان باشد. در این حالت، فرد دچار سردرد شدید (معمولا ضربان دار)، تاری دید یا تغییرات بینایی می شود که ممکن است از 48 ساعت تا حتی 6 هفته بعد از زایمان بروز کند. اگر سردرد با داروهایی مانند استامینوفن بهبود پیدا نکند، باید فورا به اورژانس مراجعه کنید.
زیرا پره اکلامپسی درمان نشده ممکن است منجر به عوارض خطرناک برای جان مادر شود.

شیوع سردرد پس از زایمان

حدود 40 درصد از زنان در هفته های پس از زایمان دچار نوعی از سردرد می شوند. بیشتر این موارد خفیف یا متوسط بوده و معمولا نگران کننده نیستند.
جالب است بدانید که حدود نیمی از زنانی که پیش از بارداری سابقه میگرن داشته اند، پس از زایمان دوباره دچار آن می شوند. در دوران بارداری، مخصوصا سه ماهه دوم و سوم، به دلیل افزایش سطح هورمون استروژن، میگرن ها معمولا کاهش پیدا می کنند؛ اما پس از زایمان و افت ناگهانی استروژن، احتمال برگشت مجدد این سردردها افزایش می یابد.

علائم سردرد بعد از زایمان

علائم سردرد پس از زایمان می تواند بسته به نوع آن متفاوت باشد:

• درد خفیف تا متوسط با احساس فشار دوطرفه در سر (سردرد تنشی)
• درد ضربان دار یا کوبنده در یک سمت سر (میگرن)
• درد سوزشی یا تیز در اطراف یا پشت چشم (سردرد خوشه ای)
• درد مبهم یا ضربان دار که در حالت نشسته بدتر و هنگام دراز کشیدن بهتر می شود (سردرد نخاعی)

چه زمانی باید نگران سردرد پس از زایمان بود؟

اغلب سردردهای پس از زایمان بی خطرند، اما اگر ناگهان دچار درد بسیار شدید همراه با علائم غیرعادی شوید، ممکن است نشانه ای از شرایط خطرناک تری مثل پره اکلامپسی یا لخته خون در مغز باشد.

علائم هشداردهنده شامل موارد زیر هستند:

• تاری دید یا حساسیت شدید به نور
• دیدن لکه یا نقاط در میدان دید
• گیجی، کاهش تمرکز یا احساس منگی
• تورم در صورت، دست ها، پاها یا اندام ها
• تهوع و استفراغ
• درد در ناحیه دنده ها یا قسمت فوقانی شکم
• تنگی نفس یا احساس سنگینی در قفسه سینه
• تشنج یا از دست دادن هوشیاری

در صورت مشاهده ی هر یک از این علائم، بدون تأخیر به اورژانس مراجعه کنید.

علل سردرد پس از زایمان

دلایل متعددی می تواند باعث سردرد بعد از زایمان شود، از جمله:

1. افت سطح هورمون ها

بعد از زایمان، میزان هورمون هایی مانند استروژن که در دوران بارداری بالا بودند، به شدت کاهش می یابد. این تغییر ناگهانی ممکن است باعث تحریک سردرد، به ویژه در زنانی شود که سابقه ی میگرن دارند. به همین دلیل، بسیاری از خانم ها پس از زایمان افزایش دفعات میگرن را تجربه می کنند.

2. خستگی و فشار ناشی از مراقبت از نوزاد

مراقبت از نوزاد تازه متولدشده اغلب با بی خوابی، کم خوابی، تغذیه نامنظم و کم آبی بدن همراه است. تمام این عوامل می توانند به سردرد منجر شوند. استرس ناشی از گریه ی نوزاد و نگرانی مداوم درباره نیازهای او نیز تأثیر زیادی دارد.

3. استفاده از بی حسی نخاعی (اپیدورال)

در زمان زایمان، گاهی پزشکان از بی حسی اپیدورال برای کاهش درد استفاده می کنند. این روش ممکن است باعث نشت مقدار کمی از مایع نخاعی شود که در نهایت فشار اطراف مغز را تغییر داده و موجب سردرد گردد. در صورت بروز این حالت، معمولا پزشک شما را از احتمال آن آگاه می کند.

4. تغییرات عروقی در بدن

در دوران بارداری، رگ های خونی برای تأمین خون رسانی به جنین تغییراتی پیدا می کنند. این تغییرات پس از زایمان گاهی می توانند منجر به افزایش خطر پره اکلامپسی پس از زایمان یا حتی سکته مغزی شوند، که سردرد یکی از علائم اصلی هر دو وضعیت است.

تشخیص سردرد پس از زایمان

پزشک معمولا تلاش می کند مشخص کند که آیا سردرد شما از نوع اولیه (مثل تنشی یا میگرن) است یا ناشی از یک بیماری زمینه ای جدی تر.
برای این منظور، از شما درباره علائمی مانند زمان شروع سردرد، محل دقیق درد و مدت آن سؤال خواهد شد.

در صورتی که احتمال دهد سردرد نشانه بیماری خطرناک تری است، ممکن است آزمایش های بیشتری انجام شود، از جمله:

• معاینه عصبی (نورولوژیک) برای بررسی عملکرد مغز و اعصاب
• تصویربرداری از مغز (مانند MRI یا CT اسکن)
• آزمایش خون برای بررسی علائم التهاب یا مشکلات هورمونی

درمان و مدیریت سردرد پس از زایمان

چگونه می توان سردرد پس از زایمان را برطرف کرد؟

درمان سردرد پس از زایمان تقریبا مشابه درمان سایر انواع سردرد است، با این تفاوت که در این دوران باید ایمنی مادر و نوزاد نیز در نظر گرفته شود، به ویژه اگر مادر در حال شیردهی باشد. روش های درمان شامل موارد زیر هستند:

1. استفاده از داروهای ضد درد با تجویز پزشک

داروهایی مانند استامینوفن و برخی داروهای ضدالتهابی غیر استروئیدی مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن می توانند در کاهش درد مؤثر باشند.
با این حال، قبل از مصرف هر دارویی در دوران شیردهی، لازم است با پزشک خود مشورت کنید.
برخی داروها مانند آسپرین و تریپتان ها ممکن است از طریق شیر مادر به نوزاد منتقل شوند و در دوزهای بالا برای او خطرناک باشند. پزشک شما با در نظر گرفتن شرایط بدنی و نوع سردرد، مناسب ترین گزینه را پیشنهاد می دهد.

2. استفاده از گرما یا سرما درمانی

برای تسکین سردرد بعد از زایمان می توانید از کمپرس سرد یا گرم استفاده کنید.
کمپرس سرد معمولا برای میگرن مفیدتر است و گرما می تواند سردردهای تنشی را آرام کند. بهتر است با هر دو روش امتحان کنید تا بفهمید کدام یک برای شما مؤثرتر است.

3. مراقبت از نیازهای اولیه بدن

بدن شما پس از زایمان در حال ترمیم است، بنابراین نباید نیازهای اصلی تان را نادیده بگیرید.
تغذیه سالم و منظم، نوشیدن دست کم هشت لیوان آب در روز، و داشتن خواب کافی (حداقل هفت ساعت در شبانه روز) اهمیت زیادی دارد.
اگر رسیدن به خواب منظم برایتان دشوار است، سعی کنید همزمان با نوزاد بخوابید تا بدن تان فرصت استراحت داشته باشد.

4. کنترل استرس

استرس و خستگی از مهم ترین عوامل بروز سردرد پس از زایمان هستند. یادگیری تکنیک های آرام سازی مانند مدیتیشن، تمرینات تنفسی، ماساژ ملایم یا حتی یوگای پس از زایمان می تواند بسیار کمک کننده باشد.
همچنین، در این دوران از اطرافیان خود کمک بخواهید؛ اجازه دهید همسرتان یا خانواده در نگهداری نوزاد با شما همراه شوند. حمایت روحی اطرافیان در کاهش استرس نقش بزرگی دارد.

درمان سردرد نخاعی

اگر علت سردرد بعد از زایمان شما بی حسی اپیدورال (نخاعی) باشد، ممکن است نیاز به یک روش درمانی به نام پچ خونی اپیدورال داشته باشید. در این روش، پزشک مقدار کمی از خون خود بیمار را در محل سوراخ ایجادشده در پرده نخاع تزریق می کند تا با تشکیل لخته، مانع نشت مایع و در نتیجه کاهش درد شود.
این روش در اکثر موارد مؤثر است و باعث بهبود سریع علائم می شود.

پیش آگهی و روند بهبودی سردرد پس از زایمان

در بیشتر زنان، سردرد پس از زایمان در هفته ی اول پس از تولد نوزاد بیشتر بروز می کند و سپس به تدریج کاهش می یابد. معمولا پس از گذشت شش هفته، دفعات سردرد کمتر شده یا کاملا برطرف می شود.
بدن شما برای بازگشت به وضعیت طبیعی به زمان نیاز دارد؛ بنابراین صبر، استراحت و مراقبت از خود، بخش مهمی از فرآیند بهبودی هستند.

پیشگیری از سردرد پس از زایمان

پیشگیری از سردرد بعد از زایمان همیشه امکان پذیر نیست، زیرا تغییرات هورمونی پس از تولد نوزاد غیرقابل کنترل اند. با این حال، می توانید با رعایت برخی نکات سبک زندگی، احتمال بروز آن را کاهش دهید:

• وعده های غذایی خود را حذف نکنید و در فواصل منظم غذا بخورید.
• همیشه یک میان وعده سبک (مثل مغزها، میوه یا بیسکویت سبوس دار) همراه داشته باشید تا از افت قند خون جلوگیری کنید.
• آب کافی بنوشید تا دچار کم آبی بدن نشوید.
• داروهای مسکن مجاز و ایمن (با مشورت پزشک) را در دسترس داشته باشید تا در صورت شروع درد بتوانید سریع تر آن را کنترل کنید.
• استراحت کافی، هوای تازه و فعالیت سبک بدنی مانند پیاده روی آرام در فضای باز می تواند از عود سردرد جلوگیری کند.

پرسش هایی که باید از پزشک خود بپرسید!

در صورت تجربه سردرد پس از زایمان، بهتر است هنگام مراجعه به پزشک، پرسش های زیر را مطرح کنید:

• علت اصلی سردردهای من چیست؟
• آیا نوع سردرد من تنشی است یا میگرنی؟
• چه روش های درمانی برای من مناسب تر است؟
• کدام داروها برای دوران شیردهی ایمن هستند؟
• چه عواملی می توانند سردرد من را تشدید کنند و چگونه از آن ها پرهیز کنم؟

پاسخ به این پرسش ها کمک می کند تا درمانی هدفمند و ایمن تر داشته باشید.

نکته ای از متخصصان

رسیدن به سلامت خود در روزهای پس از تولد نوزاد ممکن است دشوار به نظر برسد، اما مراقبت از خود به اندازه مراقبت از نوزاد اهمیت دارد.
نادیده گرفتن نیازهای جسمی و روحی تان می تواند موجب تشدید سردرد پس از زایمان و سایر دردهای جسمی شود.
هرچند نمی توان همیشه از بروز سردرد جلوگیری کرد، اما با مدیریت استرس، تغذیه مناسب، استراحت کافی و استفاده از داروهای بی خطر در شیردهی، می توان این مشکل را کنترل کرد.

اگر سردردتان همراه با علائم پره اکلامپسی مانند تاری دید یا ورم شدید است، حتما فورا به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.

سخنی از نی نی تینی

سردرد پس از زایمان معمولا موقتی است و با مراقبت، تغذیه مناسب، خواب کافی و حمایت عاطفی اطرافیان به تدریج کاهش می یابد. با این حال، آگاهی از علائم خطر و مراجعه به پزشک در زمان مناسب می تواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند. به بدن خود گوش دهید، استراحت کنید و در این دوران حساس، مهربان تر از همیشه با خود باشید.