افسردگی بعد از شیر گرفتن کودک چیست؟
«افسردگی بعد از شیر گرفتن کودک» اصطلاحی است برای توصیف علائم سلامت روان که پس از قطع شیردهی در فرد شیرده بروز می کند. بسیاری از این نشانه ها احتمالا به دلیل نوسان های هورمونی و حتی فشارهای روانی ناشی از تغییر نقش و روال مراقبت از نوزاد رخ می دهند.
هرچند هنوز به پژوهش های بیشتری نیاز است، مطالعاتی وجود دارد که نشان می دهد پایان شیردهی می تواند با بروز نشانه هایی مانند افسردگی و اضطراب همراه باشد. در عمل، بسیاری از مادران این تغییرات را به «خلق و خوی بد گذرا» نسبت می دهند و متوجه پیوند آن با قطع شیردهی نمی شوند.
افسردگی بعد از شیر گرفتن کودک چه علائمی دارد؟
علائم افسردگی پس از قطع شیردهی می تواند شامل موارد زیر باشد:
- تحریک پذیری بیشتر از معمول
- اشک ریزی و حساسیت هیجانی
- کاهش لذت از فعالیت هایی که قبلا لذت بخش بودند
- خستگی و کم انرژی بودن
- سختی در تمرکز و حواس پرتی
- اضطراب مزاحم که در کارهای روزانه خلل ایجاد می کند
- غم شدید یا طولانی مدت
- ناامیدی و بی انگیزگی
- بی خوابی یا مشکل در خوابیدن
- تغییرات اشتها (کم اشتهایی یا پرخوری)
- نوسان خلق
- افت کارکرد روزانه نسبت به روال معمول
افسردگی بعد از شیر گرفتن کودک به چه دلیل اتفاق می افتد؟
مهم ترین عامل، تغییرات هورمونی است که با پایان شیردهی رخ می دهد. در کنار آن، بعد روان شناختی موضوع هم اهمیت دارد به ویژه اگر زودتر از آنچه می خواستید ناچار به از شیر گرفتن شده باشید. این ترکیب «تغییر زیستی + فشار روانی» می تواند زمینه ساز افت خلق شود.
چه اتفاقی برای هورمون ها می افتد؟
- کاهش هورمون اکسی توسین: هورمون اکسی توسین در دوران شیردهی بالا می رود و با از شیر گرفتن پایین می آید. این هورمون به پیوند عاطفی و «حال خوب» مربوط است؛ بنابراین کاهشش می تواند حس فقدان، دلتنگی و غم را پررنگ تر کند.
- افت ناگهانی پرولاکتین: پرولاکتین هنگام شیردهی بالا است و با آرامش خاطر ارتباط دارد. اگر از شیر گرفتن ناگهانی باشد، افت تند پرولاکتین ممکن است احساسات ناخوشایند را تشدید کند.
- الگوی استروژن: در شیردهی، استروژن معمولا پایین تر می ماند و بعد از قطع شیردهی به سطح پیش از بارداری برمی گردد.
- جابجایی سطح هورمون ها در گذر زمان: حتی تغییرات تدریجی استروژن هم در برخی افراد می تواند بر خلق اثر بگذارد و به بی حوصلگی یا تحریک پذیری دامن بزند.
آنچه پژوهش ها دربارهٔ افسردگی بعد از شیر گرفتن کودک می گویند!
با اینکه آگاهی عمومی دربارهٔ این موضوع کم بوده، گزارش های علمی از دههٔ 1360 شمسی (اواخر دههٔ 1980 میلادی) به آن اشاره کرده اند. در سال 2012 نیز پژوهشگرانی رابطه ای میان «اضطراب و افسردگی مادر» و «قطع زودهنگام شیردهی» گزارش کردند.
این یافته ها به معنی قطعی بودن ابتلا نیست، اما نشان می دهد تغییرات زیستی و موقعیتی پایان شیردهی می توانند برای برخی مادران چالش برانگیز باشند.
چه کسانی در معرض خطر بیشتر افسردگی بعد از شیر گرفتن کودک هستند؟
- اگر مجبور شوید خیلی ناگهانی شیردهی را متوقف کنید.
- اگر زودتر از خواست خودتان از شیر بگیرید.
- اگر پیش از شیردهی سابقهٔ اضطراب یا افسردگی داشته اید.
- اگر مبتلا به یک اختلال سلامت روان از قبل شناخته شده هستید.
افسردگی بعد از شیر گرفتن کودک چگونه تشخیص داده می شود؟
متأسفانه در زمان از شیر گرفتن، همهٔ مادران از نظر خلق و اضطراب به طور نزدیک رصد نمی شوند و با وجود آگاهی بیشتر نسبت به گذشته، افسردگی بعد از شیر گرفتن کودک هنوز برای بسیاری از متخصصان سلامت روان آشناتر از سایر اختلالات پس از زایمان نیست.
اغلب مادران در ویزیت های پس از زایمان با «پرسشنامهٔ افسردگی پس از زایمان ادینبرا» ارزیابی می شوند، اما این ارزیابی معمولا حوالی 6 هفته پس از زایمان است در حالی که زمان از شیر گرفتن می تواند خیلی زودتر یا بسیار دیرتر از این بازه رخ دهد.
اگر در هفته ها یا حتی ماه های پس از قطع شیردهی دچار نشانه هایی شده اید، بد نیست موضوع را صریحا با پزشک خانواده، ماما، متخصص زنان یا روان پزشک در میان بگذارید تا ارزیابی دقیق تری انجام شود.
آیا افسردگی بعد از شیر گرفتن کودک درمان دارد؟
بخشی از اندوه و حس فقدان در فرآیند از شیر گرفتن طبیعی است، اما اگر شدت نشانه ها به حدی است که زندگی روزمره تان را مختل می کند، بهتر است با یک پزشک صحبت کنید. درمان وجود دارد و لازم نیست این مسیر را به تنهایی طی کنید.
به توصیهٔ دکتر سالتز، اگر هر یک از موارد زیر را دارید، حتما برای دریافت کمک اقدام کنید:
- علائمی که در توانایی انجام کارهای روزانه اختلال ایجاد می کنند
- افکار خودکشی
- افکار آسیب رساندن به خود یا فرزند
- ناتوانی در مراقبت مؤثر از خود یا نوزاد
- مشکل جدی در خواب
- تغییرات قابل توجه در الگوی خوردن
ارزیابی و درمان می تواند شامل گفت وگو درمانی (روان درمانی)، دارودرمانی یا در برخی موارد هورمون درمانی مکمل باشد. بر اساس نظر متخصص و شرایط فردی شما. یادمان باشد تجربهٔ هر مادر یکتا است و مسیر درمان باید شخصی سازی شود.
چند نکتهٔ کاربردی برای مدیریت روزهای پس از از شیر گرفتن کودک
- اگر هنوز تصمیم نگرفته اید، از شیر گرفتن تدریجی معمولا برای خلق وخوی برخی مادران ملایم تر است.
- ساخت یک روتین مراقبت از خود (خواب منظم، تغذیهٔ کافی، پیاده روی سبک، آفتاب گرفتن کوتاه) می تواند به تثبیت خلق کمک کند.
- حمایت اجتماعی را جدی بگیرید: صحبت با همسر، خانواده، دوستان یا گروه های مادرانهٔ محلی/آنلاین می تواند احساس تنهایی را کاهش دهد.
- اگر علائم شدید یا طولانی شد، پیگیری تخصصی را به تعویق نیندازید. این یک ضعف شخصی نیست؛ یک مسئلهٔ زیستی–روانی قابل درمان است.
سخنی از نی نی تینی
افسردگی بعد از شیر گرفتن کودک یک تجربهٔ واقعی و قابل درمان است که معمولا از ترکیب نوسان های هورمونی و فشارهای روانی شکل می گیرد. اگر متوجه بی خوابی، بی حوصلگی، اضطراب یا افت انرژی شدید و این نشانه ها در کارهای روزانه تان اختلال ایجاد می کند، بهتر است موضوع را با پزشک، ماما یا روان پزشک در میان بگذارید.
قطع تدریجی شیردهی، مراقبت از خود (خواب و تغذیهٔ منظم، فعالیت بدنی سبک) و دریافت حمایت خانواده و گروه های مادرانه می تواند مسیر بهبود را هموارتر کند. یادتان باشد این یک «ضعف شخصی» نیست؛ با آگاهی، حمایت و درمان مناسب، می توان این دوره را پشت سر گذاشت و به تعادل جسم و روان برگشت.
اگر شما هم پس از پایان شیردهی با بی خوابی، بی حوصلگی یا نوسان خلق روبه رو شده اید، تجربه تان را در بخش نظرات با سایر مادران به اشتراک بگذارید. چه چیزی بیشترین کمک را به شما کرد قطع تدریجی، تنظیم خواب، گفت وگو با همسر یا مراجعه به پزشک؟ پرسش های خودتان را هم بنویسید تا با هم درباره شان صحبت کنیم.
