دیابت در شیردهی موضوعی است که بسیاری از مادران پس از زایمان با آن مواجه می شوند و نگران سلامت خود و نوزادشان هستند. آگاهی از علت ها، علائم و روش های درمان این وضعیت می تواند به شما کمک کند تا دوران شیردهی را با آرامش و کنترل بهتر قند خون طی کنید. در این مسیر، شناخت داروهای مجاز، تغذیه مناسب و پایش منظم، مهم ترین ابزارهایی هستند که به مادران برای داشتن شیردهی سالم کمک می کنند. در ادامه این مقاله در مورد مدیریت دیابت در شیردهی توضیح خواهیم داد.
دیابت در شیردهی
شیردهی یکی از بهترین کارهایی است که یک مادر می تواند برای سلامت خودش و نوزادش انجام دهد. پژوهش ها نشان می دهند که شیردهی نه تنها سلامت کودک را تقویت می کند، بلکه برای مادر نیز فواید مهمی دارد و حتی می تواند خطر ابتلا به دیابت نوع 2 را کاهش دهد. بسیاری از مادران نگران هستند که وجود دیابت در شیردهی مانع شیردهی شود؛ اما واقعیت این است که بیشتر زنان دیابتی می توانند با خیال راحت و بدون نگرانی حداقل شش ماه به نوزاد خود شیر دهند.
فواید شیردهی برای نوزاد
وقتی نوزاد با شیر مادر تغذیه می شود، احتمال ابتلا به بیماری هایی که بعدها ممکن است زندگی او را تحت تأثیر قرار دهند کاهش می یابد. نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می کنند کمتر در معرض ابتلا به دیابت نوع 1، اضافه وزن، چاقی و دیابت نوع 2 در سال های آینده قرار می گیرند. علاوه بر این، شیر مادر از بروز آسم، اگزما، بیماری های تنفسی، عفونت گوش و بسیاری از مشکلات جدی دیگر جلوگیری می کند.
در منابع معتبر داخلی نیز مانند راهنماهای بهداشت مادر و کودک، همین موارد تأیید شده و توصیه می شود که مادران، حتی در صورت داشتن دیابت در شیردهی، شیردهی را ادامه دهند؛ زیرا ترکیب منحصر به فرد شیر مادر سیستم ایمنی نوزاد را تقویت می کند و رشد او را به بهترین شکل ممکن پیش می برد.
فواید شیردهی برای مادران مبتلا به دیابت
شیردهی برای مادر دیابتی نیز فواید قابل توجهی دارد. مطالعات نشان داده اند که شیردهی خطر دیابت نوع 2، فشار خون بالا، سرطان پستان، سرطان تخمدان، پوکی استخوان و حتی برخی دردهای مفصلی را کاهش می دهد. از طرفی شیردهی باعث مصرف کالری بیشتری در طول روز می شود و می تواند به برگشت وزن مادر به حالت قبل از بارداری کمک کند؛ چیزی که برای بسیاری از مادران دغدغه مهمی است. همچنین روند ترمیم بدن پس از زایمان با شیردهی سریع تر و راحت تر می شود.
داروهای دیابت در شیردهی
اغلب داروهای کنترل دیابت در شیردهی ایمن هستند و اکثر مادران می توانند بدون نگرانی به شیردهی ادامه دهند. با این حال، برخی زنان مبتلا به دیابت نوع 2 ترجیح می دهند همچنان از انسولین استفاده کنند، زیرا انسولین از طریق شیر به بدن نوزاد منتقل نمی شود.
در دیابت در شیردهی نیاز به تنظیم دقیق مقدار انسولین وجود دارد، زیرا میزان مورد نیاز ممکن است نسبت به دوران بارداری یا قبل از آن تغییر کند. شیردهی گاهی سطح قند خون مادر را غیرقابل پیش بینی تر می کند، بنابراین اندازه گیری منظم قند خون قبل و بعد از شیردهی اهمیت زیادی دارد.
برخی نوزادان در ساعات اولیه پس از تولد دچار افت قند خون می شوند؛ اتفاقی که مادران را نگران می کند. اما این موضوع به معنای نیاز به شیرخشک نیست و نشانه ای نیست که نوزاد نتواند شیر مادر بخورد. بهترین درمان افت قند خون نوزاد در بسیاری از موارد، تماس پوست به پوست مادر و نوزاد و شروع زودهنگام شیردهی است.
در صورت ابتلا به دیابت در شیردهی می توان از شیرخشک استفاده کرد؟
بله. گاهی شیردهی سخت تر از آن چیزی است که مادر تصور می کند و استفاده از شیرخشک نیز یک انتخاب قابل قبول است. اما پیش از آنکه مادر کاملا از شیردهی منصرف شود، دریافت مشاوره و حمایت می تواند به رفع بسیاری از چالش ها کمک کند. صحبت با گروه های حمایتی مادران، مشاور شیردهی یا حتی پرسش از ماما و متخصص زنان می تواند به ادامه شیردهی کمک کند.
اگر شیرخشک انتخاب شود، باید حتما از شیرخشک صنعتی استاندارد استفاده شود، نه شیرهای آماده موجود در فروشگاه ها که معمولا از شیر گاو تهیه شده اند. شیرخشک های صنعتی به گونه ای طراحی شده اند که پروتئین ها، چربی ها، قندها و ویتامین های مورد نیاز نوزاد را مشابه شیر مادر تأمین کنند.
با اینکه شیرخشک نمی تواند تمام فواید شیردهی را ارائه کند، اما مهم ترین نکته تغذیه سالم نوزاد است. اگر مادر در ابتدا با مشکلاتی مثل کم بودن شیر، درد سینه یا مشکل در گرفتن سینه توسط نوزاد مواجه شود، بهتر است موضوع را با پزشک زنان یا مشاور شیردهی مطرح کند. ادامه تلاش برای شیردهی در کنار استفاده از شیرخشک یا شیر اهدایی می تواند بهترین راهکار باشد. همچنین اگر نوزاد نتواند سینه را بگیرد، مادر می تواند شیر خود را با پمپ بدوشد و با شیشه به نوزاد بدهد.
نکات کاربردی برای مادران مبتلا به دیابت در شیردهی
- بلافاصله پس از تولد نوزاد، شیردهی را شروع کنید.
- تماس پوست به پوست را زیاد داشته باشید و در روزهای اول چندین بار شیردهی انجام دهید.
- صبور باشید و اجازه دهید شیر به طور طبیعی و به مرور افزایش یابد.
- قبل یا هنگام شیردهی یک میان وعده کوچک مصرف کنید و در کنار خود خوراکی سریع الجذب برای مواقع افت قند خون داشته باشید.
- آب کافی بنوشید تا بدنتان کم آب نشود.
- قند خون خود را پیش و پس از شیردهی بررسی کنید تا کنترل آن ساده تر باشد.
دیابت بارداری و ارتباط آن با دیابت در شیردهی
مادرانی که در دوران بارداری دچار دیابت بارداری (GDM) بوده اند، بعد از زایمان بیشتر در معرض ابتلا به دیابت نوع 2 قرار دارند. به همین دلیل توصیه می شود یک تا سه ماه پس از زایمان، تست قند خون انجام شود. برای کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع 2، رعایت برنامه غذایی سالم، مدیریت وزن و افزایش فعالیت بدنی نقش مهمی دارند.
خبر خوب اینکه شیردهی این خطر را به طور قابل توجهی کاهش می دهد. شیردهی باعث می شود بدن مادر بهتر بتواند قند و انسولین را تنظیم کند. هرچه مدت شیردهی بیشتر باشد، تأثیر آن در کاهش خطر دیابت نوع 2 نیز بیشتر است. در یک مطالعه، شیردهی بیش از دو ماه، خطر دیابت نوع 2 را تقریبا به نصف رساند و ادامه شیردهی بیش از پنج ماه این خطر را باز هم کمتر کرد.
درمان دیابت در شیردهی
درمان دیابت در شیردهی معمولا ترکیبی از تغییرات سبک زندگی، تغذیه صحیح، پایش مرتب قند خون و در صورت لزوم استفاده از دارو است. مادرانی که سابقه دیابت بارداری یا دیابت نوع 1 و 2 دارند، باید بدانند که پس از زایمان و شروع شیردهی، نیاز بدن به انسولین ممکن است تغییر کند؛ زیرا شیر دادن به نوزاد انرژی قابل توجهی مصرف می کند و این موضوع سطح قند خون را کاهش می دهد. بنابراین پیگیری منظم و اطلاع از روش های درمانی بسیار اهمیت دارد.
اصلاح تغذیه در درمان دیابت در شیردهی
تغذیه نقش مهمی در کنترل علائم دیابت در شیردهی دارد. یک رژیم غذایی کم چربی، کم قند و سرشار از میوه، سبزی، پروتئین سالم و غلات کامل می تواند تعادل قند خون را حفظ کند. متخصصان تغذیه در ایران نیز تأکید می کنند که مادران باید هر دو تا سه ساعت یک میان وعده کوچک مصرف کنند تا از افت ناگهانی قند خون پیشگیری شود.
نکات تغذیه ای مهم برای مادران مبتلا به دیابت در شیردهی
- خوردن وعده های کوچک و منظم
- انتخاب کربوهیدرات های پیچیده مانند نان سبوس دار به جای نان سفید
- مصرف پروتئین در هر وعده برای کاهش نوسانات قند خون
- پرهیز از شیرینی ها و نوشیدنی های با قند بالا
- مصرف کافی آب برای جلوگیری از کم آبی که می تواند سطح قند خون را ناپایدار کند
اگر مادر دچار دیابت در شیردهی است، بهتر است از الگوی غذایی ای پیروی کند که توسط نظام سلامت ایران نیز توصیه می شود و شامل غذاهای سنتی سالم مثل عدسی، سوپ های خانگی، سبزیجات بخارپز، نخود و لوبیا به عنوان منابع پروتئین گیاهی است.
داروهای مجاز و غیرمجاز برای درمان دیابت در شیردهی
داروهای مجاز و ایمن
اکثر داروهای کنترل دیابت برای مادران شیرده ایمن هستند، اما انتخاب نوع دارو باید تحت نظر پزشک باشد. مهم ترین داروهای مجاز دیابت در شیردهی عبارتند از:
انسولین
ایمن ترین دارو برای درمان دیابت در شیردهی است.
- وارد شیر مادر نمی شود.
- هیچ خطری برای نوزاد ندارد.
- معمولا اولین انتخاب برای مادرانی است که نیاز به تنظیم دقیق قند خون دارند.
نیاز مادر به انسولین بعد از زایمان معمولا کاهش می یابد، زیرا شیردهی خود باعث مصرف انرژی و کاهش قند خون می شود.
متفورمین
یکی از داروهای رایج و نسبتا ایمن.
- مقدار بسیار کمی وارد شیر می شود.
- مطالعات معتبر و همچنین توصیه های پزشکان در ایران نشان داده اند که خطری برای نوزاد ایجاد نمی کند.
- مادرانی که قبل از بارداری متفورمین مصرف می کردند معمولا می توانند بعد از زایمان نیز ادامه دهند.
گلیبوراید (با احتیاط)
برخی پزشکان استفاده آن را مجاز می دانند اما
- ممکن است مقادیر کمی وارد شیر شود.
- به همین دلیل باید با احتیاط و پایش دقیق قند خون نوزاد استفاده شود.
اگر گزینه های ایمن تر مانند انسولین یا متفورمین جوابگو باشند، معمولا اولویت با آن هاست.
داروهای غیرمجاز یا نیازمند احتیاط جدی
بعضی داروهای خوراکی دیابت ممکن است مقدار بیشتری وارد شیر شوند و احتمال افت قند خون در نوزاد را بالا ببرند؛ به همین دلیل استفاده از آن ها توصیه نمی شود یا باید با احتیاط زیاد همراه باشد.
سولفونیل اوره های نسل قدیم
مانند تولازامید
- به دلیل احتمال بالای افت قند خون در نوزاد، غیرمجاز محسوب می شوند.
داروهای جدیدتر مانند SGLT2
بر روی نوزادان شیرخوار مطالعه کافی وجود ندارد.
- از نظر متخصصان معمولا توصیه نمی شوند.
داروهای GLP-1
مطالعات کافی در مورد انتقال این داروها به شیر وجود ندارد.
- بنابراین پزشکان ایرانی معمولا تا پایان شیردهی آن را تجویز نمی کنند.
نکته بسیار مهم
هیچ کس نباید بدون مشورت پزشک داروهای دیابت را قطع یا عوض کند؛ زیرا دیابت کنترل نشده در شیردهی می تواند
- خطر التهاب عفونت ها
- کاهش انرژی
- اختلال تولید شیر
را ایجاد کند.
نقش فعالیت بدنی در درمان دیابت در شیردهی
افزایش فعالیت بدنی یکی از عناصر مهم درمان است. حرکات سبک و قابل انجام برای مادر شیرده مثل:
- پیاده روی روزانه
- کشش های ملایم
- حرکات یوگا بعد از زایمان
می تواند حساسیت بدن به انسولین را افزایش دهد و نیاز به دارو را کاهش دهد. متخصصان زنان و غدد در ایران توصیه می کنند که مادران پس از اجازه پزشک، فعالیت بدنی خود را به تدریج افزایش دهند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در موارد زیر، مادر باید فورا به پزشک مراجعه کند:
- نوسانات شدید قند خون
- احساس لرزش، ضعف یا تعریق شدید هنگام شیردهی
- افت مکرر قند خون
- کاهش غیرعادی حجم شیر
- تشنگی شدید یا تکرر ادرار
- تاری دید یا سردردهای شدید
کنترل به موقع و مدیریت صحیح، بهترین راه برای جلوگیری از عوارض دیابت در شیردهی است.
سخنهی از نی نی تینی
اگر دچار دیابت در شیردهی هستید، حتما روند درمان خود را به طور منظم با پزشک چک کنید، قند خونتان را در ساعات مختلف روز اندازه بگیرید و رژیم غذایی و داروها را بدون مشورت تغییر ندهید. شیردهی نه تنها برای نوزاد مفید است، بلکه می تواند خطر ابتلا به دیابت نوع 2 را در آینده کاهش دهد؛ بنابراین با مدیریت آگاهانه، این دوران می تواند برای شما بسیار موفق و سالم پیش برود.
اگر شما هم تجربه ای در مورد کنترل دیابت در شیردهی دارید، یا سوالی درباره علائم، داروها و روش های درمان دارید، آن را با ما در میان بگذارید. تجربه های شما می تواند به مادران دیگر که در مسیر مشابه هستند کمک بزرگی کند.
